Wakiillo ka socda Beesha Caalamka oo tagay Kismaayo, kulanna la yeeshay Axmed Madoobe

Tebin toos ah

1. 23 Febraayo 2021Wararkii ugu dambeeyey Ciyaaraha gobollada ee ka socda dowlad deegaanka Soomaalida

   

   Xigashada Sawirka, SRTV

   Ciyaarihi kubadda cagta ee Gobollada iyo ismaamullada magaalooyinka deegaanka Soomaalida ee dalka Itoobiya ayaa weli halkoodi ka socda.

   Waxaana maanta dhacay ciyaara aad u xiisa badnaa inkasta oo Koox kasta ay nasiibkeeda garoonka kala baxday.

   Ciyaarti ugu horreysay galabta waxay dhex martay kooxaha Gobolka Liibaan iyo Ismaamulka Magaalada Qabri-bayax, ciyaartaasi oo ku soo dhammaatay 3- 2 oo ay guusha ku raacday Ismaamulka Magaalada Qabri-baxay.

   Ciyaarti xigtayna waxay dhex martay kooxaha Gobolka Shabeelle iyo Gobolka Jarar, waxayna ciyaartaasi ku dhammaatay 3-2, waxayna guusha sidaa ku raacday raacday Gobolka Shabeelle.

   Balse afartaasi Koxood oo Groupka ay ku wada jireen waxaa ka soo baxay oo keli ah Gobolka Jarar halka ay galbadeen Gobollada Shabeelle, Liibaan iyo Ismaamulka magaalada Qabri-bayax.

2. 23 Febraayo 2021Maxkamadda Sare Itoobiya oo laashay Racfaanka Jawar Maxamed

   

   Xigashada Sawirka, YADI PICTURES, BBC, HAMZA BORENA FACEBOOK

   Maxkamadda sare ee dalka Itoobiya oo maanta dhageysatay racfaan Jawr Maxamed iyo Siyaasiyiinta kale ee la xiran ay soo jeediyeen oo ku saabsanaa adeeg caafimaad oo gaar ah in loo oggolaado ayaa racfaanki diidday.

   Maxabiista siyaasadeed ayaa racfaankooda ku dalbaday dhakhaatiir gaar ah iney daweeyaan gooba caafimaad oo gaarka loo leeyahayna lagu daweeyo.

   Qareennada u doodaya Jawar Maxamed, Baqale Garba iyo Xamza Adan gal dacwadeedkooda siyaasiyiinta kula jira waxay sheegen iney 25 maalmood ay wadaan cunta joojin ay sameeyeen.

   Dr Elili Jamaal oo BBC u warramay wuxuu sheegay caafimaad darradda maxabiistaasi siyaasadeed ka soo gaartay cuntada ay ka soomeen ay caafimaad darro u horseedday una baahan yihiin in xaaladdooda caafimaad si gaar ah loola socdo.

3. 23 Febraayo 2021Aqalka Senet-ka oo billaabay baaritaan la xiriira dhacdadii Koongreska Mareykanka

   

   Laba guddi oo ka tirsan aqalka Senate-ka Mareykanka ayaa maanta billaabay baaritaankooda ku aaddan rabshadihi ay dadka badan ku dhinteen oo ay taageerayaasha Trump ku qabsadeen dhismaha Aqalka Koongreska.

   Xubnaha Senetka ee guddiga ka tirsan waxay dhageysan doonaan markhaatiayaal la dhaarin doono oo ay ka mid yihiin saraakiisha sar sare ee ammaanka aqalka Koongreska maalitaasi u xilsaarnaa.

   Rabshaddaaasi kaddib waxaa xilalkooda markiba iska casilay taliyihi booliska aqalka koongreska iyo xubnaha kale ee hubno kale oo u xilsaarnaa sugidda amniga aqalka.

   Dhageysiga markhaartiuna waxay guddigu ku sheegeen iney ku doonayaan iney wax ka ogaadaan sababa keenay inay rabshadahaasi bilowgoodiba ugu guul darreysteen iney gacanta ku dhigaan iyo sababta keenay iney saacado ku qaadato iney ciidamada qaranka u yeertaan.

   Ilaa iyo hadda waxaa rabshadahaasi ku eedeysan in ka badan 200 oo qof oo qaar ka mid a dadkaasi ay yihiin kooxa ay siyaasaddoodu tahay midigta fog.

4. 23 Febraayo 2021Qaramada midoobay oo sheegtay kumannaan qof iney ka qaxeen Itoobiya

   

   Xigashada Sawirka, AFP

   Qaramada midoobay ayaa sheegtay ciidamada Itoobiya ee Nabad ilaalinta South Suudaan u jooga, askarta qowmiyadda Tigreega ka soo jeedda ee ka tirsan ay diideen iney dalkooda dib ugu laabtaan iyaga oo sheegay naftooda iney u baqayaan.

   Garoonka ay ciidamada ka duuli lahaayeen ayaa la sheegay in laga maqlay rasaas lagu doonayey in ciidankaasi lagu qasbo in xoog diyaarad lagu saaro.

   Afhayen qaramada midoobay u hadlay wuxuu sheegay 15 askari oo qowmiyadda Tigreega ka tirsan oo ciidanka nabad ilaalinta ka tirsanaa iney magangalyo siyaasadeed weydiisteen dowladda South Suudaan.

   Tani iyo bishii November Ciidamada dowladda Federaalka Itoobiya waxay dagaal kula jiraan xoogagga deegaanka Tigraay ee daacadda u ah TPLF.

   Wararku waxaa kale oo ay sheegayaan in qowmiyadda Tigreega lagu dhibaateeyo laguna xiro meela badan oo dalka Itoobiya ka mid ah tani iyo marka uu dagaalkaasi billawday.

5. 23 Febraayo 2021Sagaal isku qoys ah oo ku dhintay doon ku qallibantay Masar

   

   Xigashada Sawirka, ALEXANDRIA GOVERNORATE

   Ugu yaraan sagaal ruux ayaa ku dhintay halka tiro kalena la la'yahay kaddib markii ay habeenimadii Talaadada soo galeysay doon ku qallibantay Haro u dhow magaalada Alexandria ee dalka Masar.

   Doonta ayaa wadday ilaa 20 ruux, oo dhammaantood kasoo wada jeeda hal qoys, markii uu shilka ka dhacayay Harada lagu magacaabo Mariout.

   Kooxaha gurmadka ayaa ilaa hadda helay toddobo qof oo nool, kuwaasoo shan ka mid ah ay dhaawacmeen.

   Lama oga sababta ay doonta u qallibantay, madaxa maamulka gobolka Alexandria ayaa sheegay in doontaasi loo adeegsaday arrimo madadaalo ah iyadoo aan fasax loo heysanin.

   Ilo wareedyo maxalli ah ayaa soo tabiyay in doonta ay aad u buux dhaaftay, cimilada deegaankaasna ay xumeyd xilligaas.

   Harada uu shilkan ka dhacay ayaa ah goob caan ku ah dalxiiska loogu soo safro maraakiibta.

6. 23 Febraayo 2021Wakiillada Beesha Caalamka oo tagay Kismaayo

   

   Xigashada Sawirka, UNSOM

   Wakiillo ka socda saaxiibbada Soomaaliya ee Beesha Caalamka ayaa maanta booqasho ku tagay magaalada Kismaayo, taas oo qeyb ka ah dadaalka socda ee lagu doonayo in la hirgeliyo heshiiskii 17-kii September lagu galay shirkii ay yeesheen madaxda heer federaal iyo heer maamul goboleed.

   Saraakiisha Beesha Caalamka ayaa sheegay in ay Kismaayo u tageen si ay faham dheeraad ah uga helaan arrimaha ay ka walaacsan yihiin mas'uuliyiinta Jubalanad iyo sida horay loogu sii wadi karo hannaanka doorashada.

   Madaxweynaha Jubaland, Axmed Maxamed Islaam (Axmed Madoobe) ayaa ka baaqday shir ay magaalada Muqdisho ku yeesheen madaxweynaha dowladda federaalka iyo inta badan madaxda maamul goboleedyada.

   Madaxweynaha Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni, ayaa isagana ku gacan seyray shirkaas.

7. 23 Febraayo 2021Kenya oo u dareereysa Afti Qaran

   

   Xigashada Sawirka, Garissa County Government Press Unit

   Golaha Wakiillada ee ismaamul goboleedka Garissa ayaa maanta cod dhammeystiran ku ansixiyay hindise sharciyeedka aftida qaran loogu raadinayo in isbaddal lagu sameeyo dastuurka Kenya.

   Afhayeenka Golaha, Axmed Ibraahim Cabaas, ayaa ku dhawaaqay in dhammaan 50-ka xildhibaan ee baarlamaanka hoose ay u wada codeeyeen in la ansixiyo hindise sharciyeedka.

   Madaxa maamul goboleedka Garissa, Cali Bunoow Qorane, ayaa goob joog ka ahaa kal fadhiga golaha wakiillada ee maanta.

   Ololahan oo magaciisa loo soo gaabiyo BBI ayaa waxaa hoggaaminayay Senator-kii Garissa, Maxamed Yuusuf Xaaji, oo dhawaan ku geeriyooday magaalada Nairobi.

   Go'aanka baarlamaanka hoose ee Garissa ayaa sii xoojiyay tirada goleyaasha 47-ka ismaamul ee Kenya oo intii loo baahnaa (24 ismaamul) ay u codeeyeen qaadista aftida.

   Isla maanta oo Talaado ah waxaa ololahan kusoo biiray ismaamul goboleedyada kala ah Kakamega, Narok, Mombasa, Murang’a, Makueni, Kitui, Bungoma, Taita Taveta, Nyeri, Machakos, Tharaka Nithi iyo Lamu.

   Ololaha isbaddalka Dastuurka Kenya waxaa u xusul duubaya Madaxweyne Uhuru Kenyatta iyo hoggaamiyaha Mucaaradka Raila Odinga, oo ay isku fikir ka yihiin arrintan.

   Mr Odinga ayaa maanta baraha bulshada ku muujiyay sida uu ula dhacsan yahay hindise sharciyeedka oo gaaray heer afti.

   Waxaa xusid mudan in Garissa ay tahay ismaamulkii ugu horreeyay ee gobolka Soomaalida ee Waqooyi Bari. Waxay ansixinta hindise sharciyeedka uga hor mareen labada ismaamul ee kale ee Mandheera iyo Wajeer.

8. 23 Febraayo 2021Faahfaahin ku saabsan qarax maanta ka dhacay Muqdisho

   

   Xigashada Sawirka, Universal Somali

   Taliska booliska Soomaaliya ayaa maanta sheegay in nin xirnaa jaakad walxaha qarxa lagu soo rakibay uu damcay in uu magaalada Muqdishio ka fuliyo qarax, balse lagu guuleystay in la qabto kaddib markii uu tuuray jaakaddii ay walxaha qaxa ku xirnaayeen.

   Hase yeeshee jaakadda oo qaraxday ayaa sababtay in uu dhaawac gaaro mid ka mid ah askarta booliska ah ee degmada Xamarweyne.

   Afhayeenka Booliska Soomaaliya, Sadiiq Aadan Cali, ayaa sheegay in hadda gacanta lagu hayo ninkii jaakadda watay.

   "Saaka, abaare 11:30 AM (barqanimo), ayey xubno ka tirsan askarta saldhigga booliska ee degmada Xamarweyne waxay ka war heleen naftii hallige watay jaakad lagu soo xiray walxaha qarxa. Ciidanka ayaa ku dhawaaqay inay ka hor tagaan balse wuxuu isku dayay in uu baxsado oo uu askarta waxyeelleeyo. Jaakaddii uu tuuray hal askari ayuu daawac fudud kasoo gaaray, naftii halligihiina gacanta ayaa lagu dhigay," ayuu yidhi Afhayeenka Booliska.

   Wali ma jirto cid sheegatay mas'uuliyadda falkaas, booliskuna waxay intaas ku dareen in hadda baaritaan lagu wado ninka la xiray.

9. 23 Febraayo 2021Cumaan oo xayiraad kusoo rogtay siddeed dal oo Afrika ka tirsan

   

   Dowladda Cumaan ayaa ku dhawaaqday go'aan ay muddo 15 maalmood dalkeeda uga xayirtay dadka kasoo safra 10 waddan, si ay u xakameyso fiditaanka cudurka Covid-19.

   Tobanka waddan waxaa ka mid ah siddeed dal oo ku yaalla qaaradda Afrika. Waxay kala yihiin: Suudaan, Koonfur Afrika, Nigeria, Tanzania, Ghana, Itoobiya, Guinea iyo Sierra Leone.

   Labada dal ee kale ayaa kala ah Brazil iyo Lubnaan.

   Xayiraaddan ayaa dhaqan galeysa laga billaabo maalinta Khamiista ah.

   Go'aankan ayaa saameynaya dadka kasoo safra dalalka haddii ay soo maraan waddamada xayiraadda lagu soo rogay, haddii ay ugu 14 maalmood gudahood tahay.

   Muwaadiniinta u dhahshay Cumaan, diblomaasiyiinta iyo qoysaskooda ayaan ku jirin dadka la xayiray, sida ay sheegeen guddiga loo xil saaray la dagaallanka Covid-19 ee boqortaayada carbeed.

   Wasiirka Caafimaadka ee Cumaan ayaa horaantii bishan sheegay in dadka kasoo safra dibadda, gaar ahaan kuwa ka imaada Bariga Afrika, ay noqdeen 18% ka mid ah dadka cusub uu ku dacay fayraska ee gudaha dalkaas.

10. 23 Febraayo 2021Xubno ka tirsan Al-Shabaab oo lagu daray liiska cunaqabateynta ee Mareykanka

    

    Xigashada Sawirka, AFP

    Dowladda Mareykanka ayaa mar kale ku celisay in ay Soomaaliya la garab taagan tahay hiil iyo hoo ku saabsan sidii ay nabadda u soo celin lahayd islamarkaana uga adkaan lahayd Al-Shabaab.

    Ku simaha Waliika Mareykanka ee Qaramada Midoobay, Richard Mills, ayaa isagoo ka hadlayay kulankii Golaha Amaanka ee xaaladda Soomaaliya waxa uu sheegay in Washington ay liiska cunaqabateynta ku dartay saddex xubnood oo ka tirsan al-shabaab, kuwaasoo xayiraado si gaar ah loo saarayo.

    "Dowladda Mareykanku wali waxay diiradda saareysaa xakameynta awoodda al-Shabaab ay ku fulin karaan weerarrada ka dhanka ah rayidka, waxayna diyaar u tahay in ay wadashaqeyn la sameyso dowlad goboleedyada si loo hirgeliyo qaraarka cunaqabateynnada Soomaaliya ee tirsigiisu yahay 751," ayuu yidhi Mr Mills.

    Isagoo hadalkiisa sii wata ayuu magacaabay xubnaha cusub ee lagu daray liiska cunaqabateynta Mareykanka.

    "Annagoo taas ka duuleyna, waxaan ku faaneynaa inaan maanta caddeyno in aan annaga iyo dowladda Soomaaliya si wadajir ah u magacawno saddex hoggaamiye oo ka tirsan Al-shabaab oo lagu daray liiska cunaqabateynta, kuwaasoo magacyadoodu kala yihiin: Abuukar Cali Aadan, Macallin Ayman iyo Mahad Karate.

    "Tallaabadan cunaqabateynta ah waxay ka turjumeysaa in beesha caalamku ay la xisaabtameyso dadka wiiqaya nabadda Soomaaliya, amniga iyo xasiloonida," ayuu yidhi Danjiraha Mareykanka ee Qaramada Midoobay.

11. 23 Febraayo 2021Ciidanka Qaramada Midioobay ee kasoo jeeda Tigray oo diiday inay dib u laabtaan

    

    Xigashada Sawirka, Getty Images

    Ilaa 15 askari oo ka mid ah ciidamada Itoobiya ugu jira howlgalka nabad ilaalinta Qaramada Midoobay ee ku sugan Suudaanta Koonfureed, oo asal ahaan kasoo jeeda gobolka Tigray, ayaa Isniintii diiday in ay dib ugu laabtaan waddankooda, sida ay sheegtay Wakaaladda Wararka AFP oo soo xiganeysay afhayeenka Qaramada Midoobay, Stéphane Dujarric.

    Guuto ka kooban 169 askari oo reer Itoobiya ah ayuu qorshaha yahay in laga baddalo ciidanka nabad ilaalinta, lagana saaro Suudaanta Koonfureed. Askarta ayaa si wareegto ah loo baddalaa muddo kaddib.

    "Waxaan isku dayeynaa inaan helno xogta faahfaahinta ah, laakiin waxaan ogahay in qiyaastii 15 askari oo ka mid ah guutada ay diideen in ay diyaaradda ka raacaan garoonka Juba... Waxay codsadeen in ay joogaan," ayuu yidhi Dujarric oo shir jaraa'id qabtay.

    Dagaal ayaa gobolka Tigray ka qarxay horaantii bishii November ee sanadkii 2020-kii kaddib markii xoogagga xisbiga TPLF ay gacanta ku dhigeen saldhigyo militari oo ay gobolkaas ku leeyihiin ciidamada federaalka Itoobiya, waxayna arrintaas daba socotay khilaafkii soo kala dhex galay iyaga iyo dowladda uu hoggaamiyo Ra;iisul Wasaare Abiy Axmed.

    Kumannaan qof ayaa lagu soo warramay in lagu dilay qalalaasahaas, halka qiyaastii labo milyan oo ruuxna ay ku barakaceen.

12. 23 Febraayo 2021Nin ku dhintay qorshe uu isku dayay inuu ku ogaado ilmaha xaaskiisa ay uurka ku waddo

    

    Xigashada Sawirka, FACEBOOK

    Nin rajeynayay inuu aabbe noqdo oo reer New York ahaa ayaa geeriyooday kaddib markii uu ku qarxay qalab uu sameynayay inuu ku ogaado wiil ama gabar waxa uu yahay ilmaha ay xaaskiisa uurka ku waddo, sida laga soo xigtay booliska.

    Christopher Pekny, oo 28 jir ahaa, ayaa shilkan lama filaanka ahaa ku dhintay galabnimadii Axadda.

    Saraakiisha booliska ayaa sheegay in qaraxa dilay Mr Pekny uu ku dhaawacmay walaalkiis Michael Pekny oo 27 jir ah, kaasoo hadda isbitaal yaalla.

    Hase yeeshee boolisku wali ma aysan caddeynin waxa uu ahaa qalabka qarxa dhaliyay. Khubarada bambooyinka ee booliska New York ayaa hadda baaritaan ku wada dhacdadaas.

    Peter Pekny Jr, oo ah ninka dhintay walaalkiis ka weyn ayaa wargeyska New York Times u sheegay in dhacdadan ay ahayd "tii ugu naxdinta badaneyd ee uu abid arkay".

    Horay waxaa loo soo tabiyay dhacdooyin waxyeello sababay oo la xiriiray ogaashada ilmaha caloosha ku jira.

    Nin kasoo jeeday gobolka Mchigan ee isla dalka Mareykanka ayaa horaantii bishan ku dhintay shil ka dhacay xaflad madax-shub ah oo loo sameeyayay haweeney xaamilo ah oo laga dhowrayay foosha, sida ay booliska sheegeen.

    Labo dhaco oo ku saabsan ogaashada ilmaha uurka ku jira ayaa la sheegay in ay hor seedeen dabkii keymaha ee gobolka California ka kacay bishii September, 2020 iyo mid gobolka Arizona ka kacay bishii April, 2017.

13. 23 Febraayo 2021Asalaamu Calaykum.

    Subax wanaagsan. Kusoo dhawaada tebinta tooska ah ee BBC Somali. Maanta oo Talaado ah waxaan idin kugu soo gudbinaynaa wararkii ugu dambeeyay ee Soomaalida iyo meelo kale.