واکنش‌های گسترده به درگذشت بهرام بیضایی؛ آنچه گذشت

درگذشت بهرام بیضایی، نمایشنامه‌نویس و سینماگر سرشناس ایرانی، موجی از واکنش‌های داخلی و خارجی را در پی‌دارد. او پنجم دی در سالگرد تولد ۸۷ سالگی‌اش در آمریکا درگذشت. در کنار برخی از بزرگان سینما و تئاتر شاهزاده رضا پهلوی گفت که «نام بهرام بیضایی در تاریخ فرهنگ و هنر سرزمین‌مان ماندگار خواهد بود» و شورای اطلاع‌رسانی دولت ایران هم در بیانیه‌ای بهرام بیضایی را «یکی از ستون‌های سترگ عمارت ادب و فرهنگ ایران» دانست.

خلاصه

  • بهرام بیضایی، نمایشنامه‌نویس و سینماگر سرشناس ایرانی درگذشت
  • بهرام بیضایی از حدود ۱۵ سال پیش به آمریکا مهاجرت کرده بود
  • باشو غریبه کوچک، مسافران، سگ‌کشی، غریبه و مه و کلاغ از جمله آثار سینمایی اوست
  • در این سال‌ها در مرکز ایران‌شناسی دانشگاه استنفورد به نوشتن و به صحنه بردن نمایش‌هایی مشغول بود که پیشتر نتوانسته بود در ایران به صحنه ببرد

پوشش زنده

  1. نیکی کریمی: بهرام بیضایی رفت و زیر سانسور، سر خم نکرد

    نیکی کریمی

    منبع تصویر، Gamma-Rapho via Getty Images

    نیکی کریمی، بازیگر و کارگردان سینمای ایران در صفحه اینستاگرام خود نوشت: «همه ما در فقدان یکی از بزرگ ترین نویسندگان و‌کارگردانان سینمای ما که جادوی کارش برای همیشه در چشم و ذهن ما خواهد ماند غمگین و متاثریم.»

    «فارغ از فیلم‌هایش ، کتاب‌هایش و نثر فوق العاده‌اش …چقدر به او سخت گذشت؟ خیلی‌ها مهاجرت می‌کنند، از بولگاکف و کوندرا و خیلی‌ها …بله رفت و زیر سانسور سر خم نکرد...»

    به نوشته خانم کریمی، «بعضی هنرمندان با صدا نمی‌روند؛ آرام می‌روند، با تمام آن‌چه نگفته خواهد ماند.او دور از مرکز، دور از قدرت، و دور از هیاهو زندگی کرد؛ نه از سر قهر، بلکه از سر وفاداری به خودش. ما هرگز عمق اندوهش را درست نفهمیدیم، وقتی از همه آنچه کاشته بود گذشت …نمیدانم …نه آن‌چه بر او گذشت، و نه آن‌چه از این تبعیدِ خودخواسته می‌خواست.شاید و حتما در آزادی انتخابش ، سخت اما زنده و‌ تپنده زندگی کرد…امروز، در روز تولدش، فقدانش بیش از همیشه سنگین است.»

  2. مژده شمسایی: وطنم نامی‌ست وقتی او از آن نمی‌نویسد

    از صفحه فیس بوک مژده شمسایی

    منبع تصویر، Mojdeh Shamsaie.

    مژده شمسایی، بازیگر سینما و تئاتر ایران و همسر بهرام بیضایی با انتشار خبر درگذشت او نوشت:

    «زمین زیرِ پایم سست است وقتی او بر آن راه نمی‌رود

    هوا برایم تنگ است وقتی او در کنارم نفس نمی‌کشد

    آسمانم رنگی ندارد وقتی چشمان آسمانی‌اش به آن نمی‌نگرد

    کوه‌‌ها مظهر هیچ‌اند وقتی ایستادگی‌اش جایی ندارد

    جهانم خالی‌ست وقتی صدایم نمی‌کند

    عشق تنها واژه‌ای‌ست وقتی نیست که نثارش کنم

    وطنم نامی‌ست وقتی او از آن نمی‌نویسد

    راه‌ها به بیراهه می‌روند وقتی به او نمی‌رسند

    زندگی‌ام باری‌ست بر دوش وقتی با او نمی‌گذرد»

  3. اصغر فرهادی:‌ چه تلخ که این ایرانی‌ترین ایرانی، هزاران هزار فرسنگ دور از ایران چشم بر جهان فرو می‌بندد

    اصغر فرهادی، کارگردان مشهور ایران در صفحه اینستاگرام خود نوشت:‌ «بهرام بیضایی، آموزگار بزرگ من که شیفته‌وار آثار، سخنان و بالاتر از آن عشقش به فرهنگ این سرزمین را با تمام وجود دنبال کرده‌ام، حالا در غربت دنیا را ترک کرده است.»

    آقای فرهادی که دو بار جایزه اسکار دریافت کرده است در ادامه نوشت: «حقیقتا ایرانی‌تر از بهرام بیضایی در این روزگار نشناخته‌ام و چه تلخ که این ایرانی‌ترین ایرانی، هزاران هزار فرسنگ دور از ایران چشم بر جهان فرو می‌بندد.»

  4. جعفر پناهی: سینمای ایران به بیضایی بدهکار است

    از صفحه اینستاگرام جعفر پناهی

    منبع تصویر، jafar.panahi

    جعفر پناهی، فیلم‌ساز ایرانی برنده نخل طلای جشنواره کن در صفحه اینستاگرام خود نوشت: «بیضایی راه آسان را انتخاب نکرد. سال‌ها حذف، سکوت تحمیلی و دوری را به جان خرید، اما زبان و باورش را واگذار نکرد. بسیاری از ما، مستقیم یا غیرمستقیم، از او آموختیم. آموختیم که چگونه در برابر فراموشی بایستیم.»

    آقای پناهی در ادامه این نوشته به خاطره آخرین قرارش با بهرام بیضایی اشاره کرده است که به انجام نرسید:«آن روز در سان‌فرانسیسکو، قرار دیداری ساده با استاد داشتم؛ ساعت دو بعدازظهر. ساعت یازده تلفن زنگ زد. مژده شمسایی بود و بعد، صدا عوض شد؛ صدایی خسته و دردآلود. گفت حالش خوب نیست و ترجیح می‌دهد این دیدار در زمانی که حال بهتری دارد انجام شود؛ شاید در سفری دیگر. می‌دانستم که یک سال تمام شیمی‌درمانی را پشت سر گذاشته بود و خستگی صدا، وزن همان نبرد خاموش را با خود داشت. بی‌آن‌که بدانم این آخرین بار است صدایش را می‌شنوم، به امید سفر بعدی خداحافظی کردیم.»

    آقای پناهی در ادامه نوشت: «بهرام بیضایی فقط یک نام در تاریخ سینما و تئاتر ایران نبود؛ او کسی بود که اسطوره، تاریخ و زبان این سرزمین را به تصویر کشید و نگذاشت به فراموشی سپرده شوند. سینمای ایران، پیش از آن‌که جهانی دیده شود، در آینه‌ی نگاه او خود را شناخت. او به تصویر اندیشه بخشید و به روایت، شأن.»

    «امروز، آن صدای خسته برای من صدای یک عصر کامل است؛ عصری که با بیضایی فکر کرد و قد کشید. سینمای ایران به او بدهکار است؛ نه فقط برای آثارش، بلکه برای شرافتی که به اندیشه و هنر بخشید. او رفت، اما آنچه ساخت و کاشت، در تصویر، در کلمه و در وجدان ما زنده مانده.»

  5. بخشی از کارنامه پربار بهرام بیضایی

    بهرام بیضایی در سال ۱۳۱۷ در تهران متولد شد و خانواده‌اش اهل آران کاشان بودند.

    او فعالیت ادبی خود را از دهه ۳۰ شمسی با نگارش نمایشنامه و انتشار مقاله در مجلات شروع کرد.

    فیلم‌های «کلاغ»، «رگبار»، «مرگ یزدگرد»، «غریبه و مه»، «چریکه تارا»، «مسافران»، «باشو غریبه کوچک»، «سگ‌کشی» و «وقتی همه خوابیم» از جمله کارهای سینمایی آقای بیضایی است.

    بهرام بیضایی مرگ یزدگرد را ابتدا به صورت نمایشنامه تهیه کرده بود و بعدا از روی آن فیلم ساخت.

    فیلمنامه «روز واقعه» هم از آثار مشهور اوست.

    فهرست آثار متنی آقای بیضایی بسیار بلند است. از او چندین عنوان نمایشنامه، پژوهش‌ و نقد و نظریه باقی مانده است.

    از معروف‌ترین نمایشنامه‌های او می‌توان به «مجلس شبیه: در ذکر مصائب استاد نوین ماکان و همسرش مهندس رُخشید فرزین»، «پهلوان اکبر می‌میرد»، «اژدهاک»، «هشتمین سفر سندباد»، «شب هزارویکم»، «افرا، یا روز می‌گذرد» و «چهارراه» اشاره کرد.

    «هزارافسان کجاست» هم یکی از مهم‌ترین آثار پژوهشی آقای بیضایی است.

    دو کتاب «نمایش در ژاپن» و «نمایش در ایران» از جمله آثار پژوهشی آقای بیضایی در زمینه تاریخ نمایش است.

  6. بهرام بیضایی، نمایشنامه‌نویس و سینماگر سرشناس ایرانی درگذشت

    بهرام بیضایی

    منبع تصویر، Getty Images

    توضیح تصویر، بهرام بیضایی در مراسم نوروز ۲۰۰۸ در کنار مژده شمسایی، همسرش و عباس میلانی،‌ مدير گروه مطالعات ايرانی دانشگاه استنفورد آمریکا

    بهرام بیضایی، نمایشنامه‌نویس و سینماگر سرشناس ایرانی در ۸۷ سالگی در آمریکا درگذشت.

    گروه ایرانشناسی دانشگاه استنفورد اعلام کرده است که آقای بیضایی دیروز در سالگرد تولدش درگذشت.

    مژده شمسایی، همسر آقای بیضایی، هم به بی‌بی‌سی فارسی گفت که او در منزلش در کالیفرنیا درگذشت.

    بهرام بیضایی که از حدود ۱۵ سال پیش به آمریکا مهاجرت کرده بود، در این سال‌ها در مرکز ایران‌شناسی دانشگاه استنفورد به نوشتن و به صحنه بردن نمایش‌هایی مشغول بود که پیشتر نتوانسته بود در ایران به صحنه ببرد.

    بهرام بیضایی ده‌ها فیلمنامه و نمایشنامه نوشت و از برجسته‌ترین نمایشنامه‌نویسان، کارگردانان و سینماگران ایران محسوب می‌شود. باشو غریبه کوچک، مسافران و سگ‌کشی از جمله آثار سینمایی اوست.

    نگاه ویژه بهرام بیضایی به تاریخ و فرهنگ ایران و زبان پاکیزه‌ای که به کار می‌بُرد از ویژگی‌های اصلی کار او بود. آقای بیضایی از صریح‌ترین منتقدان محدودیت‌هایی بود که در چهار دهه اخیر، حکومت جمهوری اسلامی بر فرهنگ ایران تحمیل کرده است.

  7. سلام

    برای پوشش واکنش‌های گسترده به درگذشت بهرام بیضایی، کارگردان مشهور سینما و تئاتر ایران با ما همراه باشید.