سیاست های دولتی و شکاف میان تهیه کنندگان سینما در ایران

سیاست های اخیر معاونت سینمایی وزارت ارشاد در زمینه تولید و نمایش فیلم ها، نارضایتی عده ای از سینماگران و تهیه کنندگان غیردولتی سینمای ایران را برانگیخته است.

در اعتراض به این سیاست ها، شورای عالی تهیه‌کنندگان سینما که از زیرمجموعه های خانه سینما به شمار می رود، اخیرا "بی‌برنامگی مدیران سینمایی" را مسئله اصلی سینمای امروز ایران عنوان کرد.

شورای عالی تهیه کنندگان سینما در انتقاد به بی برنامگی مسئولان سینمایی کشور، شوراهای دولتی منصوب معاونت سینمایی را فاقد مشروعیت دانسته و اعلام کرد که اعمال سلیقه های شخصی، جایگزین "آیین نامه های باری به هر جهت" این شوراها شده است.

به گزارش این شورا، سینمای ایران ۳۲ سال بعد از وقوع انقلاب اسلامی، همچنان "سیاست آزمون و خطا" را دنبال کرده و "سرمایه‌های سینمایی کشور را به هدر می دهد".

به اعتقاد شورای عالی تهیه کنندگان سینما، عملکرد سلیقه ای شورای صنفی نمایش که شورایی دولتی است و برنامه ریزی اکران فیلم های سینمایی را (زیرنظر "اتحادیه تهیه کنندگان ۲") به عهده دارد، موجب شکست اقتصادی فاحش بیشتر تولیدات سینمایی شده است.

توقف ۱۲۰ پروژه سینمایی

غلامرضا موسوی رئیس شورای عالی تهیه کنندگان سینما، اخیرا از متوقف شدن ۱۲۰ پروژه سینمایی به خاطر مشکلات اقتصادی خبر داده بود.

فرشته طائرپور، تهیه‌کننده فیلم سینمایی "آینه‌های روبرو" که در اعتراض به نحوه اکران فیلمش، با نمایش آن در ایران مخالفت کرد، در انتقاد از وضعیت سینمایی موجود به خبرآنلاین گفت: "امروز دیگر با تمام وجود باور می‌کنم که اراده‌ای برای انهدام نوعی از سینما و سینماگران در کشور وجود دارد که برخی از همکاران خودمان، سربازان پیاده نظام آن شده‌اند."

یکی دیگر از انتقادات شورای عالی تهیه کنندگان، به عملکرد وزارت ارشاد در زمینه صدور پروانه ساخت فیلم هاست.

به اعتقاد شورای عالی تهیه کنندگان سینما، اعمال برخی سیاست ها در مورد صدور پروانه ساخت فیلم ها باعث شده که در میان فیلم‌های آماده نمایش برای سال آینده ، "به تعداد انگشتان دست"هم فیلم "قابل تامل" از "فیلمسازان صاحب‌نام" وجود نداشته باشد.

بر اساس این گزارش، بسیاری از کارگردانان و یا تهیه‌کنندگان فیلم‌های در دست تولید، افراد گمنام و ناشناخته اند.

'اتحادیه تهیه کنندگان'، تشکیلاتی دولتی در برابر سینمای مستقل؟

بسیاری از کارگردانان و تهیه کنندگان سینمایی، دولتی بودن سینما در ایران را مسبب اصلی معضلات کنونی سینمای ایران می دانند و خواهان کاهش نقش نظارتی دولت و معاونت سینمایی در روند تولید و نمایش فیلم های سینمایی اند.

چندی قبل معاونت سینمایی وزارت ارشاد اعلام کرد که بخشی از اختیارات شورای صدور پروانه ساخت فیلم به "اتحادیه تهیه‌کنندگان" (اتحادیه ۲) تفویض شده و از این پس این اتحادیه به بررسی پرونده‌های متقاضی دریافت پروانه ساخت فیلم خواهد پرداخت.

واگذاری بخشی از اختیارات شورای پروانه ساخت فیلم به این اتحادیه از سوی وزارت ارشاد، واکنش‌های متفاوتی را در میان سینماگران ایرانی برانگیخت.

پرسش سینماگران این بود که دولتی که همه تلاشش قبضه کردن سینما و تحت کنترل گرفتن نهادهای مستقل مثل خانه سینماست، چگونه حاضر شده است بخشی از مسئولیت نظارتی خود را به اهالی سینما واگذار کند. بسیاری از سینماگران می پرسیدند حالا که دولت تصمیم گرفته بخشی از مسئولیت‌ نظارتی خود را به اهالی سینما واگذار کند، چرا این را به خانه سینما و شورای عالی تهیه کنندگان سینما واگذار نکرده است، شورایی که بخش مهمی از تهیه کنندگان قدیمی و باسابقه سینمای ایران عضو آن اند و طیف‌های مختلف تهیه‌کنندگان را در برمی‌گیرد، نه اتحادیه تهیه کنندگان که مشروعیت آن از طرف بدنه اصلی سینمای ایران زیر سؤال است.

به باور بسیاری از سینماگران، "اتحادیه تهیه کنندگان۲"، تشکلی دولتی است که با حمایت دولت و معاونت سینمایی وزارت ارشاد به وجود آمده و تشکیلاتی موازی خانه سینما به شمار می رود.

واگذاری بخشی از مسئولیت های خانه سینما از جمله شورای صنفی نمایش به عهده این اتحادیه از طرف معاونت امور سینمایی، با اعتراض شدید اعضای خانه سینما و تهیه کنندگان مستقل مواجه شد.

به گزارش بانی فیلم، به اعتقاد عبدالحسن برزیده، فیلمساز و عضو کانون کارگردانان سینمای ایران، "اعضای اتحادیه تهیه کنندگان، کاملا در خدمت دولت هستند" و صلاحیت بررسی پرونده‌های پروانه ساخت ندارند.

به گفته این فیلمساز، بیانیه‌هایی که از سوی اتحادیه تهیه کنندگان صادر می شود با "تهمت، افترا و ناسزا" همراه است و نشان می‌دهد که این مجموعه، "‌مجموعه‌ای کاملا سیاسی است که صرفا می‌خواهد کار سیاسی انجام دهد نه کار فرهنگی".

اعضای شورای عالی تهیه کنندگان بر این باورند که هدف از تاسیس اتحادیه تهیه کنندگان ۲ ، "ایجاد اختلاف و شکاف بیشتر" میان اهالی سینماست.

بر اساس بیانیه شورای عالی تهیه کنندگان سینما که چندی قبل در اعتراض به تصمیم وزارت ارشاد در واگذاری بخشی از اختیارات این وزارتخانه به اتحادیه تهیه کنندگان صادر شد، این اتحادیه به قصد "تخریب و تضعیف خانه سینما طراحی گردیده" و قصد دارد "با ایجاد شکاف در بدنه اصناف سینمایی، مأموریت ناتمام دولت در به تعطیلی کشاندن خانه سینما را به اتمام رساند."

"کانون کارگردانان" نیز در بیانیه مشترکی با شورای عالی تهیه‌کنندگان سینمای ایران به این اقدام وزارت ارشاد اعتراض کرده و نوشت: "این حرکت بر خلاف مصالح سینمای ایران و درست در جهت تخریب همدلی، وحدت و تفاهم جمعی تولید کنندگان آثار سینمایی خواهد بود و آثار سوء آن تا در مدت‌ها بر پیکره این سینما باقی خواهد ماند."

اما برخی از سینماگران مثل علیرضا رئیسیان با موضع گیری شورای عالی تهیه کنندگان سینما و کانون کارگردانان در این مورد مخالفت کرده و به حمایت از این اقدام وزارت ارشاد پرداختند.

به گزارش بانی فیلم، علیرضا رئیسیان در مخالفت با شورای تهیه کنندگان خانه سینما گفت: "برخی تحت ‌تأثیر مدیریت خانه سینما با اقدامی مخالفت می‌کنند که هیچ دلیل منطقی برای زیر سوال بردنش وجود ندارد."

رئیسیان همچنین گفت: "پرسش اصلی این است؛ موضع نهادهای صنفی درون خانه سینما نسبت به موضع دولت در شورای پروانه ساخت چیست؟ و اگر دولت بخشی از اختیارات خود را واگذار کند این از نظر دوستان بد است. چرا بد است؟ "

نگرانی بیشتر سینماگران این است که اتحادیه تهیه کنندگان ۲ با وابستگی اش به دولت و گرایش های انحصارطلبانه اش، جلوی فعالیت سینماگران مستقل و منتقد وضعیت موجود را بگیرد.

اما علیرضا رئیسیان این نگرانی سینماگران را بی مورد دانسته و می گوید: "تمام حرف من این است که اتحادیه قرار نیست پروانه صادر کند یا نکند. صدور پروانه فقط همچنان در دست وزارت ارشاد است. "

اما این سوال همچنان بی پاسخ مانده که اگر قرار است وزارت ارشاد همچنان پروانه ساخت را خودش صادر کند، پس چه لزومی داشت که این وظیفه را به "اتحادیه تهیه کنندگان" محول کند؟

سعید ابراهیمی‌فر، کارگردان سینما نیز در گفتگو با بانی فیلم، می‌گوید تا زمانی که حاصل کار اتحادیه تهیه کنندگان در خصوص بررسی پرونده‌های متقاضی مشاهده نشده، نمی‌توان در این خصوص قضاوت دقیقی انجام داد.

ابراهیمی‌فر در مورد انحصارطلبی اتحادیه تهیه کنندگان و این نگرانی در میان فیلمسازان که ممکن است این اتحادیه به خاطر اختلافاتش با برخی از تهیه کنندگان، برای آنها پروانه ساخت صادر نکند، گفت: "هر دوی این حالت‌ها ممکن است به وجود بیاید، اما اگر تیمی که پروانه ساخت‌ها را ارزیابی می‌کند اصناف، یعنی خانه سینما را در اولویت قرار دهند، عملکردشان درست است."

تعامل سینماگران با دولت

در حالی که بسیاری از تهیه کنندگان و کارگردانان عضو خانه سینما، از ناتوانی معاونت سینمایی وزارت ارشاد در برقراری تعامل با بدنه سینما حرف می زنند، به اعتقاد سیدضیاء هاشمی، تهیه کننده قدیمی سینمای ایران و رئیس اتحادیه تهیه کنندگان، رابطه بین تهیه کنندگان و مدیران دولتی در ایران، همواره براساس تعامل بوده و این تعامل همیشه شکل گرفته است.

آقای هاشمی، مسئولیت تشتت و اختلاف درون تهیه‌کنندگان را متوجه خود تهیه کننده ها می داند تا دولت.

رئیس اتحادیه تهیه کنندگان در مورد تعامل بدنه سینما با دولت، به خبرآنلاین می گوید: "خواست ما از معاونت سینمایی با هر دیدگاه سیاسی که باشد، به دست آوردن سینمای خودمان است؛‌ یعنی سینمای ملی. در واقع این سینما نباید با جابه‌جایی مسئولان تغییر کند."

مرتضی شایسته، تهیه کننده باسابقه و سرشناس سینمای ایران و عضو هیئت مدیره "اتحادیه تهیه کنندگان" سینما نیز در گفتگو با خبرآنلاین، در دفاع از عملکرد وزارت ارشاد و موفقیت آن در ایجاد تعامل با بدنه سینما می گوید: " تعامل بین مدیران دولتی و بخش خصوصی این روزها در بهترین شکل و صورت اتفاق می‌افتد. زیرا شورای صنفی نمایش به اتحادیه واگذار شده و سایر شوراها نیز در داخل صنف قرار می‌گیرد و جایگاهی که در برنامه سوم توسعه برای دولت به عنوان بخش نظارت‌کننده در سینما تعیین شد در حال اجرا است."

اما اگر بنا بر آنچه مدیران اتحادیه تهیه کنندگان می گویند دولت توانسته باشد با بدنه سینمای ایران و بخش خصوصی، تعامل درستی برقرار کرده کند، پس دلیل نارضایتی و سرخوردگی سینماگران و تهیه کنندگان ایرانی چیست؟

واضح است که رویکرد مسئولان کنونی سینمایی ایران و تلاش دولت برای کنترل همه جانبه سینما و دخالت در اختلافات صنفی سینما، نه تنها به تشتت موجود در میان اقشار مختلف سینمایی دامن زده بلکه باعث سرخوردگی و ناامیدی بیشتر دست اندرکاران سینمای ایران شده است.

فرشته طائرپور تهیه کننده باسابقه سینمای ایران در مورد نقش دولت در دعواهای صنفی بین تهیه کننده ها به خبرآنلاین می گوید: "اگر قرار باشد در یک سوی یک جدال صنفی، دولت ایستاده باشد، آنهم دولتی که ثابت کرده مواضع بی‌طرفانه‌ای نسبت به آدم‌ها و تشکل‌های سینمایی ندارد و با بدترین پیش داوری‌ها وارد عرصه شده، دیگر آیا شکست و پیروزی معانی درستی خواهد داشت؟"

کیومرث پوراحمد، کارگردان سینمای ایران چندی قبل در مراسم جشن سینمای ایران در خانه سینما گفت: "دست‌هایی هست که نمی‌خواهد ما یگانه بمانیم. یادمان باشد مدیران دولتی مهمانند. ما صاحبخانه هستیم و نباید اجازه دهیم مهمانان بین صاحب‌خانه‌ها تفرقه بیندازند و یارکشی کنند."

محمدعلی سجادی، کارگردان سینما نیز در سخنرانی خود در این جشن در انتقاد از وضعیت موجود سینمای ایران گفت: "معاونت سینمایی جدید با اضافه کردن به عدد و رقم کارگردانان، فصای بیکاری برای فیلمسازان باسابقه به وجود آورد. این وضعیت ما را به شرایطی می برد که بعد از این همه سال کار در سینما به دنبال شغل جدید باشیم. مدیران سینما با راه‌اندازی ماجرای اتحادیه ۲ کاری می کنند که در مقابل هم قرار بگیریم و آنان با سیستم تفرقه بیانداز و حکومت کن به کار خود ادامه دهند. آنان نمی‌توانند از پس مشکلات سینمای ایران برآیند و به این شکل توجه‌ها را به سمت دیگری معطوف می‌کنند."

حرف های برخی سینماگران ایران، حاکی از تنگناها، فشارها، بحران ها و استیصال موجود در سینمای ایران است. بحران هایی که بیش از همه فشار آن متوجه سینماگران و تهیه کنندگان مستقل و غیر دولتی است. به این ترتیب این پرسش همچنان برای سینماگران ایران باقی است که آیا تهیه کنندگان سینمای ایران می توانند فارغ از دخالت های بی رویه دولت به کار خود ادامه دهند و اتحادیه های مستقل خود را داشته باشند؟ آیا مسئولان سینمایی فعلی می توانند این بحران ها را مهار کرده و به معضلات کنونی سینمای ایران پایان دهند؟