نخستین مناظره‌ انتخابات؛ وعده‌های اقتصادی بزرگ برای سفره‌هایی که روز به روز کوچکتر می‌شوند

اولین مناظره چهاردهمین انتخابات ریاست جمهوری که به موضوعات اقتصادی اختصاص داشت، بین شش کاندیدای ریاست جمهوری در روز ۲۸ خرداد ۱۴۰۳ انجام شد.

این مناظره در چهار بخش با طرح سوالاتی از سوی کارشناسان در خصوص برنامه هفتم، رشد اقتصادی، تورم و مشارکت مردم در اقتصاد ایران مطرح شد.

برخی از کاندیداها به انتقاد از وضعیت موجود اقتصادی و برخی به دفاع از آن پرداختند.

در این مناظره چهارساعته از سوی کارشناسان و نامزدها تقریبا ۴۷ بار از کلمه «رشد» بطور مستقل یا به همراه «رشد اقتصادی»، ۷۰ بار از «تورم» ، ۱۱ بار از «توسعه»، ۲۴ بار از «تحریم»، ۲۴ بار از «ارز» ، ۱۵ بار از «دلار»، شش مرتبه از «فساد»، یک مرتبه از «رانت»، ۳۱ مرتبه از «نقدینگی»، ۳۵ مرتبه از «سرمایه» و «سرمایه گذاری»، ۶۶ مرتبه از «برنامه و برنامه‌ریزی» و ۱۰ بار از «بهره‌وری» استفاده شده که نشان می‌داد، چه موضوعاتی بیشتر در مناظره مطرح شد.

یکی از حواشی این مناظره نیز اخطاری بود که علیرضا زاکانی دریافت کرد. یکی از خبرنگاران که برای پوشش خبری به محل برگزاری مناظره رفته بود به بی‌بی‌سی فارسی گفت که بعد از گذشت دقایقی، نماینده شورای نگهبان متوجه شد که زاکانی تلفن همراه خود را به داخل مناظره برده و موضوع صورت جلسه شده و برای زاکانی تخلف انتخاباتی ثبت شد.

سوالات اقتصادی مطرح شده در سه بخش

در این مناظره برخلاف دوره‌های قبل، سوال‌ها از سوی کارشناسان اقتصادی مطرح و کاندیداها به آن پاسخ دادند.

محمد صالح مفتاح، دبیر ستاد انتخابات صدا و سیما گفت: «سوالات از اول و از قبل در اختیار نامزدهاست. به عبارتی سوالاتی که تا انتهای مناظره قرار است از نامزد پرسیده شود، روی میزشان قرار دارد.»

سوالات بخش اول از نامزدها پیرامون برنامه توسعه هفتم و رشد اقتصادی بود. از آن جمله سوالاتی از این دست:‌ آیا دولت شما آنچه در برنامه هفتم پیش‌بینی شده را قبول دارد؟ هر سال در دولت شما چقدر سرمایه‌گذاری می‌شود، از کجا؟

سپس در بخش دوم سوالاتی مربوط به مشارکت مردم در اقتصاد ایران با محوریت خصوصی‌سازی و واگذاری‌ها بر اساس اصل ۴۴ قانون اساسی از نامزدها پرسیده شد. از آن جمله: برای جهش تولید و سرمایه‌گذاری و مشارکت آحاد مردم چه برنامه‌های مشخصی دارید؟ یا رویکرد رئیس جمهور برای تاکید روی طرح‌های مردمی کردن اقتصاد چیست؟

سوالات بخش سوم مناظره نیز به تورم و مهار آن، رشد نقدینگی، مشکلات بودجه و ناترازی بانک‌ها اختصاص داشت. مثلا: شش سال است تورم ۴۰ درصد و بالاتر داریم. شما با این تورم مزمن چگونه می‌خواهید برخورد کنید؟ یا برای تنظیم نقدینگی با تولید چه برنامه‌ای دارید؟

امیرحسین قاضی زاده هاشمی

امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی، آغاز کننده مناظره بر اساس قرعه کشی بود که یکی از مدافعان سرسخت عملکرد دولت ابراهیم رئیسی در سه سال گذشته محسوب می‌شد.

او در عین حال لازمه رشد اقتصادی هشت درصدی در ایران را سرمایه‌گذاری ۲۵۰ میلیارد دلاری عنوان کرد. او با اشاره به ناترازی انرژی گفت که جدی‌ترین کار هم اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها است.

او در بخش دوم مناظره که موضوع آن مشارکت مردم در اقتصاد بود، از اصطلاح « اختصاصی سازی» بجای خصوصی‌سازی استفاده کرد و خواهان کاهش سهم دولت در اقتصاد شد.

او گفت: «با توسعه بخش خصوصی درآمد مالیاتی دولت افزایش می‌یابد و درآمدهای بخش عمومی و اشتغال بهتر می‌شود. یعنی هم درآمدهای دولت بیشتر می‌شود و هم هزینه‌های دولت و بار بیکاری که بر دوش دولت است کاهش می‌یابد.»

این نامزد ریاست جمهوری دوبار از دولت حسن روحانی به دلیل رشد اقتصادی منفی انتقاد کرد.

او در بخش دیگری از صحبت‌های خود با نقد کاندیداها آنها را به کلی گویی و اظهارات بدون کارشناسی متهم کرد.

قاضی‌زاده در بخش دیگری از مناظره‌ها گفت: «امروز شاهد هستیم سفره ایرانی‌ها کوچکتر می‌شود و بیش از ۱۱ میلیون نفر مجرد داریم؛ حجم طلاق زیاد شده است.»

او درباره مدیران دولت ابراهیم رئیسی گفت «بچه‌مسلمان‌ها به میدان آمده‌اند» تا به مردم ایران خدمت کنند.

محمدباقر قالیباف

قالیباف با محور قرار دادن محرومیت، مناظره را آغاز کرد و به مستمری بگیران کمیته‌های امداد، سازمان بهزیستی و دیگر حقوق بگیران کم‌برخوردار اشاره کرد.

بخش دوم گفته‌های قالیباف با تاکید بر بهره‌وری و سرمایه‌گذاری و اهمیت تحریم‌ها ادامه یافت.

قالیباف با انتقاد از پزشکیان در خصوص غیر عملیاتی بودن برنامه هفتم گفت: «برنامه هفتم یک سند ملی است و اجرای ان یک مدیر قوی نیاز دارد. و نمی شود با بهانه جویی ان را کنار گذاشت.»

او گفت: «در سال گذشته هشت میلیارد دلار برای خودروسازی ارز اختصاص داده شد، اما وضعیت بازار خودرو همه را ناراضی کرده است.»

او در عین حال گفت تحریم هم مهم است، اما ظرفیت‌هایی، از جمله در رابطه با چین و روسیه موجود است که به گفته او از آنها استفاده نمی‌شود.

مسعود پزشکیان

شروع بحث پزشکیان با ایراد گرفتن از برنامه توسعه هفتم و غیراجرایی بودن آن همراه بود. او تحریم را فاجعه خوانده و لازمه رشد اقتصادی را بهبود روابط بین‌المللی عنوان کرد.

او گفت که برای رشد اقتصادی هشت درصدی به ۲۰۰ میلیارد دلار سرمایه خارجی نیاز است و باید با دنیا ارتباط برقرار کنیم تا این سرمایه وارد ایران شود.

پزشکیان در بخش دوم با رد گفته‌های جلیلی و زاکانی مبنی بر الزامی نبودن سرمایه خارجی گفت: «بعد از جنگ جهانی دوم هیچ کشوری بدون رشد صادرات و سرمایه گذاری خارجی رشد اقتصادی نداشت.»

او حضور ایران در فهرست سیاه اف‌ای‌تی‌اف را یکی از موانع تجارت خارجی ایران و ورود سرمایه خارجی به ایران دانست.

به رغم تصویب لوایحی در دولت حسن روحانی برای پیوستن ایران به کنوانسیون‌های‌بین‌المللی مبارزه با پولشویی و تامین مالی تروریسم، این لوایح به سد شورای نگهبان خورد و عدم پیوستن ایران به این کنوانسیون‌های بین‌المللی موجب شد تا ایران در فهرست سیاه اف‌ای‌تی‌اف قرار بگیرد. این مساله هرگونه تبادل تجاری و بانکی با ایران را با مشکلاتی جدی روبه‌رو کرده است.

پزشکیان همچنین گفت «دور زدن تحریم» ممکن است، اما در حاشیه آن «بخور بخور» می‌شود و ایران از نظر فساد مالی جایگاه بدی در جهان دارد.

سعید جلیلی

جلیلی با انتقاد از نوع سوالات و همچنین نامزدهایی که موضوع سرمایه لازم را برای رشد مطرح کردند، سخنان خود را آغاز کرد.

او گفت: «اینکه رشد اقتصادی را منوط به سرمایه کنیم، کار ناقصی است. باید نیروی انسانی و فناوری داخلی را برای رشد استفاده کنیم.»

جلیلی با تاکید بر استفاده از فناوری داخلی گفت که می‌شود با «برنامه‌ریزی مناسب» در داخل به رشد اقتصادی دست یافت.

سعید جلیلی انتقادهایی را از دولت حسن روحانی مطرح کرد و گفت: «دولت به مجمع تشخیص مصلحت نظام نامه نوشته بود که بدون یک توافق بین‌المللی نمی‌تواند حقوق ماه آینده کارمندان را بدهد. اما این توافق انجام نشد و هنوز هم حقوق کارمندان پرداخته می‌شود.

آقای جلیلی که خود زمانی مذاکره‌کننده ارشد ایران درباره برنامه هسته‌ای بود، هرگز نتوانست در مذاکرات به نتیجه برسد و بعد از این‌که مذاکرات در دوران حسن روحانی و به رهبری محمد جواد ظریف به نتیجه نهایی رسید، از همان ابتدا با برجام مخالف بود.

او گفت: «باید نظام و دولت بتواند بر ریال حاکمیت داشته باشد. باید بدانیم ریال کجا می‌رود و کجا خرج می‌شود؛ برای حاکمیت ریال باید سامانه‌هایی که منجر به این حاکمیت می‌شود را با هم مرتبط کنیم.»

علیرضا زاکانی

او با اصطلاح «دلارزدایی از اقتصاد ایران» بحث را آغاز کرد.

او گفت: «باید استقلال اقتصادی در کشور ایجاد کنیم و فقط بر پول ملی تاکید کنیم.»

زاکانی همچنین از «مردم سالاری دینی در عرصه اقتصاد» سخن گفت.

او همچنین گفت: «از سال ۱۳۷۲ که نسخه اقتصادی را ارائه کردند، دنبال رهاسازی نرخ ارز و سرکوب دستمزدها و تضعیف دولت بودند.»

این نامزد انتخابات ریاست جمهوری برای تشریح نظرات خود از ترکیه مثال زد. به گفته او ترکیه ۲۵۰ میلیارد دلار سرمایه گذاری خارجی داشته و در فهرست سیاه اف‌ای‌تی‌اف هم نیست، ولی ارزش پول این کشور سقوط کرد.

علیرضا زاکانی در دفاع از دولت ابراهیم رئیسی گفت حسن روحانی یک «مخروبه» را تحویل داده بود.

او گفت: « یک عده با فساد اقتصادی سفرۀ مردم را تنگ‌تر می‌کنند، یک عده با مردم می‌جنگند. تحریم را باید در داخل کشور خنثی کرد.»

او پیشنهاد داد: « به‌جای یارانه باید اعتبار طلا به مردم بدهیم. یارانۀ مردم در حوزۀ انرژی بدون تغییر قیمت انرژی داده شود. معادل قیمت طلای روز، اعتبار طلای غیرقابل‌برداشت در حساب خانوار شارژ شود.»

مصطفی پورمحمدی

پورمحمدی با مساله اشغال سفارت توسط برخی از نیروها و بد شدن روابط جمهوری اسلامی با دنیا و مشکلات نقل و انتقال مالی شروع کرد و گفت چگونه ما باید مسائل خود را بدون توجه و فرصت شناسی از مسائل بین‌المللی حل کنیم؟

پورمحمدی هم به انتقاد پزشکیان در خصوص رد برنامه هفتم، گفت: «چرا باید دوباره برنامه جدیدی بنویسیم؟»

او گفت: «مردم به ما اعتماد ندارند و سرمایه مردم در بورس از بین رفته است و پول‌های خود را به دلار و طلا تبدیل می‌کنند و حاضر نیستند به تولید هدایت کنند.»

او تاکید کرد: «آمارها نشان‌دهنده این است که شرایط اقتصادی کشور بحرانی است. و با تورم ۴۰ درصدی و ناترازی سرسام‌آور بودجه دولت و بانک‌ها، نمی‌توان رشد اقتصادی ایجاد کرد.»

پورمحمدی با انتقاد از مستقل نبودن بانک مرکزی ایران و عدم تخصیص تسهیلات به صنایع، افزود اقتصاد ایران نیازمند کنار گذاشتن «اقتصاد دستوری» و پذیرش اصول اقتصاد بازار است.

او دولت مد نظر خود را «دولت قرار» نامیده است.

حواشی بیشتر و بگومگوهای مناظره‌ای

در بخش‌هایی از مناظره گفت‌وگوی دو نفره هم شکل گرفت.

یکی از این بگو مگوها بین مسعود پزشکیان و علیرضا زاکانی بر سر مقایسه اقتصاد ایران با ترکیه بود. زاکانی از مشکلات ترکیه با وجود باز بودن مرزهای آن گفت. در مقابل پزشکیان از فاجعه بار بودن وضعیت جاده ای ایران در مقایسه با ترکیه سخن گفت.

اما مهمترین بخش از بگو مگوی بین پزشکیان و زاکانی بخش مربوط به قرارداد شهرداری تهران با چین بود. پزشکیان از زاکانی توضیح خواست تا شفاف‌سازی کند.

زاکانی هم در جواب گفت: «با چین مبلغ ۱۳ میلیارد دلار تفاهم نامه نوشتیم که دو میلیارد دلار به قرارداد تبدیل شده و ۲۰ درصد از پول‌های بلوکه شده ایران ایران برای تسویه برداشت می‌شود.»

یک جدال لفظی هم بین پزشکیان و قاضی‌زاده‌هاشمی رخ داد. پزشکیان از ادعای حل مشکل سه روزه بورس انتقاد کرد.

قاضی‌زاده در انتخابات سال ۱۴۰۰ ادعا کرده بود که بورس را می توان سه روز حل کرد.

او در پاسخ به پزشکیان گفت: «اگر امکانات در اختیار ما باشد بسیار زودتر از سه روز می‌توانیم مشکل بورس را حل کنیم.»

پزشکیان جواب داد: «مشکل بورس نه تنها سه روزه، بلکه ممکن است یکساله هم حل نشود.»

بین پزشکیان و قالیباف هم بگومگویی شکل گرفت. قالیباف از پزشکیان و تاکیدش بر تجربه‌های جهانی انتقاد کرد و گفت: «دوستان می‌فرمایند از نیروی خارجی کمک بگیریم. اما عدم استفاده از کارشناسان و سرمایه‌های انسانی در داخل کشور، منجر به فرار مغزها شده است.»

پزشکیان در پاسخ به قالیباف گفت‌: «من از ابتدا به استفاده از نیروهای داخلی تاکید کردم.»