ونزوئلا، دو رئیس جمهور، دو پارلمان

ونزوئلا از ۵ ژانویه دارای دو مجلس ملی است. این وضعیت بی سابقه منعکس کننده مناقشه سیاسی دراز مدت و لاینحل نیکولاس مادورو، رئیس جمهور چپگرای فعلی با خوآن گوآیدو، رهبر مخالفین است که از حمایت آمریکا برخوردار است.

دولت مادورو، که عملا اداره کشور و نیروهای امنیتی را در دست دارد، در تاریخ ۵ ژانویه ۲۰۲۱ مجلس جدید با ۲۷۷ نماینده را افتتاح کرد.

مخالفان به رهبری خوآن گوآیدو، انتخابات ۶ دسامبر سال گذشته را تحریم کرده و جامعه بین المللی هم آن را نپذیرفته بود.

خوآن گوآیدو، که از ژانویه ۲۰۱۹ آمریکا و بیش از ۵۰ دولت از جمله بیشتر کشورهای عضو اتحادیه اروپا او را به عنوان "رئیس جمهور موقت" ونزوئلا به رسمیت شناخته اند، می گوید از آنجا که نمایندگان طرفدار او به تمدید اختیاراتشان رأی داده و انتخابات ۶ دسامبر را مسخره خوانده و رد کرده اند، او و مجلس ملیِ به رهبری مخالفان، که از سال ۲۰۱۵ ریاستش با او بوده، همچنان بر سر کار هستند.

با این وجود، از آنجا که مطابق قانون اساسی ونزوئلا باید مجلس ملی جدیدی در ژانویه ۲۰۲۱ تشکیل شود، جای سئوال است که آیا آقای گوآیدو از این به بعد می تواند همان همبستگی و کثرت حمایت بین المللی را که تا کنون در مبارزه برای شکست آقای مادورو داشت، حفظ کند؟

اگر چه آمریکا، اتحادیه اروپا و شماری از کشورهای آمریکای لاتین از جمله کشورهایی بودند که از آقای گوآیدو در عدم قبول نتایج انتخابات پارلمانی ۶ دسامبر پشتیبانی کرده بودند، گزارش رسانه ها حاکی از این است که جو بایدن، رئیس جمهوری منتخب آمریکا و نیز بعضی از دولت های اتحادیه اروپا، به تغییر سیاست هایشان در قبال ونزوئلا فکر می کنند.

تغییر موضع در برابر تحریم های علیه دولت آقای مادورو و همچنین تغییر سیاست کنونی این کشورها مبنی بر شناسایی آقای گوآیدو به عنوان رئیس جمهور ونزوئلا، می تواند از جمله نکات مورد توجه کشورهای مورد بحث باشد.

مایکل پنفولد، تحلیلگر امور سیاسی در تاریخ ۲۹ دسامبر در توییتر نوشت: "روز ۵ ژانویه ونزوئلا حتی در مناقشه سیاسی جدی تری فرو خواهد رفت و روزی که کشور هیچ قدرت مردمی و ریشه دموکراتیک روشنی ندارد شروع می شود."

او اضافه کرده بود که سال جدید با دو رئیس جمهور و دو مجلس ملی و بدون این که مبتنی بر قانون اساسی باشد، آغاز می شود.

چه خطری رهبر مخالفان را تهدید می کنند؟

مشکل خوآن گوآیدو این است که مشروعیت او به عنوان "رئیس جمهور موقت" در داخل و خارج کشور بر پایه ریاست مجلس ملی است که تحت کنترل مخالفان بود و اعضای آن در دسامبر ۲۰۱۵ به شیوه دموکراتیک انتخاب شده بودند. ولی اختیارات مبتنی بر قانون اساسی این مجلس ۵ ژانویه ۲۰۲۱پایان یافت.

مجلس تلاش کرده بود با رأیی که در ۲۶ دسامبر ۲۰۲۰ داده بود، یک طرح کلی را که در فوریه ۲۰۱۹ بر اساس پیش بینی برکناری آقای مادورو از قدرت تصویب کرده بود، اصلاح کرده و اختیارات پارلمان را که ریاستش با خوآن گوآیدو بود تمدید کند. سه حزب از چهار حزب مخالف دولت با این برنامه آقای گوآیدو موافقت کرده بودند.

تمدید موقت اختیارات، همچنین به مجلس ملی آقای گوآیدو اجازه می داد که با تشکیل "کمیسیون سپردن اختیارات" به طور موقت به کار ادامه دهد و بجای این که برای کار مجلس تمام نمایندگان حضور داشته باشند، حضور گروهی از نمایندگان کفایت کند.

علت راهکار تازه این بود که بسیاری از نمایندگان طرفدار آقای گوآیدو در تبعید هستند یا تحت تعقیب دولت آقای مادورو قرار دارند.

دادگاه عالی ونزوئلا که طرفدار دولت آقای مادورو است، بدون اتلاف وقت این اقدام مجلس خوآن گوآیدو را "بدون اعتبار و فاقد تاثیر قانونی" اعلام کرد.

این وضعیت غیر عادی ممکن است سبب شود که برخی از دولت های خارجی که قبلا آقای گوآیدو را به عنوان "رئیس جمهوری موقت" شناخته بودند، قدری تأمل کنند، گر چه انتظار می رود حامیانی مانند آمریکا و اتحادیه اروپا علیه آقای مادورو به حمایت سیاسی از رهبر مخالفین ادامه دهند.

آقای گوآیدو، از تمدید اختیاراتش دفاع کرده و می گوید انتخابات ۶ دسامبر مشروعیت نداشته. او پیش بینی کرده بود که مجلس ملی طرفدار آقای مادورو "به رسمیت شناخته نخواهد شد".

رهبر مخالفین به سفرای خود در خارج دستور داده بود که برای تضمین ادامه پشتیبانی به "تهاجم دیپلماتیک" متوسل شوند و مردم را به تظاهرات خیابانی در ۵ ژانویه دعوت کرده بود.

تأثیر وضعیت کنونی در حمایت از آقای گوآیدودر داخل ونزوئلا

استراتژی آقای گوآیدو در مورد تمدید اختیارات مجلس مخالفان و "ریاست جمهوری موقت" شخص او سبب ایجاد شکاف در صفوف مخالفان مادورو شده است.

اعضای حزب اقدام دموکراتیک، که یکی از بزرگترین احزاب مخالف است از قبول "کمیسیون سپردن اختیارات" که برای ادامه کار مجلسِ تحت ریاست آقای گوآیدو بود، امتناع ورزیدند.

ماریا کورینا ماچادو، یکی از فعالان سرسختِ مخالفان، تیم خوآن گوآیدو را متهم کرد که در عوض این که به فکر یافتن استراتژی هایی جهت برکناری آقای مادورو باشند، برای طولانی تر کردن مدت رهبری آقای گوآیدو تلاش می کنند.

رسانه های ونزوئلا به ایجاد شکاف بین مخالفان اشاره کردند و در تاریخ ۳ ژانویه یک تحلیلگر سیاسی در روزنامه اِل یونیورسال نوشت که از ۵ ژانویه دولت آقای مادورو منسجم تر شده و بین مخالفان شکاف ایجاد خواهد شد.

ویکتور بولیوار، ستون نویس روزنامه اِل ناسیونال، نیز که طرفدار مخالفان است در شماره مورخ ۳۰ دسامبر این روزنامه نوشت حفظ مجلس ملی تحت کنترل مخالفان، با "نمایندگان تبعیدی" و بدون حد نصاب و عدم دسترسی به ساختمان کنگره ونزوئلا احتمالا نخواهد توانست آقای مادورو را واقعا تحت فشار قرار دهد.

دولت آقای مادورو، چه می گوید؟

دولت آقای مادورو، به نوبه خود آنچه را که "توطئه" مخالفان برای جلوگیری از شروع کار مجلس طرفدار دولت در ۵ ژانویه خوانده، محکوم و تهدید کرده بود مجلس جدید قانون شدیدی علیه "خائنان" که اشاره روشنی به مخالفان بود، وضع خواهد کرد.

آقای مادورو، همچنین قول داده که علیه مخالفانِ به رهبری گوآیدو، به "عدالت" متوسل خواهد شد و در حالی که لفاظی های علیه مخالفان را حفظ کرده، در اول ژانویه در مصاحبه با تلویزیون دولتی وی تی وی، ابراز امیدواری کرد که پایان دوره ریاست جمهوری دونالد ترامپ به معنی پایان "سیاست های افراطی" آمریکا علیه ونزوئلا و "برقراری مجدد مذاکرات" با دولت جو بایدن، رئیس جمهور منتخب آمریکا باشد.