روی خط پاریس؛ مهار گرمایش در تنگنای پول و عدالت

هفتمین روز همایش تغییرات اقلیمی پاریس بیشتر تحت تاثیر حضور هفتصد و پنجاه شهردار از سراسر جهان و صحبت های شماری از آنها در باره برنامه های شان برای تحقق "شهرهای کم کربن" بود.

البته شهرداران نیز مانند سخنرانی های سران در دو روز نخست کنفرانس بیشتر از آنکه به نکات چالش برانگیز رودرروی توافق احتمالی نهایی اشاره کنند به ذکر جملات پرشور و آتشین پرداختند. از جمله آنکه مایکل بلومبرگ شهردار پیشین نیویورک مدعی شد: "این گروه نمونه ای بی سابقه از بزرگترین اجلاس شهرداران و رهبران محلی است که به طور همزمان با مذاکره کنندگان بین المللی حول محور تغییرات آب و هوایی کار می کنند. ما امروز اینجا در حال ساختن تاریخ هستیم، آمده ایم تا آینده را بسازیم".

اما کارشناسان مسئول همچنان مشغول کار روی توافقنامه نهایی‌اند.

تنها خبری که در این باره وجود دارد این است که هنوز چندان توافقی برای تامین منابع مالی وجود ندارد. دولت های کشورهای پیشرو در این زمینه، مانند آمریکا، بریتانیا و آلمان ترجیح می دهند فعلا بودجه ای را که در این باره در اختیار دارند در کشور خود هزینه کنند.

هر اقدام عملی به سمت کاهش کربن به معنای از دست رفتن هزاران شغل است و اگر چه کشورهای صنعتی اقتصاد پر رونقی دارند اما قطعا ابراز نگرانی برای سرنوشت جزایر اقیانوس آرام در صد سال آینده چندان برای کارگرانی که همین امروز باید بیکار روانه خانه شوند مجاب کننده نیست.

اختلاف نظر در این باره به حدی است که لوران فابیوس، وزیر امور خارجه آمریکا، از کندی روند مذاکرات انتقاد کرده و خواستار شتاب در تصویب توافقنامه نهایی شد.

نایجل پارویس٬ مذاکره کننده سابق تغییرات آب و هوایی آمریکا و ریاست کنونی مشاوران حوزه اقلیمی این کشور، نیز تلویحا گفته است که اکنون وضعیتی وجود دارد که می توان گفت اجلاس به بن بست رسیده و همه چیز از دست رفته است.

البته او ابراز امیدواری کرده تا قبل از پایان این اجلاس شرایط تغییر کند. خبر دیگر اینکه نمایندگان جمهوری خواه کنگره آمریکا، که اکثریت را در اختیار دارند با طرح های اوباما در زمینه کاهش گازهای گلخانه یی مخالفت کرده اند.

آنها می گویند این طرح‌ها سالانه ۲۹ میلیارد دلار هزینه روی دوش مردم آمریکا می گذارد و گروه پرشماری را نیز بیکار می کند.

دیروز پاریس همچنین شاهد تظاهرات شماری از طرفداران محیط زیست بود که کشورها را به برقراری عدالت اقلیمی فرا می خواندند. این تظاهرات زیر سایه سنگین پلیس فرانسه برگزار شد.

مفهوم استعمار سبز

عدالت اقلیمی عبارتی است با دو مفهوم متفاوت. وجه غالب و پذیرفته تر آن این است که چون گرمایش جهانی را در وهله نخست کشورهای مرفه صنعتی پدید آورده اند، همان ها هم باید هزینه های کنترل آن را بپردازند.

در حالی که سازوکار نظام سرمایه داری می گوید اثرات تخریبی این گرمایش بیشتر در کشورهای فقیر حوزه جنوب رخ خواهد داد پس به واقع ذینفعان اصلی طرح های توسعه انرژی پاک همین کشورها هستند و خودشان هم باید هزینه اش را بپردازند.

آنچه که دیروز موضوع تظاهرات گروه پرشماری از طرفداران محیط زیست در پاریس بوده عمدتا ناظر به همین وجه از مفهوم استعمار سبز است.

اما تصور افراطی تری نیز از این عبارت وجود دارد که متعاقب کنفرانس کیوتو مطرح شد.

در آن زمان شماری از صاحب نظران، عمدتا رادیکال های چپ، سبزگرایان افراطی و البته آنارشیست های محیطزیست‌گرا (موسوم به آنارشیست های سبز) مدعی شدند اساسا معاهده کیوتو توطئه ای است علیه رشد اقتصادی شتابناک کشورهایی همچون چین و هند و برزیل و به بهانه گرمایش جهانی و از طریق معاهده کیوتو کشورهای امپریالیستی می خواهند توسعه را سهمیه بندی کرده و مانع از پدید آمدن قدرت های اقتصادی رقیب شوند.

به هر حال چه در معاهده کیوتو، چه در توافقات کپنهاگ و چه در توافقنامه محتمل پاریس جانمایه بخش مهمی از طرح های اجرایی الزام چین و هند به کاهش روند رشد مصرف سوخت های فسیلی است. و البته با سوخت فسیلی کمتر امکان رقابت با پیشروان اقتصاد نفت‌سوز کنونی جهان یعنی هفت کشور بزرگ صنعتی کاهش می یابد.

در چین و هند گروه های ملی‌گرا حتی مدعی شده اند کشورهای غربی می خواهند توسعه را سهمیه بندی و به آنها تحمیل کنند که چه وقت حق دارند سهم بیشتری از توسعه داشته باشند و فعلا نوبت آنها نیست و باید در این باره دست نگه دارند.

تندروترها مدعی شده بودند این می تواند حتی مقدمه یک جنگ سرد جدید باشد.

اگر چه هنوز در این باره حرف و حدیث زیاد گفته می شود، اما واقع این است که یک ناظر بیرونی حتی در همین کنفرانس پاریس آنچه که نظاره می کند همکاری مسئولانه چین و هند در طرح های کنترل گرمایش جهانی است. یعنی ظاهرا خود دولت های این کشورها از ماجرای کنترل تغییر اقلیم ذهنیت "استعمار سبز" ندارند.

مگر آنکه تصور کنیم آنچه که تاکنون ابراز شده تعارف های معمول بوده و اینکه موضع واقعی کشورها چیست در پایان کنفرانس و متعاقب تصویب توافقنامه نهایی مشخص خواهد شد.

به هر رو انگاره "استعمار سبز" از جمله مواردی است که نشان می دهد مسئله گرمایش جهانی مناقشه ای بسیار پیچیده تر از یک موضوع اقتصادی-فنی است و راه حل ساده و ارزان و کوتاه مدت ندارد.