تلاش برای فروختن توافق برگزیت به عنوان پیروزی در دو سوی کانال مانش

"شمارش معکوس متوقف شد."

اینها تقریباً اولین کلمات میشل بارنیه مذاکره کننده ارشد اتحادیه اروپا بود که دیروز پنجشنبه اعلام کرد توافقنامه تجاری و امنیتی اتحادیه اروپا و بریتانیا امضا شده است.

دیگر خطر "خروج بدون توافق"، این عدم اطمینان دردناک در مورد آینده روابط در دو سوی کانال مانش، وجود ندارد. این یک لحظه تاریخی بود.

کمیسیون اروپا گفته است که این یک توافق عادلانه و متعادل برای هر دو طرف است.

اما مگر کسی نیمه خواب باشد یا کله‌اش حسابی از مشروب گرم باشد تا بعدازظهر پنجشنبه متوجه تفاوت زیاد لحن پیروزمندانه بوریس جانسون نخست وزیر بریتانیا با لحن متین کمیسیون اروپا نشده باشد.

برای آقای جانسون اول ژانویه نوعی تولد دوباره بریتانیا خارج از اتحادیه اروپاست. برای بروکسل، کل روند مذاکرات -همانطور که وزیر امور اروپا در کابینه فنلاند بخوبی تشریح کرد- تلاش برای جلوگیری از ضرر بیشتر بوده است.

رای مردم بریتانیایی در همه‌پرسی برگزیت در سال ۲۰۱۶ به معنی جدا شدن یک کشور اصلی و مثل سیلی محکمی به اتحادیه اروپا بود.

از آن زمان هدف رسیدن به توافقی با بریتانیا بوده است که از منافع امنیتی و تجاری اتحادیه اروپا محافظت کند و در همان حال آنقدر خوب نباشد که دیگر کشورهای عضو را به ترک اتحادیه تشویق کند.

امانوئل مکرون رئیس جمهور فرانسه گفت این رویکرد درستی بود که اتحادیه اروپا از زمان رای‌گیری برگزیت "ثابت قدم و متحد" باقی ماند و اکنون همه اعضا می‌توانند با افتخار به آینده نگاه کنند.

اما این به هیچوجه پایان گفتگوی اتحادیه اروپا و بریتانیا نیست. این توافق باید تصویب شود و فقط پارلمان بریتانیا نیست که می‌خواهد آن را بررسی کند.

به ۲۷ نماینده کشورهای عضو در بروکسل فکر کنید که صبح کریسمس به جلسه با آقای بارنیه کشیده شدند تا در مورد جزئیات توافق گفتگو کنند.

کشورهای عضو اتحادیه اروپا باید متن توافقنامه را تا پایان امسال (میلادی) تأیید کنند. اگرچه هر کشوری حق وتو دارد اما انتظار نمی‌رود از آن استفاده شود. آقای بارنیه و همکارانش همه را در طول مراحل مذاکره در جریان قرار داده‌اند.

در پارلمان اروپا نیز همین طور است. انتظار می‌رود نمایندگان اوایل سال آینده این توافقنامه را تصویب کنند. تا آن زمان این توافقنامه همانطور که قوانین اتحادیه اروپا مجاز شمرده پیشاپیش اجرا می‌شود.

اما سال ۲۰۲۱ زمانی است که خواهیم دید نتیجه واقعی برگزیت چیست. ما هنوز واقعاً نمی‌دانیم خروج از اروپا چه حسی دارد و چه تاثیری در زندگی ما خواهد گذاشت.

در دوره گذار، روابط اتحادیه اروپا و بریتانیا عملا مثل گذشته باقی ماند اما همه اینها ۳۱ دسامبر (یازده دی) امسال عوض می‌شود.

این توافقنامه با تجارت "بی‌اصطکاک" که ترزا می نخست وزیر سابق وعده داده بود فاصله زیادی دارد، در واقع شدیدترین نوع برگزیت است و هرچند باعث هرج و مرج پرهزینه خروج بی‌توافق نشده اما بریتانیا بیرون نظام یک‌پارچه گمرکی و بازار مشترک اتحادیه اروپاست و از سال ۲۰۲۱ موانع تجاری قابل توجهی بر سر راهش خواهد بود.

به یاد داشته باشید اقتصاد بریتانیا متکی بر بخش خدمات است و این توافقنامه تقریبا اصلا به این بخش نمی‌پردازد.

بخش خدمات مالی بریتانیا باید احتمالاً ماهها منتظر بماند تا ببیند اتحادیه اروپا تصمیم می‌گیرد چقدر به آن اجازه دسترسی به بازار مشترک خود را بدهد.

بریتانیا همچنین بی‌صبرانه منتظر تصمیم اتحادیه اروپا خواهد ماند که مبادله اطلاعات چقدر آزاد خواهد بود.

علیرغم ابراز آسودگی خاطر از این توافق، اتحادیه اروپا روابط جدید خود را با بریتانیا را با حالتی تدافعی و محتاطانه آغاز می‌کند.

رهبران اتحادیه اروپا هنوز بندهای بحث‌برانگیزی را فراموش نکرده‌اند که دولت بریتانیا در پاییز امسال در لایحه بازار داخلی خود گنجاند و مغایر با اصول توافق‌شده دو طرف برای جدایی بود.

اتحادیه اروپا می‌گوید به همین دلیل برای گنجاندن سازوکارهای سخت تلافی‌جویانه تاکید داشت تا اگر بریتانیا به بخشی از توافق عمل نکند آنها را به اجرا بگذارد (البته عکس آن هم ممکن است).

بیشتر بخوانید:

فرض رهبران اتحادیه بر این است که بریتانیا مشتاق است در اولین فرصت ممکن از مدار اتحادیه اروپا بگریزد.

با این حال برای هر دو طرف مذاکره کننده اینکه با وجود اولویت‌های بسیار متفاوت توانستند به توافق برسند موفقیت چشمگیری بود. برای دولت بریتانیا از این جهت که می‌تواند بگوید از حق حاکمیت ملی خود محافظت کرده بدون آنکه در ازای یک توافق تجاری، مجبور به قبول مقرراتی جدید به جای مقررات قبلی شده باشد.

تمرکز اصلی اتحادیه اروپا بر مصون نگهداشتن بازار مشترک از رقابت ناعادلانه بریتانیا و رفتار تهاجمی برای بدر کردن رقبای اروپایی از میدان بوده است.

آیا دستپخت دو طرف بی عیب و نقص است؟ دو طرف با سرعتی بی‌سابقه در فقط ۹ ماه به این توافق رسیدند و طبیعی است که این معامله بی‌نقص نخواهد بود.

و مشکلات قطعا در ۱۸۰۰ صفحه جزئیات توافقنامه است که بعضی‌هایشان راه را برای تفسیرهای مختلف باز می‌گذارند و این مشکلات در روزها و ماه‌های آینده آشکار خواهند شد.

اما صادقانه بگویم اگر بریتانیا و اتحادیه اروپا احساس نمی‌کردند می‌توانند توافق خود را به عنوان یک پیروزی بزرگ به مخاطبان داخلی بفروشند، آن را امضا نمی‌کردند.

و ایجاد رضایت در مردم از این توافق، همان کاری است که رهبران در هر دو سوی کانال مانش مشغول آن هستند.

چند نکته اصلی

• توافق چند روز قبل از مهلت مقرر حاصل شد که یعنی بریتانیا و اتحادیه اروپا می‌توانند بدون مالیات اضافی، تجارت کالا را ادامه دهند اما هنوز تمام جزئیات روشن نیستند.

• چقدر طول کشید؟ بریتانیا در سال ۲۰۱۶ به خروج از اتحادیه اروپا رای داد اما در واقع در ۳۱ ژانویه ۲۰۲۰ اتحادیه را ترک کرد و قرار شد دو طرف تا پایان سال ۲۰۲۰ به توافق برسند.

• تغییرات بزرگی در پیش است. اگرچه توافق تجاری حاصل شده اما تغییراتی در سفر، زندگی و کار شهروندان اتحادیه اروپا و بریتانیا ایجاد خواهد شد.