'Zrobiłem to dla wyzwania' – jak policja próbuje resocjalizować nastoletnich hakerów

Lucas miał 16 lat, gdy wpadł w kłopoty za włamywanie się do szkolnych komputerów. Dwukrotnie.

„To było jak wyzwanie, żeby sprawdzić, czy potrafię," powiedział BBC.

Chciał uzyskać dostęp do gier i odwiedzać zablokowane strony internetowe, więc zaczął eksperymentować z programowaniem.

W pewnym momencie nawet odkręcił obudowę komputera i zabrał do domu niektóre podzespoły, żeby przeprowadzać na nich testy.

„To daje ogromne poczucie satysfakcji, kiedy uda ci się zrobić coś, czemu dwóch czy trzech wyszkolonych specjalistów poświęciło mnóstwo czasu, próbując cię przed tym powstrzymać," powiedział.

Był bliski wydalenia ze szkoły, ale jego zaniepokojona matka nie zdawała sobie sprawy, jak poważne były jego działania.

Zadzwoniła na policję i zaprosiła do ich domu na wiejskim obszarze hrabstwa Cumbria funkcjonariusza z ogólnokrajowego programu Cyber Choices.

„Moja mama mówiła coś w stylu: 'Ooo, przyjdzie do ciebie detektyw, żeby z tobą porozmawiać. Masz naprawdę poważne kłopoty'" – wspomina Lucas.

„Siedziałem więc przy oknie i czekałem. Kto przyjdzie? Jak wielkie będę miał kłopoty?"

Na początku tego roku do drzwi zapukał posterunkowy Sam Cooper, funkcjonariusz zajmujący się prewencją cyberprzestępczości. Od tamtej pory pracuje z Lucasem.

Wyjaśniał Lucasowi, podobnie jak dziesiątkom innych dzieci, że cyberataki mają realne konsekwencje i wyrządzają rzeczywiste szkody.

Cooper powiedział, że pierwszym krokiem jest uświadomienie, głównie nastoletnim chłopcom, co jest zgodne z prawem, a co je łamie.

Potem przez wiele miesięcy prowadzi indywidualne spotkania, zwykle w ich domach, podczas których stara się ich pozytywnie motywować.

„Próbuję znaleźć to, czym się interesują, i pokierować ich w stronę profesjonalnych szkoleń oraz zdobywania kwalifikacji" – powiedział.

Cyber Choices, znany także jako Cyber Prevent, przypomina program resocjalizacyjny dla młodych hakerów.

Działa równolegle do bardziej znanego programu Prevent, który identyfikuje osoby mogące stanowić zagrożenie terrorystyczne.

Podczas wizyty w domu Lucasa mogłem z bliska zobaczyć, jak wyglądają takie rozmowy.

Lucas z entuzjazmem opowiadał o swoich najnowszych eksperymentach komputerowych, a Cooper dopytywał, jakiego oprogramowania i narzędzi używa, aby upewnić się, że są one legalne.

Wkrótce funkcjonariusz zabierze Lucasa z wizytą na lokalny uniwersytet, gdzie zostanie mu zaprezentowany kierunek związany z cyberbezpieczeństwem. Celem jest zachęcenie go do złożenia podania na studia.

W ciągu ostatnich ośmiu lat do programu Cyber Choices prowadzonego przez brytyjską Narodową Agencję ds. Przestępczości (NCA) skierowano ponad 1150 osób. Prawie 600 z tych przypadków odnotowano w ciągu ostatnich trzech lat.

Służby ostrzegają, że nastoletnie grupy hakerskie odgrywają coraz większą rolę w przeprowadzaniu poważnych cyberataków.

Młodzi, anglojęzyczni hakerzy byli łączeni z atakami na duże organizacje, w tym Transport for London (TfL) i MGM Grand w 2024 roku, a także Marks & Spencer i sieć Co-op w 2025 roku.

Coraz częściej celem ataków stają się również osoby prywatne posiadające kryptowaluty.

„To z pewnością stało się większym problemem," powiedział Paul Foster, który kieruje działaniami prewencyjnymi NCA w zakresie cyberprzestępczości.

„Zdecydowanie obserwujemy, że osoby z krajów zachodnich, posługujące się językiem angielskim, są dziś bardziej aktywne w cyberprzestępczości".

Jak dodał, młodzi ludzie korzystają z internetu i urządzeń cyfrowych od coraz wcześniejszego wieku, co naraża ich na kontakt z przestępczymi społecznościami i ich wpływem.

Policja podkreśla, że wielu młodych sprawców początkowo nie zamierza zostać przestępcami.

Zwykle zaczynają od eksperymentowania z technologią, testowania systemów lub prób omijania ograniczeń, a dopiero później trafiają do internetowych społeczności, w których hakowanie jest promowane i zachęcane.

'Większość z nich jest neuroróżnorodna'

Dzieci objęte programem pochodzą z różnych części kraju i wywodzą się z rozmaitych środowisk. Cooper powiedział, że wiele z nich ma autyzm lub jest neuroróżnorodnych.

„Zdecydowana większość osób, z którymi pracuję, jest neuroróżnorodna," powiedział.

„Nawet jeśli nie mają formalnie postawionej takiej diagnozy, to wyraźnie widać, że komputery są im bliższe niż praktyczna i społeczna rzeczywistość," dodał.

„Czasami potrafią bardzo mocno skoncentrować się na konkretnym celu i nie słuchają dorosłych wokół siebie. Właśnie wtedy wkraczam ja: sadzam ich i rozmawiam z nimi".

W 2023 roku głośny nastoletni haker Arion Kurtaj, który włamał się do systemów producenta gry Grand Theft Auto, firmy Rockstar Games, został uznany za niezdolnego do udziału w procesie ze względu na autyzm.

Dwaj nastoletni hakerzy, skazani wcześniej w tym miesiącu za atak na systemy Transport for London (TfL) [przyp. red. londyńska sieć transportu publicznego], również byli w spektrum autyzmu. Sędzia uwzględnił ten fakt przy wymierzaniu im kary pięciu i pół roku pozbawienia wolności.

Jednemu z nich, Owenowi Flowersowi z Walsall, zaproponowano udział w programie Cyber Choices, gdy po raz pierwszy popadł w konflikt z prawem niedługo po ukończeniu 16 lat.

Odmówił jednak uczestnictwa w programie.

Niektórzy krytycy argumentują, że rozwijanie umiejętności cybernetycznych u młodych ludzi, którzy już wcześniej interesowali się hakowaniem, może sprawić, że staną się oni jeszcze bardziej skutecznymi przestępcami.

W innej, wciąż toczącej się sprawie sądowej ujawniono, że nastolatek objęty programem miał rzekomo dopuścić się kolejnych przestępstw.

Foster przyznaje, że rozumie te obawy, ale uważa, że alternatywa byłaby gorsza.

„Obawiam się, że gdybyśmy nie oferowali im czegoś takiego jak Cyber Choices, skąd czerpaliby wskazówki i dokąd mogłyby ich one zaprowadzić?," powiedział.

NCA liczy na to, że uda się interweniować, zanim ciekawość, talent i wpływy internetowych społeczności przerodzą się w poważną działalność przestępczą.

Dla Lucasa sam fakt, że pod jego drzwiami pojawił się policjant, był sygnałem do zastanowienia się nad swoim postępowaniem.

Przyznaje, że gdyby nie został przyłapany i nie otrzymał wsparcia w ramach programu, nadal przekraczałby kolejne granice w swoich eksperymentach z komputerami i hakowaniem.

Tymczasem w hrabstwie Leicestershire 21-letni specjalista ds. cyberbezpieczeństwa Izak jest kolejnym przykładem sukcesu programu Cyber Choices.

Powiedział, że z powodu ADHD i autyzmu od dzieciństwa bardziej interesowały go komputery niż jego rówieśnicy.

W wieku 15 lat włamał się do szkolnych komputerów, aby móc tworzyć projekty graficzne w programie Photoshop. Jednocześnie zaczął angażować się w działalność internetowych grup cyberprzestępczych, które, jak mówi, zarabiały „mnóstwo pieniędzy".

Wizyta funkcjonariuszy policji z Leicestershire sprawiła, że trafił do programu i pomogła mu dostrzec w cyberbezpieczeństwie potencjalną ścieżkę kariery zawodowej. Zachęcano go do tego, by „wykorzystywał swoje umiejętności cybernetyczne w dobrym celu".

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez dziennikarzy BBC. Przy tłumaczeniu zostały użyte narzędzia AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Kamila Koronska