چرا چین مانورهای نظامی خود در نزدیکی تایوان را افزایش داده؟

هنگامی که تایوان ماه گذشته هشدار داد که تعداد بی‌سابقه‌ای از جنگنده‌های چین از مرز غیررسمی دو کشور عبور کرده‌اند، چین گفت چنین مرزی وجود ندارد.

پرواز ۱۰۳ فروند جت های جنگی چین بر فراز آسمان نزدیک به تایوان نشانه دیگری از شدت گرفتن بیشتر مانورهای جنگی چین بود. بیست فروند از این جنگنده‌ها وارد منطقه مشخص کننده دفاع هوایی تایوان، شده بودند.

چین که از مدتها پیش مدعی مالکیت جزیره تایوان است، در سال گذشته طی مانورهای نظامی با جنگنده‌ها و کشتی‌های جنگی خود چندین بار این جزیره خودمختار را دور زده است. با توجه به این که چین خود را متعهد به پیوستن مجدد تایوان به خاک اصلی چین می‌داند، چنین مانورهایی برای تایوان بخصوص آزاردهنده است.

تا به حال این مانورها به اشغال خاک تایوان منجر نشده و تنها در داخل مناطقی بوده که موقعیت نامشخصی دارند و در اصطلاح نظامی جاهایی هستند که شرایط مشخصی ندارند.

ولی اکنون در روابط پُرتلاطم چین و آمریکا، تایوان جنبه یک انبار باروت را پیدا کرده است- تحلیلگران می‌گویند این گونه تاکتیک‌های تهدیدآمیز، بخشی از استراتژی پکن برای کنترل تایپه بدون شلیک یک گلوله است.

چین چه هدفی را دنبال می‌کند؟

هدف مانورهای جنگی در مناطقی که موقعیتشان مبهم است، تضعیف رقیب در یک مدت طولانی است- و به گفته کارشناسان دقیقا این همان کاری است که چین سعی می‌کند با تایوان انجام دهد.

آلسیو پاتالانو، استاد جنگ و استراتژی در کینگزکالج لندن می‌گوید چین با عبور مکرر از منطقه مشخص‌کننده دفاع هوایی تایوان، می‌خواهد ببیند تایوان برای مستحکم‌تر کردن این مرز تا چه حد پیش خواهد رفت.

تایوان منطقه مشخص‌کننده دفاع هوایی خود را به طور یک جانبه تعیین کرده و از لحاظ تکنیکی حریم هوایی بین‌المللی محسوب می‌شود ولی دولت‌ها از آن برای تحت نظر داشتن هواپیماهای خارجی استفاده می‌کنند.

تایوان برای اعلام خطر به هواپیمای چینی به طور منظم جت‌های جنگی خود را به منطقه مورد نظر می‌فرستد ولی پرفسورپاتالانو می‌گوید این کار می‌تواند در دراز مدت منابع تایوان را تحت فشار قرار دهد.

اما به اعتقاد کارشناسان این تنها هدف-یا منفعت چین نیست. به طور مثال مانورهای نظامی به چین این امکان را می‌دهد که توانایی‌های خود مانند هماهنگی نیروها و نظارت و تجسس را آزمایش کند. علاوه بر این با این گونه مانورهای نظامی، فشار فزاینده نظامی‌اش به تایوان به صورت امری عادی درمی‌آید و پکن از امکانات دفاعی تایوان وهمچنین حمایت بین‌المللی از این جزیره آگاه می‌شود.

دیوید گیتر، در دفتر مطالعات آسیایی در آمریکا، می‌گوید: ممکن است روزی از این عادی شدن (مانورها) به‌عنوان اولین گام‌ها در جهت یک حمله واقعی استفاده شده و آمادگی تایوان و آمریکا (متحد اصلی‌اش) برای واکنش مناسب مشکل شود.

اقدامات چین همچنین پایه‌ای خواهد بود برای رد کردن تاکید تایوان به این که در تنگه تایوان- آبهای واقع بین تایوان و خاک اصلی چین- با چین هم مرز است.

هنگامی که از مائو نینگ، سخنگوی وزارت خارجه چین در باره واکنش تایوان به مانورهای نظامی چین در ماه سپتامبر سئوال شد، پاسخ داد بین جزیره تایوان و خاک اصلی چین «چیزی که خط میانی خوانده می شود» وجود ندارد.

دیوید گیتر، می‌گوید علاوه بر این، مانورهای نظامی چین سبب بی‌تفاوتی و کِرِخ شدن تایوانی‌ها در برابر خطر متوجه از جانب چین می‌شود و ممکن است هر گونه حمایت سیاسی از آمادگی نظامی بیشتر تایوان در مقابل احتمال جنگ را کاهش دهد.

اکثر صاحبنظران معتقدند که توانایی نظامی تایوان- یک ارتش کوچک‌تر شده، نیروی دریایی کم قدرت و توپخانه کهنه به هیچ وجه قابل مقایسه با یک چین به مراتب قوی‌تر نخواهد بود. نظرسنجی بنیاد افکار عمومی تایوان، در سال گذشته حاکی از موافقت بیشتر تایوانی‌ها با این عقیده است. طبق این نظرسنجی کمی بیشتر از نصف جمعیت تایوان فکر می‌کنند در صورت جنگ، چین برنده خواهد شد- تنها یک سوم مردم معتقدند تایوان پیروز می‌شود.

در همین حال به نظر می‌رسد از افزایش قابل توجه بودجه دفاعی هم استقبال نمی‌شود. بررسی‌های اخیر دانشگاه ناتینگهام نشان می‌دهد که تقریبا نیمی از مردم تایوان فکر می‌کنند مقدار بودجه دفاعی کنونی کافی است، در حالی که یک سوم مردم معتقدند این بودجه هم اکنون هم خیلی زیاد است.

چین در چه مواقعی از تاکتیک‌های رخنه به منطقه مشخص‌کننده دفاع هوایی تایوان استفاده می‌کند؟

چین معمولا در واکنش به مبادلات سیاسی سطح بالای تایوان و آمریکا که آن را تحریک آمیز می‌داند به مانورهای نظامی متوسل می‌شود.

از موقعی که در سال ۲۰۲۲ نانسی پلوسی، رئیس وقت مجلس نمایندگان آمریکا از تایوان بازدید کرد این گونه مانورهای نظامی چین افزایش یافته. واکنش چین به این بازدید، مانورهای نظامی یک هفته‌ای شامل چهار روز تمرین با مهمات حقیقی و به دنبال آن تمرین حمله زیردریایی و حملات دریایی بود.

بعد از آن، پس از این که تسای اینگ-ون، رئیس جمهور تایوان با کوین مک‌کارتی، رئیس پیشین مجلس نمایندگان آمریکا در کالیفرنیا دیدن کرد، چین با استفاده ازهواپیمابر شندانگ، مانور «محاصره» تایوان را انجام داد.

جت‌های چین حتی برفراز ساحل شرقی تایوان در اقیانوس آرام به پرواز درآمدند که نشان می‌داد چین به جای حمله به تایوان از مسیرغرب، که مقابل خاک اصلی چین است، حمله به این جزیره از سمت شرق را تمرین می‌کند. به نظر می‌رسد چین به‌طور فزاینده‌ای محاصره تایوان را آزمایش می‌کند. ولی مقامات وزارت دفاع آمریکا می‌گویند موفقیت یک چنین حمله‌ای محتمل نیست چون به متحدین تایوان زمان کافی برای بسیج شدنشان را خواهد داد.

مانورهای ماه سپتامبرهمچنین به دنبال سفر ویلیام لای، معاون رئیس جمهور تایوان به آمریکا بود. پس از آن که چین ویلیام لای را که در انتخابات ریاست جمهوری تایپه در ماه ژانویه آینده، پیشتاز است برای سفر به آمریکا یک «دردسرساز» خواند، تایوان در مورد مانورهای نظامی چین هشدار داد.

بعضی از تحلیلگران هم می‌گویند چین سعی می‌کند قدرت خود را نشان دهد.

تاکتیک‌های چین منحصر به رویارویی با تایوان نیست. تدابیر مشابهی را هم برای ادعا بر مالکیت تمام دریای جنوب چین - که می‌تواند کلیدی برای کنترل تایوان باشد - به کار می‌برد.

این آبها یک مسیر کشتی رانی چند میلیارد دلاری است و گفته می‌شود دارای ذخایر گسترده نفت و گاز است. پکن در روی صخره‌های آبهای مورد مشاجره، جایی که فیلیپین، مالزی، ویتنام و برونای نیز ادعای مالکیت دارند، استحکاماتی بنا کرده. علاوه بر این برای جلوگیری از ورود کشتی‌های امنیتی و ماهیگیری فیلیپین به این آب‌ها، گارد ساحلی و کشتی‌های نظامی خود را در دریای جنوب چین مستقر ساخته. اقدامی که علیرغم حکم یک محکمه بین‌المللی است مبنی بر این که ادعاهای چین هیچ مبنای قانونی ندارد.

آیا مانورهای نظامی چین می‌تواند افزایش یابد؟

این مانورها سبب نظامی شدن روز افزون منطقه اعم از آبهای اطراف تایوان یا آسمان فراز آن شده.

آمریکا و متحدانش هم تمرینات نظامی خود در دریای جنوب چین را افزایش داده‌اند. اخیرا آمریکا و فیلیپین دور دیگری از این مانورها را انجام دادند.

ناظران از این بیم دارند که حتی اگر هیچ یک از طرفین قصد تحریک طرف دیگر را نداشته باشد، وجود کشتی‌های جنگی و جت‌های جنگنده احتمال یک محاسبه اشتباه را که می‌تواند هزینه بَر باشد، افزایش داده است. دیگر نظامیان دو کشور تماس مستقیم ندارند- اگر چه آمریکا می‌گوید تلاش دارد خط تلفن مستقیم بین رهبران دو کشور (تلفن قرمز) را که می‌تواند مانع هرگونه افزایش درگیریِ پیش‌بینی نشده باشد، احیا کند.

اما با وجود از سرگیری گفتگوهای سطح بالای چین با آمریکا، نشانه‌ای از انصراف موضع چین در قبال تایوان دیده نمی‌شود.

آقای گیتر، می‌گوید رخنه‌های بی‌سابقه چین به منطقه مشخص شده دفاع هوایی تایوان، در ماه سپتامبر نشان داد که چنین مانورهایی به‌عنوان بخشی از سیاست‌های شی جین‌پینگ، رئیس جمهوری چین، حتی «بدون تحریک خارجی» ادامه خواهد یافت. رئیس جمهور چین اخیرا گفته بود «هیچ وقت قول نخواهد داد که به زور متوسل» نخواهد شد و تایوان باید بخشی از چین باشد و همینطور هم خواهد شد.

اما ناظران بر این عقیده‌اند که در ماه‌های آینده چین باید با احتیاط گام بردارد چون ممکن است در انتخابات سرنوشت‌ساز ریاست جمهوری تایوان در ماه ژانویه آینده، قدرت نمایی بیش از اندازه‌اش راه را برای پیروزی آقای لای، که طرفدار استقلال تایوان است، هموار کند.

همچنین قرار است چین در سال آینده میلادی پیشرفته‌ترین هواپیمابر جدید خود به نام فوجیان را به راه اندازد. تایوان می‌گوید این هواپیمابر توانایی چین را برای محاصره تنگه تایوان افزایش خواهد داد.

آقای گیتر، می‌گوید مانورهای نظامی چین گسترده‌تر و فاصله این گونه مانورها کمتر خواهد شد تا روزی که به سطحی برسد که ممکن است شخص آن را یک حمله واقعی تلقی کند.