نگرانیها از بازداشت فزاینده روزنامهنگاران در تاجیکستان
عبدالقیوم قیومزاد، روزنامهنگار-- تاجیکستان
منبع تصویر، Getty Images
مجموعه «ناظران میگویند» بیانگر نظر نویسندگان آن است. بیبیسی فارسی میکوشد در این مجموعه، با انعکاس دیدگاهها و افکار طیفهای گوناگون، چشمانداز متنوع و متوازنی از موضوعات مختلف ارائه دهد. بدیهی است انتشار این آرا و نقطهنظرها، به معنای تایید آنها نیست.
ظرف بیش از دو ماه اخیر دستکم «هفت خبرنگار» تاجیک دستگیر وعلیه برخی از آنها اتهامات سنگین وارد و پرونده جنایی برایشان باز شده است.
به باور آگاهان تحولات تاجیکستان، این بازداشتهای زنجیرهای نشانه راهاندازی یک کارزار اعلامنشده «سرکوب» خبرنگاران و وبلاگنویسان در کشور است که جامعه، بخصوص روزنامهنگاران و وبلاگنویسان را بهشدت نگران کرده است.
ذوقیبیگ سیدامینی و عبدالستار پیرمحمدزاده دو خبرنگار و وبلاگنویس تاجیک که در گذشته در رسانههای دولتی فعالیت میکردند، اوایل ژوئیه سال جاری برای آنچه از سوی مقامات "گفتگو" خوانده شد به بخش وزارت کشور شهر وحدت احضار شدند و سپس در همانجا بازداشت شدند. شهر وحدت در سی کیلومتری شرق دوشنبه، پایتخت، واقع است.
دادستانی کل تاجیکستان آقای سیدامینی را به همکاری با سازمانهای «ممنوعه» متهم کرده است. همزمان شریف قربانزاده، یک مقام مسئول در دادستانی حدود دو هفته پیش در یک نشست خبری گفت که آقای سیدامینی در همکاری با سازمانهای ممنوعه، از جمله «حزب نهضت اسلامی» و «گروه۲۴» متهم شده است و علیه او براساس قانون کیفری پرونده جنایی باز شده است.
بازداشت و حبس این دو خبرنگار تاجیک در پی بازداشت خبرنگاران دیگر تاجیک دلیر امامعلی، عبدالله غربتی، الفتخانم محمدشایوا، محمدعطا سلطان و خوشروز جمعهیف تنها در کمتر از سه ماه اخیر باعث نگرانی و اضطراب جدی در داخل و خارج از تاجیکستان شده است.
اتهامات مطرحشده علیه این خبرنگاران هم شبیه اتهامات اعلام شده علیه ذوقیبیگ سیدامینی وعبدالستار پیرمحمدزاده است: «همکاری با سازمانهای ممنوعه»، «مقابله با کارمند دولت»، «مشارکت در سازماندهی تظاهرات»، «پخش اطلاعات و تصاویر از فعالیت گروههای غیرقانونی». بازداشت شدگان همه این اتهامات را رد میکنند.
گزیدهای از مهمترین خبرها، گزارشهای میدانی و گفتوگوهای اختصاصی را هر هفته در ایمیل خود دریافت کنید.
اینجا مشترک شوید
پایان % title %
به گفته برخی از ناظران سیاسی، مقامات تاجیکستان با هدف نشان دادن قدرت خود دست به بازداشت و زندانی کردن خبرنگاران میزنند؛ زیرا به باور این ناظران در کشوری که حریف و رقیبی باقی نماندهاست؛ از جمله نه حزبی، نه سازمانی، نه شخصیتی که مخالف یا منتقد حکومت باشد، همین روزنامهنگاران منتقد باقی ماندهاند که ظاهرا بزعم دولت باید سرکوب شوند.
چنین اقداماتی از سویی فضای ترس در جامعه ایجاد میکنند و از طرف دیگر به خبرنگاران دیگر هشدار میدهد که در صورت سرکشی و نافرمانی حالشان چنین خواهد بود؛ اگرچه سالهاست که در تاجیکستان خبرنگاران از بازتاب مسائل سیاسی و وابسته به فعالیت مقامها اجتناب میورزند؛ و در همین رابطه بازداشت شدگان اخیر عمدتاً به مسائل اجتماعی توجه داشتند، که البته مورد توجه کاربران شبکههای اجتماعی قرار گرفته است.
نورالدین قرشیبایف، رئیس انجمن ملی رسانههای مستقل تاجیکستان معتقد است که این همه بازداشتها به منظور «به کنترل درآوردن افکار عمومی» است؛ اما میافزاید این اقدام واکنش معکوس در پی خواهد داشت :
«این کوششها در جامعه جهانی واکنش معکوس ایجاد میکند. اقدامات نیروهای امنیتی باید در چارچوب قانون عملی شود و وقتی کسی را بازداشت میکنند، باید دلایل آن به مردم دقیقا گفته شود اما متأسفانه چنین اقدامی انجام نمیشود و کوششها با هدف دسترسی به اطلاعات در باره این بازداشتها نتیجهای در برندارد.»
این همه در حالی است که امامعلی رحمان، رئیس جمهور تاجیکستان، بارها تأکید کرده که «ژورنالیستها باید نارساییهای جامعه را آشکارا بگویند».
او در یکی از سخنرانیهایش روزنامهنگاران را «یاوران حکومت و رئیسجمهور» خوانده بود. ولی اقدامات انجام شده از سوی نیروهای امنیتی و قضایی کشور در عمل عکس این سخنان را نشان میدهد.
فعالان جامعه مدنی تاجیکستان چنین بازداشتهایی را محکوم کردهاند، اگرچه به نظر میرسد این واکنشها به آن سطحی که در سالهای پیش بوده، نیست. شاید بشود گفت که اقدامات مقامات امنیتی به عبارتی در جامعه تاجیکستان کار خود را کرده است و تدریجا تاجیکستان مانند کره شمالی و ترکمنستان پساشوروی میشود که تنها یک گروه کوچک حاکم همه قدرت را در دست دارد.
گلنازه سعید، هماهنگساز کمیته دفاع از خبرنگاران برای کشورهای آسیای مرکزی و اروپا در یک بیانیه رسمی اواسط ماه ژوئیه گفت که طرز برخورد مقامهای تاجیک با ذوقیبیگ سیدامینی و عبدالستار پیرمحمدزاده، «بیاعتنایی آشکار به قانون» و «تلاش برای عدم انعکاس موضوعهای ناخوشایند برای مقامات است». اما به نظر نمیرسد که حکومت تاجیکستان به درخواستهای سازمانهای بینالمللی توجهای کند.
رئیسجمهور تاجیکستان که پاییز امسال از زمان آمدن او به قدرت سی سال میگذرد، برای آینده خود و این دولت روش انتقال قدرت در جمهوری آذربایجان و ترکمنستان را الگو قرار داده است و شاید از اینجاست که تلاش میکند بدون شنیده شدن صدای مخالفی برنامههای وی پیاده شود.
