درگذشت ستار تورسون، نویسنده تاجیک؛ «تصویرگر عالم باطنی انسان»

ظهر امروز سه‌شنبه‌، ۶ ژوئن (شانزده خرداد) پیکر ستار تورسون، نویسنده و شاعر مشهور تاجیک، در آرامستان لوچاب شهر دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، به خاک سپرده شد. این آرامستان مکان خاکسپاری بزرگان ادب و فرهنگ تاجیک است.

ستار تورسون، در ۷۷ سالگی چشم از دنیا فرو بست. او از نویسندگان برجسته تاجیک به شمار می‌رفت و در بیش از نیم قرن از فعالیتش آثار زیادی از خود باقی گذاشته است.

آقای تورسون متولد ۱۵ فوریه سال ۱۹۴۶ بود و در روستای پسورخی ناحیه بایسون ولایت سرخان‌دریای ازبکستان در خانواده‌ای کشاورز به دنیا آمد. سال ۱۹۷۰ از بخش زبان عربی دانشگاه دولتی تاجیکستان فارغ‌التحصیل شد. بیست سال در «صدای شرق»، مجله اتحادیه نویسندگان تاجیکستان، فعالیت کرد و مدتی کفیل سردبیر این مجله بود.

در ابتدای دهه ۱۹۹۰ یک سال مدیر بخش ایدئولوژی کمیته مرکزی حزب کمونیست تاجیکستان بود. سال ۱۹۹۳ اولین سخنگوی رهبر دولت تاجیکستان بود و سال‌های ۱۹۹۴-۱۹۹۷ سردبیری مجله روسی «پامیر» را به عهده داشت.

بعد از آن چند سال سردبیر «بهار عجم»، نشریه وزارت فرهنگ تاجیکستان، بود. در سال ۱۹۷۲ به عضویت اتحادیه نویسندگان تاجیکستان و اتحادیه نویسندگان اتحاد جماهیر شوروی پذیرفته شد.

ستار تورسون اولین داستان‌های کوتاه خود را در زمان دانشجوی‌اش نوشته بود.

در سال دوم کارش در مجله «صدای شرق»، اولین کتابش با نام «دل گرم» (۱۹۷۱) چاپ شد. در یک دوره کوتاه از داستان‌نویسی، به نوشتن داستان‌های بلند و رمان پرداخت.

شهرت ستار تورسون با داستان‌های کوتاه و بلند و رمان‌های «کمان رستم»، «پیوند»، «ستاره کاروانکُش»، «آبداری، یا خود کوکبان کبود» (۱۹۷۶-۱۹۷۷)، «زندگی در دامن تلهای سرخ»، «برف هم می‌گذرد»، «پدر»، «سه روز یک بهار»، «دمبره»، «پیغمبرزات» بالا رفت. «سکوت قله‌ها» ، «از صبح تا شام» (۱۹۷۹)، «دوازده‌ حکایه» (۱۹۸۶)، «درخت هزارساله» (۱۹۹۱)، «سنگ در بغل به طوفان» (۲۰۰۲)، و «چاربند دامنگیر» (۲۰۱۱) از دیگر کتاب‌های این نویسنده تاجیک است.

داستان‌ها و رمان‌های او به بیش از ۲۰ زبان دنیا ترجمه و نشر شده است. قرار محمدی‌زاده، پژوهشگر تاجیک، سال ۲۰۱۹ از رساله دکترای خود با عنوان «ستار تورسون و تحول نثر پسیکولوژی (سایکولوژی) تاجیک» دفاع کرد. به گفته آقای محمدی‌زاده، داستان بلند ستار تورسون به نام «زندگی در دامن تلهای سرخ» در آغاز دهه ۱۹۹۰ در ایران به خط فارسی برگردان و چاپ شده است.

ستار تورسون به کار ترجمه نیز مشغول بود. او آثار لئو تولستوی، جک لندن، آندریس آپیتس، هراند ماتئوسیان، و برخی از نویسندگان دیگر شوروی را از روسی به فارسی تاجیکی ترجمه کرده است.

ستار تورسون دارای عنوان «کارمند شایسته فرهنگ تاجیکستان » (۱۹۹۴)، «نویسنده مردمی تاجیکستان (۱۹۸۸)، و برنده جایزه دولتی ابوعبدالله رودکی (۲۰۰۶)، معتبرترین جایزه ادبی تاجیکستان بود.

وداع با ستار تورسون

از صبح امروز ده‌ها نفر از شاعران، نویسندگان، محققان و روزنامه‌نگاران کنار آپارتمانی که ستار تورسون در آنجا زندگی می‌کرد، گرد هم آمدند.

عطا میر‌خواجه، معاون رئیس اتحادیه نویسندگان تاجیکستان، عبدالحمید صمد «نویسنده مردمی تاجیکستان»، گلرخسار سفی «شاعر مردمی تاجیکستانـ»، کمال نثر‌الله «شاعر مردمی» تاجیکستان، عبدالرحمان عبدالمنان پژوهشگر، روشن مخصوم‌زاد نویسنده، و عبدالسمیع تورسون برادر ستار تورسون، در این مراسم از نقش و جایگاه او در ادبیات معاصر تاجیک و ویژگی‌های شخصیت او گفتند.

جایگاه ستار تورسون در ادبیات معاصر تاجیک

عبدالحمید صمد، نویسنده تاجیک جایگاه ستار تورسون را در نثر معاصر تاجیک «روشن» خواند.

آقای صمد رمان «سه روز یک بهار» ستار تورسون را از بهترین رمان‌های ادبیات تاجیک عنوان کرد. او زحمات ستار تورسون را در زمان فعالیتش در مجله‌ «صدای شرق» برای ویرایش و آماده چاپ کردن آثار نویسندگان دیگر، ستود.

عبدالحمید صمد نقش و خدمت ستار تورسون را در بالا بردن معرفت نثر معاصر و نوین تاجیک که از دهه ۱۹۶۰ قرن بیست آغاز می‌شود، «ارزنده و شایسته» توصیف کرد.

ناصرجان سلیمی، آکادمیسین، ستار تورسون را از پیروان مکتب ادبی پولاد تالس و فضل‌الدین محمدی‌اف، نویسندگان درگذشته تاجیک نامید. آقای سلیمی، ستار تورسون را یک نویسنده پرمطالعه و آگاه از روندهای اساسی ادبیات و نثر جهانی خواند.

به گفته ناصرجان سلیمی «تحلیل و تصویر زندگی انسان، تحقیق عالم باطنی او و پیوستن باطن و معنویات شخص با واقعه‌های اجتماعی و جامعه» در آثار ستار تورسون بازتاب یافته است.

این محقق تاجیک بر استفاده موثر از زبان، سخن و تصویر در اثرهای ستار تورسون تاکید کرد و افزود که این نویسنده تاجیک از زمان انقلاب اکتبر سال ۱۹۱۷ روسیه تا زمان معاصر در باره انسان‌ها و واقعیت‌های اجتماعی توانسته است سخن تازه بگوید.

به گفته ناصرجان سلیمی، آکادمیسین، ستار تورسون «در تاریخ نثر و ادبیات تاجیک از جمله چهره‌های ماندگار است».