شورای امنیت سازمان ملل خواستار برقراری آتش‌بس فوری در لیبی شد

شورای امنیت سازمان ملل ضمن محکوم کردن حمله اخیر به اردوگاه پناهجویان در لیبی، خواستار اعلان آتش‌بس فوری در این کشور شد.

در بیانیه‌ای که توسط ۱۵ عضو شورای امنیت منتشر شده، از همه طرفین درگیر خواسته شده تا به شکل فوری از میزان تنش بکاهند.

دور تازه درگیری‌های نظامی لیبی از ماه آوریل (فروردین ماه) با آغاز عملیات ژنرال خلیفه حفتر برای تصرف طرابلس اوج گرفت.

عملیات نظامی ژنرال حفتر از سال ۲۰۱۴ میلادی آغاز شده و او تا امروز موفق شده بخش عمده خاک لیبی را تصرف کند.

او در حال نبرد با نیروهای دولت "وفاق ملی" به رهبری فائز سراج است که از سوی سازمان ملل به عنوان حکومت قانونی لیبی به رسمیت شناخته شده است.

خلیفه حفتر کیست؟

کیوان حسینی - بی‌بی‌سی

نخستین انتخابات لیبی بعد از انقلاب، در سال ۲۰۱۲ برگزار شد و مردم لیبی در نخستین رای‌گیری پساقذافی، نمایندگان نهادی را با نام "کنگره ملی لیبی" برگزیدند؛ یک نهاد متکثر که بخش اصلی نمایندگانش به حزب و گروه سیاسی خاصی وابستگی نداشتند و مجموعه‌ای از تمایلات قومیتی و قبیله‌ای، راه ورود آنها را به این نهاد قانون‌گذاری هموار کرده بود. اما در مجموع اسلامگرایان در این کنگره دست بالا را داشتند.

ناکارآمدی کنگره ملی در اداره کشور، فقدان یک ارتش و پلیس متحد و گسترش ناامنی و در نهایت قدرت گرفتن اسلامگرایان در نقاط مختلف کشور موجب شد تا زمینه برای ظهور یک نظامی قدرتمند فراهم شود: ژنرال خلیفه حفتر که زمانی خود از یاران معمر قذافی در کودتای سال ۱۹۶۹ بود و بعد از سال‌ها تبعید خودخواسته، بعد از بهار عربی به کشور بازگشته بود.

ژنرال حفتر، یکی از عالی‌رتبه‌ترین نظامیان متحد قذافی بود که در نخستین سالهای قدرت او در دهه ۷۰ میلادی، در رده‌های بالای ارتش لیبی حضور داشت. اما بعد از مدتی با قذافی دشمن شد، به آمریکا مهاجرت کرد و در تمام سالهای تبعید برای سقوط قذافی فعالیت کرد. او بعد از سقوط قذافی به کشورش بازگشت و در ابتدا حتی صحبت از مقام فرماندهی ارتش برای او بود؛ پستی که در نهایت به حفتر نرسید، اما کشته شدن باقی نظامیان عالی‌رتبه خیلی زود او را به یکی از مهم‌ترین چهره‌های ارتش تبدیل کرد.

در سال ۲۰۱۴ و زمانی که دیگر شهر مهم لیبی، بنغازی درگیر قدرت گرفتن اسلامگرایان تندرو بود و ضعف کنگره ملی در اداره کشور علنی شده بود، ژنرال حفتر در یک سخنرانی تلویزیونی عملا علیه کنگره ملی کودتا کرد و تلاش نمایندگان این نهاد را برای تمدید دوره فعالیتشان به رسمیت نشناخت. او همزمان جنگی را با نام "عملیات کرامت" علیه اسلامگرایان آغاز کرد که بدنه ارتش سابق لیبی از آن حمایت می‌کرد. از اینجا، یارگیری ژنرال حفتر و شکل‌گیری ارتش مورد نیازش آغاز شد.

اندکی بعد، وضعیت نابسامان لیبی در انتخابات سال ۲۰۱۴ نابسامان‌تر هم شد. در انتخابات دوم که در آن اعضای مجلس نمایندگان لیبی (مجلس نواب) برگزیده شدند، اسلامگرایان و بسیاری از اعضای کنگره ملی شکست خوردند. راه‌حل آنها این بود که مجلس جدید را به رسمیت نشناختند و با کمک گروههای شبه‌نظامی که به کنگره ملی وفادار بودند، کنترل طرابلس را به دست گرفتند.

اعضای مجلس نمایندگان اما کوتاه نیامدند. آنها که حالا بسیاری‌شان از سیاستمداران سکولار لیبی بودند در شهر کوچک طبرق (در شمال شرق در نزدیکی مرز مصر) مستقر شدند. ابتکار مهم این مجلس جدید این بود که با ژنرال حفتر دست دوستی دادند. بدین ترتیب هم آنها به یک قوای نظامی قابل اعتنا دست یافتند و هم ژنرال حفتر، مشروعیت مورد نیازش را به دست آورد. حفتر از اینجا نبرد پرماجرایش را برای تصرف سراسر لیبی آغاز کرد. و در عمل، لیبی صاحب دو پارلمان و دو حکومت جدا هم از شد که هر کدام ساز خود را می‌زد و مشروعیت دیگری را زیر سئوال می‌برد.

شرح بیشتر ماجرای بحران لیبی و جزئیات این جنگ هفت ساله را در این مطلب بخوانید

روز جمعه سازمان بهداشت جهانی اعلام کرد که از آغاز دور تازه درگیری‌های لیبی، نزدیک به هزار نفر کشته و پنج هزار نفر نیز مجروح شده‌اند.

این درگیری‌ها همچنین موجب شده تا بیش از یکصدهزار نفر بی‌خانمان شوند.

این میان، روز سه‌شنبه هفته گذشته، حمله هوایی به اردوگاه پناهجویان به مرگ ۵۳ تن از آنان انجامید.

این اردوگاه توسط نیروهای دولت وفاق ملی اداره می‌شد. دولت نیروهای ژنرال حفتر را حمله هوایی و کشتار پناهجویان متهم کرده‌اند.

به گفته سازمان بین‌المللی مهاجرت که مقر آن در ژنو است، دستکم شش کودک نیز در این حمله هوایی کشته شدند.

بر اساس اطلاعات این سازمان، ۳۵۰ پناهجوی دیگر - از جمله ۲۰ زن و چهار کودک - همچنان در این اردوگاه به سر می‌برند.

به رغم اینکه ژنرال حفتر در حال نبرد با حکومتی است که از سوی سازمان ملل به رسمیت شناخته می‌شود، اما واکنش‌های بین‌المللی نسبت به او در میان قدرت‌های جهان یکسان نیست.

آمریکا و روسیه، هر دو حاضر نشدند که عملیات نظامی ژنرال حفتر را محکوم کنند.

اما بریتانیا که پیش‌نویس متن بیانیه اخیر شورای امنیت را نیز تهیه کرده بود، از جمله کشورهایی است که عملیات نظامی حفتر را محکوم کرده و خواستار بازگشت به مذاکرات ملی برای حل بحران لیبی است.

عملیات نظامی ژنرال حفتر درست چند روز قبل از برپایی کنفرانسی آغاز شد که قرار بود در آن درباره چگونگی تقسیم قدرت در لیبی تصمیم‌گیری شود.

حفتر خواستار نقشی محوری در آینده لیبی است. اما بسیاری از سران دولت وفاق ملی با این موضوع مخالفند.

هر دو گروه به شکل فعالانه‌ای در تلاشند تا حمایت‌های بین‌المللی بیشتری به دست آورند.

در مقابل دولت وفاق ملی که از حمایت سازمان ملل، ترکیه و قدرت‌های اروپایی برخوردار است، ژنرال حفتر از حمایت کشورهایی چون عربستان، امارات، مصر و روسیه برخوردار است.

ضمن اینکه در فاصله کوتاهی بعد از آغاز عملیات اخیر، او با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا نیز تلفنی گفت‌وگو کرد.

روز جمعه، فائز سراج، نخست‌وزیر دولت وفاق ملی در استانبول با رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهوری ترکیه دیدار کرد.

آقای اردوغان در این دیدار از ژنرال حفتر انتقاد کرد و عملیات او را "حملات غیرقانونی" توصیف کرد.

همزمان سازمان‌های حقوق‌بشری بین‌المللی، از جمله گروههای مرتبط با فعالیت‌های بشردوستانه در سازمان ملل، بارها از وضعیت در لیبی ابراز نگرانی کرده‌اند.

شرایط پناهجویان در این کشور نیز از جمله موضوعاتی است که نگرانی‌های مدافعان حقوق بشر را به دنبال داشته است.

در جنگ داخلی لیبی، هر دو طرف متهمند که با پناهجویان رفتاری غیرانسانی دارند.

حمله اخیر نیز موجب شد تا آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل اعلام کند از این پس این سازمان مختصات جغرافیایی اردوگاههای پناهجویی را در اختیار هر دو طرف درگیر قرار خواهد داد تا از حملات مشابه در آینده جلوگیری شود.

بر اساس آمار سازمان ملل، حدود پنج‌هزار و ۷۰۰ پناهجو و مهاجر در اردوگاههای مختلف در لیبی در بازداشت به سر می‌برند. از این تعداد سه هزار و ۳۰۰ نفر در مناطقی هستند که در پی حمله ژنرال حفتر به لیبی، در خطر قرار گرفته‌اند.

ژنرال حفتر در آغاز این نبرد به پیروزی‌هایی دست یافت و به نظر می‌رسید که نیروهایش به نام "ارتش ملی لیبی" در حال پیشروی به سوی طرابلس هستند.

اما بعد از پیروزی‌های نخستین، نیروهای دولت وفاق ملی موفق شدند که پیشروی حفتر را متوقف کنند.

در حال حاضر دو طرف در مناطقی در جنوب طرابلس به شکل روزانه با هم درگیرند.