Saaxiibtinnimo mise kasbasho: Maxaa ku kallifay Xi Jinping inuu booqdo Kuuriyada Waqooyi?

Hoggaamiyaha Shiinaha, Xi Jinping, waxay u tahay Kuuriyada Waqooyi deriska aanu Shiinuhu xakamayn karin, isla markaana aanu awoodin inuu lumiyo.

Labada dhinac waxay inta badan xiriirkooda ku tilmaamaan mid "dhiig lagu soo dhisay," taas oo tixraac u ah Dagaalkii Kuuriya.

Si kastaba ha ahaatee, sannadihii u dambeeyay, kalsooni-darradu waxay culays saartay xiriirka labada dal. Hadda, Beijing waxay isku dayaysaa inay dib u soo ceshato saameynteeda ku aaddan xulafo istaraatiiji ahaan aad muhiim u ah, balse aad u adag in la saadaaliyo.

Shiinuhu wuxuu doonayaa xasillooni ka jirta xuduuddiisa iyo inuu saameyn ku yeesho caasimadda Kuuriyada Waqooyi ee Pyongyang, balse isagoo aan lagu jiidin qalalaase ka dhasha hamiga hubka nukliyeerka ee Kuuriyada Waqooyi.

Sidaas darteed, booqashada Xi ee toddobaadkan waxay u badan tahay inay ka yar tahay arrin saaxiibtinimo, kana badan tahay mid lagu xoojinayo saameynta iyo awoodda gorgortanka.

Seoul waxay aaminsan tahay inuu isku dayi karo inuu Shiinaha u soo bandhigo dhexdhexaadiye u dhexeeya Kuuriyada Waqooyi iyo Mareykanka, balse Beijing waxay yeelan kartaa ujeeddooyin kale.

Ilo diblomaasiyadeed oo reer Galbeed ah ayaa u sheegay BBC-da in Shiinuhu si isa soo taraysa uga walaacsan yahay iskaashiga sii xoogaysanaya ee u dhexeeya Pyongyang iyo Moscow.

Kadib markii uu toddobaadkii hore la kulmay hoggaamiyaha Ruushka Vladimir Putin, Xi waxaa laga yaabaa inuu doonayo inuu sidoo kale hubiyo inuu xakameeyo hoggaamiyaha Kuuriyada Waqooyi Kim Jong Un, gaar ahaan xilli Beijing ay sii kordhinayso doorkeeda iyo joogitaankeeda masraxa caalamiga ah.

Dabacsanaan ku timid xiriirkii xumaa

Hoos u dhaca xiriirka u dhexeeya Beijing iyo Pyongyang ayaa si tartiib ah u muuqday, xitaa haddii aanu si cad u weynayn.

Labada dal si dhib yar ayay u xuseen sanad-guuradii 75-aad ee xiriirkooda diblomaasiyadeed ee Oktoobar 2024. Farriimaha dadweynaha ee la xiriiray arrintaasna aad ayay u yaraayeen.

Safiirka Shiinaha kama uusan qeyb galin xafladaha aasaaska Kuuriyada Waqooyi bishii ka horreysay. Sannadka oo dhan ma jirin is-dhaafsi heer sare ah oo dhex maray labada dhinac, taas oo si weyn uga duwan xiriirka sii kululaanaya ee u dhexeeya Pyongyang iyo Moscow.

Isku soo dhowaanshaha sii kordhaya ee Ruushka ayaa walaac ku abuuray Beijing.

Kadib duullaankii Ruushka ee Russian invasion of Ukraine, Kuuriyada Waqooyi waxay ballaarisay iskaashiga militari ee ay la leedahay Vladimir Putin, taasoo gaartay heshiis difaac oo wadajir ah oo lagu saxiixay booqashadii Putin ee Pyongyang ee 2024.

Qiyaastii 2,300 askari oo Kuuriyada Waqooyi ah ayaa ku dhintay iyaga oo u dagaallamaya Ruushka ka dhanka ah Ukraine, sida lagu sheegay baaritaan uu sameeyay BBC-da (BBC). Pyongyang sidoo kale waxaa lagu eedeeyay inay Ruushka siiso rasaas iyo hub si uu ugu adeegsado dagaalka, taas oo lagu beddelanayo shidaal iyo gargaar—arrin ka nixisay Washington iyo xulafadeeda, isla markaana si hoose u dhibtay Shiinaha.

"Shiinuhu wuxuu doonayaa inuu hubiyo in danihiisa ku aaddan Kuuriyada Waqooyi la ilaaliyo xilli ay si degdeg ah isugu soo dhowaanayaan Moscow iyo Pyongyang," ayuu yiri Ankit Panda, oo ah khabiir ku takhasusay siyaasadda nukliyeerka kana tirsan Carnegie Endowment for International Peace.

China waxay leedahay hal heshiis rasmi ah oo difaac ah oo keliya, kaas oo ay la leedahay North Korea.

Sidaas darteed, Beijing uma badna inay soo dhoweyso xaalad uu Russia ku noqdo awoodda ugu weyn ee saameynta ku leh Pyongyang. Haddii Kim Jong Un uu noqdo hoggaamiye aad u madax-bannaan oo aan ku tiirsanayn Shiinaha, taasi waxay dhimi lahayd awoodda saameynta ee Beijing.

Beijing waxay ka jawaabtay arrintan iyadoo isku dayday inay dib u hagaajiso xiriirka. Dabayaaqadii sannadkii hore, Xi Jinping wuxuu Kim Jong Un ku martiqaaday dhoolatus milatari oo ka dhacay Beijing, halkaas oo uu si muuqata ugu ag taagnaa Vladimir Putin.

Tani waxay ahayd kulankoodii ugu horreeyay ee rasmi ah muddo lix sano ah. Xi wuxuu labada hoggaamiye ku amaanay inay yihiin "deris wanaagsan, saaxiibo wanaagsan, iyo saaxiibo walaalo ah oo ku xiran masiir wadajir ah," wuxuuna ku baaqay iskaashi istaraatiiji ah oo sii dhowaanaya. Si kastaba ha ahaatee, waxa si muuqata uga maqnaa bayaannadaas wax tixraac ah oo ku saabsan hubka nukliyeerka ee Kuuriyada Waqooyi.

Beijing waxay leedahay "aragtiyo is khilaafsan" oo ku saabsan iskaashiga sii kordhaya ee u dhexeeya Pyongyang iyo Moscow, sida uu sheegay Lee Seong-hyon, oo ah cilmi-baare booqasho ku jooga Xarunta Aasiya ee Jaamacadda Harvard University.

Dhinac, iskaashigaas wuxuu "ka jeedinayaa Washington isla markaana adkaynayaa istaraatiijiyadda Maraykanka ee dhinacyo badan, taas oo si dadban u anfacaysa Shiinaha," ayuu yiri Lee.

Laakiin wuxuu intaas ku daray in iskaashiga milatari ee sii ballaaranaya ee u dhexeeya Ruushka iyo Kuuriyada Waqooyi uu kicin karo jawaab militari oo xooggan oo saddex geesood ah oo ka timaadda United States, Japan, iyo South Korea, taas oo Beijing ka welwelin karta.

Sidaas darteed, Shiinuhu ma taageerayo barnaamijka nukliyeerka ee Pyongyang—maxaa yeelay taasi waxay kordhin lahayd faragelinta Maraykanka ee gobolka iyo xulafadiisa.

Si kastaba ha ahaatee, sidoo kale si toos ah ugama hor imanayo arrinta. Sannadkii 2022, United Nations waxaa la hor istaagay qaraar uu Maraykanku hoggaaminayay oo lagu soo rogi lahaa cunaqabatayn cusub oo ka dhan ah tijaabooyinka gantaallada Kuuriyada Waqooyi, iyadoo China iyo Russia ay isticmaaleen awoodooda diidmada (veto).

Haddii Shiinuhu uu qaato mowqif adag oo ka dhan ah barnaamijka nukliyeerka Kuuriyada Waqooyi, "taasi waxay kaliya ku riixi lahayd Kuuriyada Waqooyi inay si ka sii dhow ugu xirnaato Vladimir Putin," ayuu yiri Victor Cha, oo ah madaxweynaha waaxda siyaasadda dibadda ee Xarunta Daraasaadka Istaraatiijiyadda iyo Caalamiga (Center for Strategic and International Studies).

Lammaanaha waaqiciga ah

Laakiin Kim ma awoodo inuu ka fogaado ama ka xanaajiyo isha ugu weyn ee gargaarkiisa.

Dhoofinta China ee loo diro North Korea ayaa si weyn u kordhay, waxayna gaartay qiyaastii $2.3 bilyan (£1.7 bilyan) sannadkii hore—taas oo ah heerkii ugu sarreeyay muddo lix sano ah.

Adeegga tareennada rakaabka ee u dhexeeya Beijing iyo Pyongyang ayaa dib loo bilaabay horraantii sanadkan kadib hakad socday lix sano.

Falanqeeyayaashu waxay sheegayaan in tani ay sidoo kale tahay dadaal si taxaddar leh loo qorsheeyay oo ay Beijing ku doonayso inay Pyongyang dib ugu soo celiso wareeggeeda saameynta.

Kim Jong Un, tani waa doorasho waaqici ah. Haddii dagaalka Ukraine uu dhammaado, baahida Russia ee taageerada Kuuriyada Waqooyi way yaraan kartaa. Halka hoggaamiyaha go'doonsan ee Vladimir Putin, Xi Jinping uu martigeliyo hoggaamiyeyaal caalami ah oo badan oo yimaada Beijing.

Sidaas darteed, Kim wuxuu u baahan yahay inuu hubiyo inuusan ku tiirsanaan xulufo sii daciifaya.

Kim Jong Un wuxuu dhaxlay awood isagoo leh mudnaano ka duwan kuwa aabbihiis. Halka Kim Jong Il uu si joogto ah u booqan jiray China isla markaana uu ku tiirsanaa taageerada Beijing, wiilkiisu wuxuu si degdeg ah u dardargeliyay barnaamijka hubka nukliyeerka ee North Korea.

Lixdii sano ee ugu horreysay ee uu xukunka hayay, Kim wuxuu kormeeray ku dhowaad 90 tijaabo oo gantaallo ballistic ah iyo afar qarxin oo nukliyeer ah—taas oo ka badan inta ay sameeyeen aabbihiis iyo awoowgiis oo la isku daray.

Tani waxay si weyn uga nixisay Beijing. Kadibna dilkii adeerkiis, Jang Song Thaek, oo Shiinuhu u arkayay inuu yahay qof xasilooni muhiim u ah, ayaa sii qoto dheereeyay kala fogaanshaha.

Xi Jinping wuxuu kaga jawaabay calaamado diblomaasiyadeed oo aan caadi ahayn oo muujinaya qanacsanaan la'aan, isagoo booqday South Korea sannadkii 2014 ka hor inta uusan waligiis la kulmin Kim Jong Un—taas oo loo arkay "qabow siyaasadeed".

Kuuriyada Waqooyi waxay markaas Shiinaha ku tilmaantay "khaa'in iyo cadowgeenna."

Waxay ahayd kaliya 2018, markii cunaqabataynta ku saabsan barnaamijkeeda nukliyeerka ay bilaabeen inay si daran u saameeyaan, in Kim uu sameeyay safarkiisii ugu horreeyay ee dibadda ee la yaqaan.

Wuxuu fuulay tareenkiisa gaashaaman oo u ambabaxay Beijing. Kulankaas wuxuu calaamad u noqday bilowga dib-u-habayn taxaddar leh oo xiriirka ah.

Kim wuxuu markaas la kulmi lahaa hoggaamiyeyaasha Mareykanka iyo Kuuriyada Koofureed, balse mar walba wuxuu marka hore la tashan jiray Shiinaha. Farriintu waxay ahayd mid cad: Pyongyang ma geli doonto wada-hadallo aan oggolaansho ka haysan Beijing.

Maanta, Kuuriyada Waqooyi waxay ugu adeegtaa Shiinaha laba waji: waa gaashaan iyo sidoo kale culays. Waxay ka fogeysaa ciidammada Mareykanka xadka Shiinaha, laakiin tijaabooyinkeeda hubku waxay carqaladeeyaan xasilloonida gobolka.

Dhanka kale, Kim wuxuu rabaa ilaalinta Shiinaha—laakiin aanu rabin xakameyn Shiinuhu ku yeesho.

Labada dhinac midkoodna si buuxda uma aaminsana kan kale. Laakiin hadda, waxay labaduba aaminsan yihiin inay isku baahan yihiin, taas ayaana ku filan inay wada hadalkooda sii wadaan.

Warbixin dheeraad ah: Kelly Ng