«بدترین‌ها»؛ تلاش برای نفوذ به درون پیچیده کودکان

فیلم ساختن درباره کودکان و نوجوانان ژانر محبوبی در سینمای فرانسه است که سال‌هاست جشنواره کن هم به آن توجه می‌کند. بعضی از جوایز مهم این جشنواره به آثاری درباره بچه‌ها رسیده است که تلاش داشته‌اند دنیای در ظاهر ساده اما بسیار پیچیده آنها را با تماشاگر قسمت کنند؛ از جمله فیلم «بدترین‌ها» (The Worst Ones)، ساخته لیز آکوکا و رومن گوره است که جایزه بهترین فیلم بخش نوعی نگاه جشنواره کن را از آن خود کرد و پارسال نامزد دریافت بهترین فیلم اول در جوایز سزار و جوایز منتقدان پاریس هم بود.

فیلم داستانی ساده‌ را در بین بچه‌ها و نوجوانان یک شهر شمال فرانسه دنبال می‌کند؛ جایی که یک گروه فیلمبرداری به دنبال انتخاب بازیگر برای فیلمی است که قرار است در همان شهر فیلمبرداری شود. گروه ظاهراً «بدترین‌ها» را انتخاب می‌کنند و این آغاز درگیر شدن فیلم با شخصیت‌های کودک و نوجوانی است که هر یک مشکلی خاص دارد.

رایان، که خواهرش بزرگش کرده، نمی‌تواند محیط مدرسه را تحمل کند و لیلی مردان مختلفی را در زندگی‌اش تجربه کرده و فیلم رفته‌رفته به ما می‌گوید که مشکلات او به دلیل از دست دادن برادرش است؛ برادری که به علت سرطان از دنیا می‌رود. جسی و مایلیز هم شخصیت‌های دیگر فیلم هستند که درباره نقش‌های‌شان در فیلم با مشکل روبرو می‌شوند.

لیز آکوکا، یکی از دو کارگردان فیلم، در گفت‌و‌گو با بی‌بی‌سی فارسی، می‌گوید: «رابطه گروه انتخاب بازیگر و کارگردان با این بچه‌ها محور فیلم را شکل می‌دهد. این فیلم گسترش‌یافته فیلم کوتاهی است که در بخش دو هفته کارگردانان جشنواره کن نمایش داده بودیم. در آن فیلم هم یک مدیر انتخاب بازیگر به همان شهر می‌رود و با بچه‌ها در خیابان ملاقات می‌کند. ایده ما این بود که این داستان را گسترش بدهیم، نه فقط در فرآیند انتخاب بازیگران، بلکه با ادامه دادن آن به هنگام فیلمبرداری. این ایده بر اساس تجربیات خود ما شکل گرفته که به عنوان مدیر انتخاب بازیگر در فیلم‌های دیگران کار کرده بودیم و وظیفه‌مان پیدا کردن بچه‌ها و نوجوانان بود. مسئولیتی که در این زمینه داشتیم خیلی پیچیده بود، هم از نظر رابطه‌مان با بچه‌ها و هم از این نظر که انتخاب ما چه تأثیری بر خود ما، بر فیلم و بر بچه‌ها می‌گذاشت. در عین حال پیدا کردن استعدادهای خام و‌ نهان بچه‌ها، بسیار شگفت‌انگیز بود.»

فیلم در عین پرداختن به پیچیدگی‌های روانشناختی بچه‌ها، فیلمی درباره سینماست؛ درباره رابطه گروه تولید با بازیگرانی که در جلوی دوربین ظاهر می‌شوند، به ویژه بازیگران کودک.

رومن گوره، کارگردان دیگر فیلم، به بی‌بی‌سی فارسی می‌گوید: «بله، فیلم درباره سینماست، این که سینما چیست و چه تأثیری دارد و رابطه فیلم ساختن با بازیگر چیست و این که سازندگان و بازیگران چه تأثیری بر یکدیگر می‌توانند داشته باشند. ضمن این که ادای دینی است به سینما که به شکل فیلم در فیلم متبلور می‌شود.»

در عین حال فیلم به نمایش خشونت در بین بچه‌ها می‌پردازد. در نتیجه فیلمی که خود درباره حساسیت جهان بچه‌ها و تأثیر فیلمسازی بر آنهاست، می‌تواند خود به دلیل این صحنه‌های خشن تأثیر نامناسبی بر بازیگرانش داشته باشد. اما لیز آکوکا معتقد است به‌شدت مراقب این تأثیر منفی بوده‌اند و از آن جلوگیری کرده‌اند: «رابطه‌ای طولانی و پیچیده‌ با بازیگران داشتیم. ابتدا آنها را انتخاب کردیم و پیش از فیلمبرداری وقت زیادی را با آنها صرف کردیم تا آنها را بشناسیم و بفهمیم که با هر کدام‌شان چطور بایست کار کنیم. تمرین‌های زیادی داشتیم که ببینیم ظرفیت‌های آنها چقدر است. سعی کردیم بهترین راه کار با آنها و در عین حال محافظت از آنها را پیدا کنیم.»

فیلم ساختاری مستندگونه دارد و به نظر می‌رسد با شخصیت‌های واقعی بچه‌ها روبرو هستیم، اما رومن گوره تأکید دارد که به رغم صحنه‌های شبیه به مستند، فیلم ربطی به واقعیت ندارد و در نتیجه با واقعیت زندگی خود بچه‌ها متفاوت است: «فیلم تخیلی است و ما همه چیز را نوشته‌ایم. وقت زیادی برای فیلمنامه صرف کردیم و همه چیز بر مبنای چیزهای از پیش‌تعیین‌شده پیش رفت و کار بداهه انجام ندادیم.»

اما کل فیلم، به طرزی عجیب، با دوربین روی دست فیلمبرداری شده است. سازندگان سعی دارند از این طریق ضمن نمایش تنش صحنه، به شخصیت‌های خود نزدیک شوند.

رومن گوره می‌گوید: «همکاری ما با مدیر فیلمبرداری این فیلم در آثار کوتاه‌مان آغاز شد و این سومین کار مشترک ماست. ایده دوربین روی دست را با هم به اشتراک گذاشتیم و برای همه‌مان جالب بود. برایمان بسیار مهم بود که به بچه‌ها نزدیک باشیم، به صورت‌های‌شان و به احساسات‌شان. موقع تدوین فیلم فهمیدیم که خود فیلم هر نوع نمای دور را رد می‌کند و باید نزدیک به شخصیت‌ها باقی بمانیم. در تمام فیلم کاری که داریم انجام می‌دهیم این است که سعی کنیم به بچه‌ها نزدیک بمانیم، همین.»