با ورود به روز دوشنبه به وقت لندن، پوشش زنده ما از آخرین تحولات سوریه در صفحه جدید روز ۱۹ آذر - ۹ دسامبر پیگیری خواهد شد. لطفا از طریق لینک زیر به این صفحه بروید و با ما همراه باشید
- جولانی: اسد سوریه را جولانگاه امیال ایران کرده بود
شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
رسانههای روسیه به نقل از منابعی در کرملین میگویند مسکو به بشار اسد و خانوادهاش پناه داده و آنها اکنون در روسیه هستند. رویترز بر اساس اطلاعات وبسایت فلایترادار۲۴ گفته بود که هواپیمایی از لاذقیه به روسیه رفته است. امشب عباس عراقچی در واکنش به تحولات سوریه گفت که وظیفه اصلی بر عهده ارتش سوریه بود و «جمهوری اسلامی ایران اصولاً وظیفهای برای خود در این خصوص قائل نبود.» در دمشق مقررات منع رفتوآمد تا بامداد فردا به اجرا درآمده است.
با ورود به روز دوشنبه به وقت لندن، پوشش زنده ما از آخرین تحولات سوریه در صفحه جدید روز ۱۹ آذر - ۹ دسامبر پیگیری خواهد شد. لطفا از طریق لینک زیر به این صفحه بروید و با ما همراه باشید
رفتن بشار اسد یکی دیگر از سرنگونیهای خشن در خاورمیانه بود که همسو با رسم و نظم قدیمی در این منطقه است و اگر چه جدیدترین آنهاست اما آخری نخواهد بود؛ به ویژه با توجه به پس لرزههای سیاسی که از زمان حمله هفتم اکتبر پارسال حماس به اسرائیل آغاز شده است. به لحاظ استراتژیک، سوریه دقیقا در مرکز خاورمیانه واقع شده است.
هر چه در سوریه روی دهد منطقه را متحول خواهد کرد و پیامدهای آن حتی بر جهان هم تاثیر خواهد گذاشت. یک مثال بارز این که یک چهارم جمعیت سوریه پس از آغاز جنگ داخلی در این کشور تبدیل شد به یکی از بزرگترین جوامع مهاجر جهان.
در خلال ۱۴ سال جنگ داخلی در سوریه کشورهای بسیاری وارد این منازعه شدند از جمله روسیه، ترکیه، امارت متحده عربی، عربستان سعودی، آمریکا و ایران - موضوعی که درگیریها در سوریه را از یک جنگ داخلی به یک جنگ جهانی کوچک بدل کرده بود.
اکنون چالش اصلی برای رهبر شورشیان، ابومحمد جولانی، برای همه مردم سوریه و قدرتهای خارجی این است که چه طور به جنگ و درگیریها در سوریه بدون راه افتادن خونریزیهای جدید خاتمه دهند.
بهترین سناریو این خواهد بود که شورشیان از حملات انتقامی پرهیز کنند و نظم و قانون را برقرار کرده و روند سیاسی برای شکلگیری حکومت جدید بر اساس مشارکت همه مردم سوریه را فراهم کنند. قدرتهای خارجی هم باید بر اساس منافع سوریه اقدام کنند و از سودجویی از اوضاع شکننده فعلی پرهیز کنند.
بدترین سناریو کابوسوار هم این خواهد بود که سوریه هم به همان راهی برود که دیگر دیکتاتوریهای جهان عرب رفتند - مانند عراق بعد از صدام حسین یا لیبی بعد از معمر قذافی که برای سالها درگیری خونریزی و هرج و مرج شدند.
رژیم اسد مدعی بود که سوریه قلب تپنده جهان عرب است. بشار اسد سال گذشته که اتحادیه عرب سوریه را دوباره به عضویت پذیرفت همین موضوع را مجددا عنوان کرد. او امیدوار بود که با پیروزی کامل بر شورشیان حکومت و قدرت خود را احیاء و بازتوانی کند. اما در عوض این شورشیان بودند که توانستند رژیم او را در کمتر از دو هفته سرنگون کنند.
همان طور که همینجا برایتان گزارش کردیم، ابومحمد جولانی، رهبر هیئت تحریر شام که با سرنگونی بشار اسد اکنون شخص اول سوریه محسوب میشود، امروز بدون هماهنگی قبلی، از مسجد بزرگ اموی در دمشق قدیم بازدید کرد، لحظهای که هیچکس نمیتوانست ۲۴ ساعت قبل از آن تصورش را بکند.
او که در میان فریاد شادی مردم سخنرانی میکرد در بخشی از اظهاراتش گفت در دوران بشار اسد «سوریه رها شده بود و به جولانگاهی برای امیال ایران بدل شده بود اما امروز همه میتوانند - اینجا - آزادنه نفس بکشند».
آقای جولانی در این سخنرانی از کشتهشدگان جناح مخالف دولت بشار اسد که از سال ۲۰۱۱ تاکنون در نقاط مختلف سوریه مبارزه کرده بودند به عنوان «شهید» یاد کرد و از آنها قدردانی کرد.
او فتح دمشق و سرنگونی بشار اسد را متعلق به «همه مسلمانان» دانست و گفت که اکنون «برگ جدیدی از تاریخ در منطقه رقم خورده» است.
یک منبع آگاه به بیبیسی فارسی گفته گروهی از افغانهایی که با حمایت ایران و در قالب لشگر فاطمیون در سوریه و در حمایت از دولت بشار اسد علیه مخالفان می جنگیدند، اکنون با سرنگونی و فرار رئیسجمهور از دمشق در بندر لاذقیه گیر افتادهاند.
لشگر فاطمیون متشکل از شبهنظامیان شیعه افغان است که با حمایت ایران در سوریه جنگیدند و یکی از گروههایی بودند که در شکست داعش در سوریه «نقش عمدهای» داشتند.
در همین حال، علی حسینی، خبرنگار بیبیسی که در چند روز گذشته با شماری از افغانها در تماس بوده میگوید: «حضور نیروهای شیعه افغان فاطمیون در جنگ سوریه که ایران آنها را به جنگ سوریه میبرد، این نگرانی را ایجاد کرده است که شبهنظامیان تندرو سنیمذهب که حالا وارد دمشق شدهاند و حکومت بشار اسد را ساقط کردهاند، در انتقامگیری از فاطمیون، به شیعیان افغان آسیب بزنند.»
بیشتر بخوانید:
تنها ظرف ۲۴ ساعت گذشته سیر تحولات در سوریه به حدی بوده که تقریبا همه کارشناسان و ناظران مسایل منطقه را غافلگیر و شگفتزده کرده است. خلاصه مهمترین آنها را در زیر بخوانید:
یک مقام ارشد کاخسفید میگوید آمریکا فعلا در حال سبک و سنگین کردن پیاده کردن نیرو در خاک سوریه با هدف منهدم کردن سلاحهای شیمیایی این کشور نیست.
بنابر گفته این مقام ارشد دولت آمریکا خنثی کردن تسلیحات شیمیایی در سوریه در حال حاضر «اولویت اول» کاخسفید است و هم اکنون چندین کارشناس در دولت آمریکا بر این مساله متمرکز شدهاند. اما در حال بررسی گزینههای دیگر (به غیر از اعزام نیرو) برای از میان برداشت این تهدیادند.
این مقام ارشد افزوده این تیم هر کاری که بتواند را انجام خواهد داد - از جمله کار کردن با «متحدان» آمریکا در منطقه- تا مطمئن شوند این تسلیحات شیمیایی به دست هیچ کس دیگری در منطقه نیافتد و «خنثی شود».
خبر سقوط حکومت بشار اسد، رئیس جمهور سوریه واکنش محتاطانه دولت ایران را به دنبال داشته است و مقامهای بلندپایه سیاسی و نظامی ایران، از جمله فرماندهان سپاه هنوز در مورد سرنوشت غیرمنتظره متحد نزدیک خود رسما اظهارنظر نکردهاند.
با این حال واکنشهای غیر رسمی در فضای سیاسی و اجتماعی ایران گسترده بوده است: از بهت و ناباوری و انتقاد از انفعال حکومت ایران تا ابراز خوشحالی از «رفتن یک دیکتاتور» و پایان کمکهای ایران به دولت اسد.
بیشتر بخوانید؛ سقوط بشار اسد؛ در ایران چه میگویند؟
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران میگوید: «وظیفه اصلی بر عهده ارتش سوریه بود و جمهوری اسلامی ایران اصولاً وظیفهای برای خود در این خصوص قائل نبود.»
آقای عراقچی به تلویزیون ایران گفت: «دولت سوریه نیز چنین انتظاری از ما نداشت، چراکه این موضوع به مسائل داخلی سوریه، ارتباط دولت با گروههای معارض و مردم این کشور مربوط میشد.»
او افزود: در جریان مذاکرات اخیر من با اسد توصیههای زیادی در خصوص ارتش سوریه مطرح شد. «ما تأکید داشتیم که ارتش سوریه واقعاً به تقویت روحیه نیاز دارد و باید اقداماتی در این زمینه انجام شود.»
«متأسفانه در این بخش، ارتش سوریه نتوانست وظایف خود را به درستی انجام دهد و ما نیز هیچگاه قرار نبوده که جایگزین ارتش سوریه در حلوفصل مسائل داخلی این کشور یا مقابله با معارضان شویم. حضور نظامی ایران در سوریه صرفاً برای مبارزه با داعش بود و پس از شکست داعش نیز این حضور خاتمه یافت. علاوه بر این، حمایت و تدارک محور مقاومت و کمک به گروههای مقاومت نیز بخشی از مأموریت ما در سوریه بوده است.»
وزیر امور خارجه ایران هفته گذشته در آستانه سفر به دمشق و دیدار با بشار اسد گفته بود که حامل این پیام است که جمهوری اسلامی ایران «قاطعانه» از ارتش و دولت سوریه حمایت میکند.
ابومحمد جولانی، رهبر هیئت تحریر شام بدون هماهنگی قبلی، از مسجد بزرگ اموی در دمشق قدیم بازدید کرد، لحظهای که هیچکس نمیتوانست ۲۴ ساعت قبل از آن تصورش را بکند.
این مسجد مدتها مکانی بود که بشار اسد و پدرش حافظ اسد اغلب در آن نماز عید را برگزار میکردند، اقدامی نمادین برای حاکمان پایتخت.
جولانی در محاصره صدها فرد مسلح و گارد شخصی وارد مسجد شد، نماز مغرب را به جا آورد و در میان شعارهای پیروزی برای آنها که دور او جمع شده بودند، سخنرانی کوتاهی کرد.
پیش از این، جولانی از مناطق مهم شهر، از جمله میدان نمادین اموی بازدید کرد که مهمترین نهادهای دولتی سوریه، مانند ستاد فرماندهی و تلویزیون دولتی آنجاست. من در میدان حضور داشتم، اما با نزدیک شدن او، نگهبانانش همه را دور کردند.
در حالی که بسیاری از مردم سوریه از این تحولات ابراز خوشحالی کردند، جشنهای آنها با نگرانی آینده همراه بود. بوی تند باروت هنوز هوای دمشق را پر کرده است؛ شهری محصور و تقریباً متروک.
با شروع سفر جولانی، تودههای دود به آسمان بلند شد و آینده را مبهم کرد و سؤالاتی را درباره روزها و هفتههای آینده ایجاد کرد.
جولانی با پوشیدن لباس نظامی، تصویر حاکمی را در دمشق به نمایش گذاشت که بر فراز یک شهر و ملتی ایستاده است که برای چندین دهه تحت کنترل بشار اسد و رژیم بعث بود. در کمتر از دو هفته، آن رژیم از بین رفت و چیزی بیش از یک خاطره باقی نگذاشت.
با این حال، با گذشته جهادی جنجالی جولانی، این سوال باقی میماند: آیا او میتواند در اداره پایتخت و مناطق اطراف آن موفق باشد؟
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، میگوید که با سقوط حکومت بشار اسد، توافق سال ۱۹۷۴ موسوم به توافق «جدایی نیروها» نیز از بین رفته است.
آقای نتانیاهو در بازدید از منطقه حائل در بلندیهای جولان گفت به ارتش اسرائیل دستور داده مواضعی که ارتش سوریه ترک کرده است برای «جلوگیری از تهدیدات احتمالی» تصرف شود.
پس از بیش از یک سال جنگ در خاورمیانه، اسرائیل حالا دستش پر است. اما سرعت وقایع در سوریه برای همسایه شمالی آن، واقعاً نگرانکننده خواهد بود.
ارتش اسرائیل نیروهای کمکی را به بلندیهای اشغالی جولان منتقل کرده است که در سال ۱۹۶۷ از سوریه تصرف کرد.
بنیامین نتانیاهو اعلام کرده است که نیروهای اسرائیل به طور موقت منطقه حائل بین دو کشور را که از سال ۱۹۷۴ برقرار شده، تصرف خواهند کرد.
ارتش اسرائیل همچنین به ساکنان پنج روستا در جنوب سوریه هشدار داد که در خانههای خود بمانند زیرا اسرائیل در صورت نیاز برای هرگونه اقدامی تردید نخواهد کرد.
در شرایط عادی، چنین اقداماتی بهشدت تحریکآمیز خواهد بود و برای شروع یک جنگ کافی تلقی میشود.
اسرائیل به ویژه نگران این است که چه کسی ممکن است به سلاح های شیمیایی بشار اسد دست یابد.
در جریان ناآرامیهای سوریه در سال ۲۰۱۱، اسرائیل گمان میبرد که بشار اسد، بهرغم اتحاد با ایران و حزبالله، گزینه بهتری برای اسرائیل نسبت به آنچه است که احتمالا پس از رژیم او بر سر قدرت بیاید.
این نشان میدهد که وضعیت این منطقه چقدر پیچیده است.
اسرائیل اکنون در تلاش است تا آنچه را که در آینده ممکن است در سوریه اتفاق افتد، محاسبه کند. اما مثل همه فقط میتواند حدس بزند.
حسین اکبری، سفیر تهران در دمشق در گفتگو با شبکه خبر تلویزیون ایران گفت که وضعیت پیش آمده امروز در سوریه و سقوط دولت بشار اسد «قابل پیشبینی» بود و آنها دیشب تصمیم گرفته بودند که در دمشق هیچ مقاومتی صورت نگیرد و حکومت را واگذار کنند.
او گفت که کارکنان سفارت ایران در دمشق دیشب تا ساعت ۱۱ شب به وقت محلی در سفارت در دمشق بودند و بعد سفارت را ترک کردند.
سفیر ایران درباره حمله صبح یکشنبه به ساختمان سفارت ایران در دمشق گفت آنها پیشبینی کرده بودند و امکانات سفارت را خارج کرده بودند اما چیزهایی که باقی مانده بوده در حمله صبح یکشنبه آسیب دیده است.
آقای اکبری گفت تا پیش از اینکه جریانی که در سوریه به دنبال حکومت است بخواهد نظم نسبی برقرار کند، برخی از فضا استفاده کردند و صبح امروز این اتفاق افتاد.»
ساعاتی پس از سقوط حکومت بشار اسد، تصاویری از حمله گروهی به ساختمان سفارت ایران در دمشق منتشر شد.
خبرگزاریهای دولتی روسیه به نقل از منابعی در کاخ کرملین گزارش دادند که بشار اسد، رئیس جمهور سرنگون شده سوریه و خانواده اش وارد مسکو شدهاند.
بنابر این گزارشها روسیه به آقای اسد و خانوادهاش پناهندگی داده است.
رویترز بر اساس اطلاعات وبسایت فلایترادار۲۴ گفته بود که هواپیمایی از لاذقیه به روسیه رفته است. مسکو امروز بیانیهای رسمی منتشر کرد و در بخشی از آن گفت آقای اسد پس از مذاکره با «طرفهای درگیر در جنگ داخلی سوریه استعفا و کشور را ترک کرده است» اما اشارهای نکرد که او کجا رفته است. در دمشق مقررات منع رفتوآمد تا بامداد فردا به اجرا درآمده است.
بیبیسی نتوانسته است به طور مستقل این اطلاعات را تأیید کند.
رویترز میگوید بر اساس اطلاعات سایت ردیابی پرواز فلایترادار۲۴ هواپیمایی از لاذقیه به مسکو رفته است.
گمان میرود بشار اسد در این پرواز بوده باشد هر چند رویترز نتوانسته است از این موضوع مطمئن شود.
پیشتر گزارش شده بود هواپیمایی که تصور میشد حامل بشار اسد باشد از دمشق پرواز کرده اما در حوالی حمص ترانسپوندر (سامانه بازشناسی با امواج رادیویی) را خاموش کرده است و روشن نبود کجا رفته است.
مسکو امروز بیانیهای رسمی منتشر کرد و در بخشی از آن گفت آقای اسد پس از مذاکره با «طرفهای درگیر در جنگ داخلی سوریه استعفا و کشور را ترک کرده است» اما اشارهای نکرد که او کجا رفته است.
ساعتی پیش سایت خبری اکسیوس از قول مقامهای اسرائیلی و آمریکایی گزارش کرد که تصور میشود بشار اسد اکنون در روسیه باشد.
پایگاه هوایی حمیمم در لاذقیه از سال ۲۰۱۵ در اختیار نیروی هوایی روسیه بوده است.
اورزولا فون درلاین، رئیس کمیسیون اروپا، گفت اتحادیه اروپا به بازسازی سوریهای که از اقلیتها حفاظت کند، کمک خواهد کرد.
او در شبکه اجتماعی ایکس گفت: «اروپا آماده است از وحدت ملی و بازسازی یک دولت سوری که از همه اقلیتها حفاظت کند، حمایت کند.»
رئیس کمیسیون اروپا افزود: «دیکتاتوری بیرحم بشار اسد سقوط کرده است. این تغییر تاریخی در منطقه فرصتهایی را فراهم میکند اما بدون خطر نیست.»
خانم فون درلاین همچنین گفت که اتحادیه اروپا در تماس با رهبران اروپا و منطقه است و تحولات سریع جاری را بهدقت زیر نظر دارد.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، گفته است که با سقوط حکومت بشار اسد، توافق سال ۱۹۷۴ موسوم به توافق «جدایی نیروها» نیز از بین رفته است. آقای نتانیاهو در بازدید از منطقه حائل در بلندیهای جولان گفت به ارتش اسرائیل دستور داده است مواضعی که ارتش سوریه ترک کرده است برای «جلوگیری از تهدیدات احتمالی» تصرف شود.
«جدایی نیروها» عهدنامهای است میان اسرائیل و سوریه که رسما در روز ۳۱ ماه مه سال ۱۹۷۴ (۱۰خرداد ۱۳۵۳) به جنگ «یوم کیپور» یا جنگ چهارم اعراب و اسرائیل پایان داد.
این جنگ از روز ششم تا ۲۵ اکتبر ۱۹۷۳ با حمله غافلگیرانه مصر و سوریه و حمایت چند کشور عربی دیگربه مواضع ارتش اسرائیل در شرق کانال سوئز و ارتفاعات جولان آغاز شد؛ مناطقی که در جنگ شش روزه ۱۹۶۷ به تصرف قوای اسرائیل درآمده بود.
حمله مصر و سوریه و متحدانشان در آخرین ساعات یوم کیپور، یکی از مقدسترین اعیاد یهودیان، به وقوع پیوست.
بر اساس این توافق، منطقهای حائل به وسعت ۲۳۵ کیلومتر مربع در طرف سوریه تحت نظارت نیروهای حافظ صلح سازمان ملل قرار گرفت. علاوه بر آن، نیروهای اسرائیل از مناطق کوچکی مثل قله کوه حرمون (جبل الشیخ) و حدود ۲۵ کیلومتر مربع اطراف شهر قنیطره هم خارج شدند.
صلحبانان سازمان ملل متحد براساس قطعنامه ۳۵۰ شورای امنیت سازمان ملل در این منطقه حائل مستقر شدند.
اسرائیل بلندیهای جولان را از سال ۱۹۶۷ بعد از جنگ شش روزه (جنگ سوم اعراب و اسرائیل) در اشغال دارد.
اسماعیل بقایی میگوید ایران در تماس با «طرفهای اثرگذار در تحولات سوریه» خواستار جلوگیری از «تکرار تعرض به اماکن دیپلماتیکش» شده است.
صبح امروز تصاویری منتشر شد که نشان میداد به سفارت ایران در دمشق حمله و اموال آن تخریب و عکس قاسم سلیمانی و حسن نصرالله پاره شده است.
سخنگوی وزارت خارجه ایران در پاسخ به سوالی در مورد گزارشها از حمله به ساختمان سفارت ایران گفت: «تدابیر لازم برای اطمینان از امنیت و ایمنی کارکنان سفارت ایران در دمشق در نظر گرفته شده است و سفیر و کارکنان در سلامت کامل هستند.»
سخنگوی وزارت خارجه ایران گفت حفاظت از امنیت و ایمنی اماکن و نمایندگیهای دیپلماتیک و کنسولی یک اصل بنیادین حقوق و روابط بینالملل است و «در هر وضعیتی» باید رعایت شود.
همزمان با شروع مقررات منع آمد و شد در دمشق، دو انفجار در منطقه مزه رخ داده و دود سیاهی به هوا برخاسته است.
گفته میشود که حمله دیگری هم به فرودگاه نظامی مزه صورت گرفته است.
خبرنگاران بیبیسی در محل میگویند جشنهایی برگزار شده است و در عین حال غارتهایی از جمله در مقرهای ریاست جمهوری صورت گرفته است.
رسانههای دولتی که اکنون تحت کنترل مخالفان است، از مردم خواستهاند که در جریان جشنها از تیراندازی هوایی خودداری کنند.
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، میگوید که این کشور با شورشیان در سوریه در تماس است تا مطمئن شود که «سازمانهای تروریستی» از اوضاع «سوءاستفاده» نمیکنند.
او از داعش و پکک، نیروهای حزب کارگران کردستان، بهعنوان گروههایی که ترکیه به ویژه نگران آنهاست، نام برد.
ارتش ملی سوریه که یکی از گروههای اصلی شورشیان در سوریه است از سوی ترکیه حمایت میشود.
به گزارش خبرگزاری رویترز، فیدان در جریان نشست دوحه در قطر گفت: «ما باید طی این دوره انتقالی مراقب اوضاع باشیم.»
او افزود: «هر گونه ذخایر سلاحهای شیمیایی احتمالی یا مواد مرتبط باید ایمن شود» و یک دولت جدید باید «همه طرفها را در بر گیرد».
تصاویری که در شبکههای اجتماعی منتشر شده است، حضور ابومحمد جولانی، رهبر گروه هیئت تحریر شام، در مرکز شهر دمشق را نشان میدهد.
بر اساس این تصاویر، آقای جولانی برای گروهی از هوادارانش در داخل مسجد تاریخی اموی دمشق سخنرانی کرده است.
آقای جولانی در این سخنان گفت دولت اسد هزاران نفر از شهروندانش را ظالمانه و بیهیچ جرمی زندانی میکرد و اضافه کرد این پیروزی «متعلق به همه سوریها» است.
خبرگزاری فرانسه گزارش کرده است که حاضران با فریاد «الله اکبر» از رهبر هیئت تحریر شام استقبال کردهاند.
آقای جولانی پیش از این در بیانیهای که از تلویزیون دولتی سوریه پخش شد گفت راهی برای بازگشت به عقب وجود ندارد و «آینده متعلق به ماست.»