مهدی تاج؛ فوتبال، سپاه و خط و نشان برای فیفا

در آستانه بزرگ‌ترین رویداد فوتبالی جهان در قاره آمریکا، اردوی تیم ملی فوتبال ایران بیش از آنکه تحت تاثیر تاکتیک‌های ورزشی باشد، درگیر یک جنجال دیپلماتیک شده است؛ جنجالی که در مرکز آن مرد شماره یک فدراسیون فوتبال، مهدی تاج، ایستاده است.

مردی که پیش از انتخاب، از تمام فیلترهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران گذشته و بعد روی صندلی ریاست فدراسیون فوتبال نشسته است تا در برهه‌های حساس سیاسی، مثل این روزها، «رئیس معتمد نظام» برای اجرای سیاست‌هایش باشد.

او که پیش از ورود به دنیای فوتبال، سال‌ها به عنوان یکی از فرماندهان ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در استان اصفهان فعالیت می‌کرد، حالا با مواضع اخیر خود، فوتبال ملی را ابزاری برای چانه‌زنی سیاسی کرده است.

در این میان، این پرسشی که ذهن هواداران بسیاری هواداران فوتبال را به خود مشغول کرده این است که آیا ماجراهای مربوط به تیم ملی ایران در نهایت مغلوب شطرنج پیچیده سیاست خواهد شد یا جادوی فوتبال راه خود را از میان این بن‌بست دیپلماتیک باز خواهد کرد؟

خط و نشان برای فیفا از تهران

ماجرا از زمانی ابعاد بین‌المللی پیدا کرد که مهدی تاج، در حاشیه تجمع‌های شبانه طرفداران حکومت در تهران، به طور مستقیم جانی اینفانتینو و فدراسیون جهانی فوتبال را مخاطب قرار داد و صراحتا رفتن به جام جهانی را مشروط به «تضمین فیفا» دانست.

او گفت: «در صورتی که احترام کامل حفظ شود و هیچ‌گونه توهینی، به‌ویژه نسبت به نهادهای رسمی و نظامی کشور صورت نگیرد، مشکلی برای حضور نخواهیم داشت. اما بدیهی است درغیر این صورت واکنش متناسب نشان داده خواهد شد.»

او این صحبت‌ها را درست چند روز پس از لغو اجازه ورودش به کانادا از سوی مقام‌های گمرک و مهاجرت کانادا در فرودگاه پیرسون ونکوور بیان کرد. مهدی تاج که به همراه هدایت ممبینی، دبیرکل فدراسیون فوتبال، بعد از سفری طولانی برای حضور در کنگره فیفا به کانادا رسیده بود، از همان فرودگاه به ایران بازگردانده شد.

اداره مهاجرت وپناهندگی کانادا در پاسخ به سوال بی‌بی‌سی فارسی در مورد بازگشت مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال ایران و هیئت همراهش از فرودگاه تورنتو، گفت که بررسی درخواست‌های ویزا، از جمله در ارتباط با رویدادهای ورزشی مانند جام جهانی، به‌صورت موردی و توسط افسران آموزش‌دیده انجام می‌شود.

اما این اداره تأکید کرد که به‌دلیل قوانین حفظ حریم خصوصی، امکان اظهار نظر درباره پرونده‌های فردی وجود ندارد، اما موضع دولت کانادا «روشن و ثابت» است.

این اداره همچنین گفت که «مقامات سپاه پاسداران اجازه ورود به کانادا را ندارند و جایگاهی هم در کشور ما ندارند.»

اداره مهاجرت کانادا افزود که «این کشور اقداماتی جدی برای پاسخگو کردن سپاه پاسداران انجام داده و به این کار ادامه خواهد داد و در عین حال بر حفظ امنیت شهروندان و تمامیت نظام مهاجرتی خود پایبند است.»

فدراسیون فوتبال ایران البته این بازگشت را «داوطلبانه» و به دلیل «رفتار نامناسب مقام‌های مهاجرتی کانادا» و «توهین به یکی از محترم‌ترین ارگان‌های نیروهای مسلح ایران» دانست.

همه این‌ها در شرایطی رخ داد که پیش از سفر تاج به کانادا، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، اعلام کرد واشنگتن هیچ مخالفتی با حضور بازیکنان تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ ندارد و در عین حال به وضوح گفت که به هیچ فردی با پیوند و وابستگی به سپاه پاسداران، اجازه ورود به خاک آمریکا داده نخواهد شد.

مهدی تاج هم در واکنش گفته بود که میزبان آن‌ها فیفاست، نه دونالد ترامپ یا دولت آمریکا و خواستار «تضمین کتبی و محکم» شد تا با «خاطر جمع» تیم ملی را به جام جهانی اعزام کند.

موضعی که بسیاری از کارشناسان آن را قرار دادن منافع نهادهای نظامی بالاتر از موفقیت فوتبالی و ورزشی ارزیابی می‌کنند.

گروه هکری «بلک ریوارد» پس از نفوذ به فایل‌های خبرگزاری فارس، نزدیک به سپاه، اسنادی منتشر کرد که نشان می‌دهد تاج انتخاب قطعی سپاه برای ریاست فدراسیون فوتبال بود. تاج در سال ۱۳۵۹ به سپاه پاسداران اصفهان پیوست و طبق مصاحبه‌اش در سال ۱۳۹۶، در جنگ هشت ساله ایران حضور داشت و به عنوان جانباز شناخته می‌شود. او در مقطعی به عنوان فرمانده اطلاعات سپاه پاسداران در اصفهان فعالیت کرد.

مهدی تاج از طریق نزدیکی به محمود اسلامیان، استاندار سابق و یکی از چهره‌های تاثیرگذار در صنعت فولاد اصفهان، وارد دنیای صنعت فولاد شد و به مدیریت دو کارخانه بزرگ فولاد (مبارکه و ذوب‌آهن)، رسید. او از دهه ۱۳۷۰ با عضویت در هیات مدیره باشگاه سپاهان وارد فوتبال شد.

اولین بار از سال ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۸ رئیس فدراسیون فوتبال بود. در این دوره فدراسیون به دلیل صعود هم‌زمان پنج تیم رده‌های سنی مختلف فوتبال ایران به جام جهانی و نتایج قابل قبول آن‌ها، مورد تحسین فیفا قرار گرفت.

رسانه‌های داخلی از جمله تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران، اما به این نکته اشاره کردند که تاج همواره از «فدراسیون پنج‌ستاره» صحبت می‌کند، در حالی که این عنوان، محصول دوران مدیریت پیشین است.

در این دوره، به دنبال فشارهای فیفا، زنان برای نخستین بار به طور گزینشی، مجوز حضور در ورزشگاه به عنوان تماشاگر مسابقه فوتبال مردان را دریافت کردند. پرونده مارک ویلموتس و محکومیت چند میلیون دلاری فدراسیون در پرونده شخصی که تنها ۴۰ روز به عنوان سرمربی تیم ملی فوتبال ایران حضور داشت، یکی دیگر از میراث ریاست او در این دوره بود.

نقشه راه به فدراسیون؛ انتخاب سپاه، نه انتخاب فوتبال

بعد از آن بود که تاج با اعلام مشکلات سلامتی و بیماری قلبی از ریاست فدراسیون استعفا کرد. پس از یک وقفه کوتاه، در شهریور ۱۴۰۱، درست زمانی که اعتراضات به دنبال کشته شدن مهسا امینی، در شرف آغاز بود، مهدی تاج دوباره به قدرت برگشت و تا امروز ریاست فدراسیون فوتبال را در اختیار دارد.

در کارنامه سه دهه مدیریت ورزشی او، ریاست کمیته تیم‌های ملی، ریاست کمیته داوران، دبیرکلی اتحادیه فوتبال کشور و ریاست سازمان لیگ نیز به چشم می‌خورد.

فیفا، در نقش میانجی محافظه‌کار

بحران‌های دیپلماتیک دوران ریاست مهدی تاج در واقع از سال ۱۴۰۴ شروع شده بود. در دی ماه بود که ایران مراسم قرعه‌کشی جام جهانی در واشنگتن را تحریم کرد. آمریکا تنها به چهار نفر از هیات ایرانی ویزا داد و ویزای خود مهدی تاج هم صادر نشد.

رییس فدراسیون فوتبال این تصمیم را کاملا «سیاسی» دانست: «فیفا باید جلوی این نوع رفتار بایستد. اینفانتینو (در رختکن تیم ملی در کافا) گفت که برای قلب آقای مهدی (تاج) هم که شده، من زود این کار را انجام می‌دهم ولی خب به هرجهت شاید زور ایشان هم تا حدی است.»

طبق بند ۱۹ اساس‌نامه فیفا، هرگونه دخالت اشخاص ثالث و سیاست در امور فوتبال ممنوع است و جریمه آن، تعلیق فوری فوتبال یک کشور است. از سوی دیگر، فیفا با تکیه بر اصول حقوق بشر خود (بند ۳ اساس‌نامه)، هرگونه تبعیض یا رفتارهای امنیتی نسبت تماشاگران و بازیکنان را محکوم می‌کند. بنابراین، درخواست تاج برای «تضمین سکوها و عدم توهین به سپاه» عملا از نظر قوانین فیفا غیرقانونی و غیرقابل اجراست.

با وجود تمام این قوانین اما جانی اینفانتینو، روابط بسیار نزدیکی با مقام‌های فدراسیون ایران و مهدی تاج دارد. او بارها چه در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر و چه حالا در آستانه جام جهانی ۲۰۲۶ آمریکا، به رغم جا‌به‌جا شدن مرزهای سیاست و ورزش درباره ایران، ترجیح داده به هشدارهای ملایم پشت درهای بسته بسنده کند.

متیاس گرافستروم، دبیرکل فیفا، بعد از در دیدار با مقام‌های فدراسیون فوتبال ایران در استانبول، اعلام کرد که گفت‌وگوها مثبت بوده ولی از ارائه تضمین‌های اختصاصی برای صدور ویزای تیم ملی ایران جهت حضور در جام جهانی ۲۰۲۶ در آمریکا و کانادا خودداری کرد. او تنها گفته است که فیفا با فدراسیون ایران مانند سایر اعضا تعامل دارد.

با این توضیح فیفا خود را یک میانجی محافظه‌کار معرفی می‌کند و نمی‌خواهد در آستانه جام جهانی، تنشی جدی ایجاد کند. این موضع اما باعث می‌شود که برزخ سیاسی- ورزشی تا زمان سوت آغاز مسابقات ادامه داشته باشد.

با نزدیک شدن به آغاز جام جهانی، ملی‌پوشان فوتبال ایران که به عنوان دومین تیم آسیایی به جام جهانی ۲۰۲۶ صعود کردند (پس از ژاپن)، تماشاگر تصمیم‌هایی‌اند که در اتاق‌های سیاسی و امنیتی گرفته می‌‌شود، نه در زمین فوتبال.

فیفا تاکنون تضمین علنی و مشخصی درباره درخواست‌های مطرح‌شده از سوی فدراسیون فوتبال ایران ارائه نکرده است. در مقابل، مقام‌های آمریکایی گفته‌اند افرادی که با سپاه پاسداران ارتباط دارند مشمول محدودیت‌های ورود به این کشور خواهند بود. در چنین شرایطی، مهدی تاج در نقطه تلاقی فوتبال و سیاست قرار گرفته است؛ جایی که نتیجه مذاکرات و رایزنی‌ها می‌تواند بر نحوه حضور نمایندگان فوتبال ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ تأثیر بگذارد.