چرا ساخت یک مسجد در ژاپن جنجال برانگیز شد؟
- نویسنده, کورومی موری
- شغل, بیبیسی
- در, فوجیساوا
- منتشر شده در
- زمان مطالعه: ۶ دقیقه
جایی که امروز فقط یک قطعه زمین پوشیده از چمن است، بهزودی میزبان نخستین مسجد شهر فوجیساوا در ژاپن خواهد بود.
نوریکو ایزومیزاوا، از ساکنان قدیمی این منطقه، میگوید: «این موضوع باعث میشود نگران باشم که جامعه ما چگونه ممکن است تغییر کند.»
طرح ساخت یک مرکز اسلامی در فوجیساوا، شهر ساحلی آرامی که حدود یک ساعت با ماشین در جنوب توکیو فاصله دارد، احساسات گوناگونی را برانگیخته است.
خشم و ترس، در کنار امید و پذیرش، از جمله واکنشها هستند. این موضوع نگرانیهای فزاینده درباره مهاجرت و تغییرات اجتماعی را آشکار میکند؛ آن هم در شرایطی که ژاپن با کمبود نیروی کار ناشی از کاهش و سالخوردگی جمعیت روبهرو است.
با وجود آنکه مهاجرت همچنان موضوعی حساس و همراه با محدودیتهای سیاسی است، ژاپن بیش از پیش به نیروی کار خارجی برای پر کردن فرصتهای شغلی خالی متکی شده است.
این یعنی ورود مهاجرانی با فرهنگها، زبانها، ادیان و شیوههای زندگی متفاوت.
بنابراین، بحثی که در شهرهایی مانند فوجیساوا و در سراسر ژاپن جریان دارد، مستقیما با پرسش بنیادین درباره هویت ژاپن گره خورده است.
ایزومیزاوا در احساس خود تنها نیست.
او از جمله ساکنان فوجیساوا است که از پررنگتر و آشکارتر شدن حضور جامعه مسلمانان در این شهر احساس نگرانی میکنند.
او میگوید بحثهای دوقطبی درباره مهاجرت در آمریکا و اروپا نیز به احساس نگرانی او دامن زده است.
گزیدهای از مهمترین خبرها، گزارشهای میدانی و گفتوگوهای اختصاصی را هر هفته در ایمیل خود دریافت کنید.
اینجا مشترک شوید
پایان % title %
در اوایل سال جاری، اعتراضهایی علیه ساخت مسجد در ایستگاه قطار محلی شکل گرفت و هزاران نفر برای مخالفت با این پروژه به خیابانها رفتند.
برخی معتقدند ساخت مسجدی که بهمراتب بزرگتر از زیارتگاه شینتویی ژاپنی نزدیک آن باشد، نوعی بیاحترامی محسوب میشود.
همچنین گزارشهایی درباره گسترش سخنان نفرتپراکنانه و اطلاعات نادرست در شبکههای اجتماعی ژاپن منتشر شده است.
رسانههای محلی میگویند برخی مساجد تماسهای تلفنی و ایمیلهای توهینآمیز دریافت کردهاند و همین مسئله باعث شده گروههای ضد نفرتپراکنی تجمعهایی با شعار «نه به نفرت» برگزار کنند.
هیروکی سوزوکا، مدیر یک قهوهخانه در روبهروی زمینی که قرار است مسجد فوجیساوا در آن ساخته شود، خواستار درک متقابل و گفتوگوی بیشتر است.
او میگوید: «من به طور خاص مخالف نیستم، اما نمیتوانم بگویم به شدت موافق هم هستم.»
او افزود:«به نظرم نخستین گام این است که درباره آنها بیشتر بدانیم؛ اینکه اسلام چیست، آنها چه کسانی هستند و چه ارزشها و دیدگاههایی دارند. همهچیز از ذهنی باز و تمایل به درک متقابل آغاز میشود.»
مسلمان بودن در ژاپن
محمد محیالدین، بازرگان، ۳۹ سال است که در اوساکا زندگی میکند.
او در سال ۱۹۸۷ و در دوران رونق اقتصادی ژاپن، برای یافتن فرصتهای شغلی بهتر از سریلانکا به این کشور مهاجرت کرد.
او ابتدا در تجارت سنگهای قیمتی فعالیت داشت و بعد وارد تجارت صادرات خودروهای دستدوم به کشورهایی مانند سریلانکا و پاکستان شد.
او میگوید در دورهای به ژاپن آمد که تعداد ساکنان خارجی بسیار کمتر بود.
اما به گفته محیالدین، مردم محلی اکنون در مقایسه با آن زمان رفتار خصمانهتری دارند و چه در فضای مجازی و چه در دنیای واقعی، سخنان آزاردهنده بیشتری علیه مسلمانان مطرح میکنند.
او میگوید:
«در شبکههای اجتماعی بیشمار نظر از این دست دیده میشود که میگویند: "از ژاپن بروید بیرون" یا "به کشور خودتان برگردید".»
«حتی بعضی افراد به مسجد میآیند و شروع به فریاد زدن و توهین میکنند.»
محیالدین هر روز برای نماز و انجام مسئولیتهای دیگر خود به عنوان عضوی از جامعه اسلامی محلی به مسجد اوساکا میرود.
او میگوید هرگز احساس نکرده است که جانش در خطر باشد.
با وجود آنکه سالها روابط خوبی با همسایگانش داشته، متوجه تغییر نگرش نسبت به مسلمانان در سالهای اخیر شده است.
او میگوید: «اکنون احساس میکنم مردم از ما میترسند.»
به گفته او، آزارهای کلامی در سالهای اخیر شدیدتر شده است.
او به یاد میآورد که اعضای جامعه مسلمانان بارها «تروریست» خوانده شده، به ساخت بمب متهم شدهاند و از آنها خواسته شده ژاپن را ترک کنند.
او توضیح میدهد: «وقتی چنین اتفاقی میافتد، تنها کاری که میتوانیم انجام دهیم صبوری است. آنها میخواهند دعوا راه بیندازند یا تنش ایجاد کنند. میخواهند ببینند تا چه مدت تحمل میکنیم.»
«بنابراین آرام میمانیم، با ملایمت صحبت میکنیم و با آنها مهربانانه رفتار میکنیم، چون مردم ژاپن عموماً شناخت زیادی از اسلام ندارند.»
با این حال، او معتقد است بخشی از مسئولیت این شکاف نیز بر عهده خود مسلمانان است.
او میگوید: «ما فقط روی کارمان تمرکز کردیم و مدتها به اندازه کافی تلاش نکردیم که به مردم نشان دهیم چه کسانی هستیم. همچنین آنقدر که باید برای تبدیل شدن به بخشی از جامعه تلاش نکردیم.»
«از این پس میخواهم بیشتر برای افزایش گفتوگو و ایجاد درک متقابل تلاش کنم.»
شکیل محمد ۶۱ ساله، در ده سال گذشته نمایندگی مسجد یاشیو در استان سایتاما را بر عهده داشته است.
او پس از مهاجرت از پاکستان به ژاپن، ۲۶ سال به عنوان سرپرست کارگاه ساختمانی کار کرده و به زبان ژاپنی تسلط کامل دارد.
محمد میگوید مهمترین مسئله رعایت قوانین ژاپن است؛ از جمله تفکیک صحیح زبالهها، رعایت قوانین پارک خودرو و استفاده از کلاه ایمنی هنگام دوچرخهسواری.
او میگوید: «ما تمام تلاش خود را میکنیم تا به شیوه زندگی در ژاپن احترام بگذاریم و قوانین را رعایت کنیم.»
«نزاکت و ادب هم مهم است؛ حتی چیزی به سادگی سلام کردن به دیگران.»
او گفت ساکنان ژاپنی یاشیو، جامعه پاکستانی این منطقه را «یاشیوستان» مینامند.
او افزود: «البته برخی پاکستانیها رفتار نامناسبی دارند، اما آنها اقلیتی کوچک هستند. همین موضوع درباره ژاپنیها هم صدق میکند.»
مهاجرت در برابر هویت
ژاپن در برابر تغییرات عظیم جمعیتی، با مسئله هویت خود دستوپنجه نرم میکند.
بر اساس آمار هیروفومی تانادا، استاد بازنشسته دانشگاه واسدا و پژوهشگر مطالعات اسلام در ژاپن، شمار مسلمانان این کشور، شامل مهاجران و مسلمانان ژاپنی تا پایان سال ۲۰۲۴ به حدود ۴۲۰ هزار نفر رسیده است.
این رقم در سال ۲۰۱۹ حدود ۲۳۰ هزار نفر بود.
رشد جمعیت مسلمانان بازتاب روند گستردهتری در سراسر کشور است.
جمعیت ساکنان خارجی ژاپن که عمدتا از چین، ویتنام، کره جنوبی و فیلیپین هستند در سال ۲۰۲۵ از چهار میلیون نفر فراتر رفت.
بر اساس آمار دولت، تعداد شاغلان خارجی در ژاپن نیز به رکورد ۲ میلیون و ۵۷۰ هزار نفر رسید.
در همان سال، جمعیت ژاپن تقریباً یک میلیون نفر کاهش یافت.
مقامهای دولتی سالها از توصیف ژاپن به عنوان «کشور مهاجرپذیر» پرهیز کردهاند، اما همزمان از صدور ویزاهایی حمایت میکنند که بیشتر موقتی تلقی میشوند تا دائمی.
منتقدان این سیاست را «نظام مهاجرت پنهان» توصیف میکنند.
با این حال، سانائه تاکائیچی، نخستوزیر ژاپن، موضعی بسیار محافظهکارانه در برابر مهاجرت گسترده اتخاذ کرده است.
در ژوئن ۲۰۲۶، دولت ژاپن تصمیم گرفت هزینه ویزا برای اتباع خارجی را پنج برابر افزایش دهد؛ در حالی که نزدیک به ۵۰ سال این هزینهها افزایش نیافته بود.
دولت ژاپن اکنون در حال برنامهریزی برای افزایش حدود ۲۳۰ نفری شمار کارکنان اداره خدمات مهاجرت است تا نظارت و برخورد با اتباع خارجی که بیش از مدت مجاز ویزای خود در کشور ماندهاند، تقویت شود.
مقامهای ژاپنی همچنین در حال بررسی اقداماتی هستند که بتواند تعداد اتباع خارجی ساکن کشور را کنترل و مدیریت کند.
با آشکارتر شدن حضور جوامع مهاجر، ژاپن ناچار شده با پرسشی روبهرو شود که مدتها از آن اجتناب میکرد:
آیا ژاپن میتواند ضمن حفظ هویت و انسجام اجتماعی خود، به جامعهای متنوعتر و چندفرهنگیتر بدل شود؟
در بازگشت به فوجیساوا، ایزومیزاوا اعتراف میکند که تاکنون هیچ تجربه منفی شخصی با یک همسایه مسلمان نداشته است.
او با بالا انداختن شانههایش میگوید: «واقعیت این است که شاید فقط از ناشناختهها میترسم.»
