بازداشت حدود ۴۰۰۰ معترض در تظاهرات هفته گذشته در ۱۲۲ شهر روسیه و تشکیل پروندههای جنایی برای شماری از آنها و بازداشت متعاقب بستگان و یاران آلکسی ناوالنی این تصور را پدید آورده بود که شاید مقامها از مخالفان ولادیمیر پوتین به حد کافی زهر چشم گرفتهاند و این بار پایان هفتهٔ آسودهتری خواهند داشت.
رسانههای دولتی طی این یک هفته تا میتوانستند برای مردم توضیح دادند که شرکت در تظاهرات نه تنها غیرقانونی است و پیامدهای قضایی دارد، بلکه کاملا محتمل است که ویروس کرونا هم به جانشان بیفتد.
اما صبح یکشنبه آشکار کرد که این تلاشهای انتظامی و قضایی و تبلیغاتی تا حد زیادی ناکام بوده.
این بار هم ویژگی اعتراضات هفته گذشته مشهود بود: شهرهای دوردست سیبری پیشگام شدند. در شهر تومسک که آلکسی ناوالنی تابستان گذشته هنگام پرواز از همان شهر مسموم شده بود، چند تن از نمایندگان مجلس شهر هم حضور داشتند و بازداشت شدند.
در شهر یکاترینبورگ در شرق کوههای اورال روسیه، یوگنی رویزمان که تا سال ۲۰۱۸ شهردار این شهر بود از نخستین معترضان حاضر در نقطهٔ آغاز راهپیمایی بود و میگفت، حتی اگر کسی نمیآمد، خودش بهتنهایی میآمد.
در مسکو هنوز تظاهرات آغاز نشده، بازداشت عابران پیاده شروع شد. آنجا هم چهرههای آشنایی را میشد دید، به مانند نیکولای اسوانیدزه، روزنامهنگار سرشناس روسیه که به یک خودروی پلیس هدایت شد و چند دقیقه بعد رها شد.
ستاد نیروهای هوادار ناوالنی در هر شهری محلی را بعنوان نقطهٔ آغاز راهپیمایی تعیین کرده بود. پلیس و نیروی امنیتی هم روی همان نقاط تمرکز داشت، تا زمانی که دستور تغییر محلها از ستاد ناوالنی آمد و نیروهای دولتی هم جابجا شدند. عین بازی شطرنج میان دو حریف ماهر. اما آنچه باعث تداوم بازی شده - به بیان شطرنجی - "مات" نشدن ناوالنی با وجود افتادن در "کیش" یا دام حریف خود است. چون پیداست که حرکات حریفش را چند گام جلوتر پیشبینی کرده بود.
او با علم به اینکه از هواپیما یکراست روانهٔ زندان خواهد شد از برلین به روسیه برگشت. و در حالی که بسیاری او را مظلوم ماجرا میدیدند، از سلول زندانش محکمترین ضربهٔ ممکن را به شخص ولادیمیر پوتین وارد کرد که انتشار فیلم "کاخی برای پوتین" بود؛ همراه با فراخوان به اعتراضات که قرار است دست کم تا زمان آزادیاش ادامه داشته باشد.
پایگاه اجتماعی ناوالنی که پیش از مسمومیتش چندان چشمگیر نبود، چشمگیر شد. مردم روسیه به شجاعت ارج میگذارند. بهویژه اگر فرد شجاع "مظلوم" واقع شده باشد.
معترضان بسیاری با برخی از ایدههای ناوالنی میانهٔ خوبی ندارند. مثلا اظهارات مهاجرستیزانهٔ او در گذشته را قبول ندارند. یا عدهای هم از لحاظ سیاسی او را به حد کافی مستعد و پخته نمیدانند. اما به جمع هوادارانش پیوستهاند، چون در ماجرای اخیر ناوالنی را در جایگاه مظلوم بیباک میبینند. و فراتر از آن، اعتقاد دارند که روسیه نفس تازه میخواهد. شعاری که امروز بیش از پیش در شهرهای گوناگون بزرگترین کشور جهان طنین انداخته، همین است: "روسیه آزاد خواهد شد."
