سفر لولا به پکن، برزیل، خط مقدم رقابت چین و آمریکا؟

بی‌بی‌سی مانیتورینگ

رسانه‌های برزیل گزارش داده‌اند که دیدار چهار روزه لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، رییس‌جمهور برزیل از چین به دقت در سطح جهانی زیر نظر است و این کشور را در صف اول رقابت ژئوپلتیک قرار خواهد دارد که بین ایالات متحده آمریکا و چین جریان دارد.

بعضی از مفسران، برزیل را «خط مقدم تازه» و «سنگر جدید» رقابت چین و آمریکا می‌دانند.

شماری از کارشناسان سفر لولا برای دیدار با شی‌ جین‌پینگ، رییس‌جمهور چین را یک «لحظه حساس» در میانه تنش‌های ژئوپلتیکی می‌دانند که در کشاکش اختلاف مواضع قدرت‌های جهانی بر سر جنگ روسیه و اوکراین، انجام می‌شود.

با وجود این، بیشتر رسانه‌های برزیلی پیش‌بینی کرده‌اند که سفر رئیس‌جمهور برزیل احتمالا باعث انعقاد معاملات تجاری و سرمایه‌گذاری جدید با مشارکت چین و همچنین تقویت موقعیت پکن به عنوان شریک تجاری اصلی این کشور آمریکای جنوبی شود.

ماجرای سفر چیست؟

رسانه‌های برزیلی اهمیت اقتصادی و ژئوپلتیکی سفر آقای لولا، رییس‌جمهور برزیل به چین را برجسته کرده‌اند. چند مفسر گفته‌اند که این سفر برزیل را کاملا در خط مقدم نبرد ایالات متحده آمریکا و چین و رقابتشان برای تسلط بر جهان قرار می‌دهد. همچنین به گفته این کارشناسان، برزیل با این سفر در معرض اختلاف‌های دو ابرقدرت بر سر جنگ اوکراین قرار خواهد گرفت.

وب‌سایت خبری جی‌وان در برزیل روز ۱۱ آوریل در پیش‌گزارشی درباره سفر رییس‌جمهور این کشور به پکن نوشت:‌ «در سناریوی بین‌المللی، سفر لولا دولت برزیل را مرکز مناقشه بر سر نفوذ و قدرت میان آمریکا و چین قرار می‌دهد… برزیل در حال تبدیل شدن به سنگر جدید مبارزه چینی‌ها و آمریکایی‌ها است.»

جمیل چاد، نویسنده وب‌سایت یواوال با ابرازنظری مشابه در ۸ آوریل و چند روز پیش از سفر نوشته بود: «برزیل به مرز جدیدی در مناقشه بر سر هژمونی چین و آمریکا تبدیل شده است.»

چاد اینطور استدلال کرد که برزیل به عنوان یکی از بزرگ‌ترین کشورهای در حال توسعه جهان که چین را شریک تجاری خود دارد، نمی‌تواند از خواسته پکن برای ایجاد نظم جهانی جدید و کاهش تسلط آمریکا بگریزد. او بدون ذکر نام به نقل از یک سفیر «باتجربه» برزیلی گفت:‌ «چه بخواهیم و چه نخواهیم، همه ما با این منطق زندگی می‌کنیم. این به برزیل بستگی دارد که بخواهد از اختلاف [چین و آمریکا] به بهترین شکل استفاده کند و از آن نفع ببرد.»

سفر لولا به پکن که قرار بود اواخر ماه مارس انجام شود، به دلیل بیماری رییس‌جمهور برزیل و ابتلای او به ذات‌الریه خفیف به تعویق افتاده بود. بیشتر رسانه‌های برزیلی این سفر را فرصتی مثبت برای برزیل به عنوان شریک تجاری و در راستای جذب سرمایه‌گذاری پکن توصیف کردند.

به عنوان مثال روزنامه شناخته شده برزیلی به نام فولا د سائوپائولو دهم آوریل در ستونی از سیسیلیا ماچادو، اقتصاددان ارشد بانک برزیلی-چینی بوکام بی‌بی‌ام نقل قول کرد که گفته بود مذاکرات مورد نظر لولا با رییس‌جمهور چین در ۱۴ آوریل دیداری است که «همه می‌توانند از آن برنده بیرون بیایند».

گزارش وب‌سایت جی‌وان پیش از سفر لولا به این موضوع اشاره کرده بود که رییس‌جمهور برزیل با هیاتی ۴۰ نفره از جمله رییس مجلس سنا و ۹ وزیر کابینه شامل وزرای معادن، کشاورزی و محیط زیست به پکن خواهد رفت. رهبر برزیل در جریان سفرش در چین همچنین در شانگهای در مراسم تحلیف دیلما روسف، متحد دیرین خود به عنوان رییس تازه بانک جدید توسعه گروه بریکس (متشکل از کشورهای برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی) شرکت خواهد کرد.

مناقشات جهانی بر سر اوکراین و «لحظه حساس» برای برزیل

با این حال برخی کارشناسان این سفر لولا به همراه هیات بلندپایه به چین را خالی از خطر و مشکلات احتمالی ندیده‌اند. به‌ویژه اینکه آمریکا به عنوان شریک تجاری شماره دو برزیل، اقدامات و سخنان رییس‌جمهور در چین را چطور ارزیابی خواهد کرد.

چاد، تحلیلگر یواوال نوشت: «دیدار لولا از چین نگرانی عمیقی در کاخ سفید ایجاد کرده است. منابعی در واشنگتن تایید می‌کنند که نگرانی واقعی وجود دارد که این سفر بتواند روابط جدید برزیل با چین را تقویت کند و مشکلاتی برای منافع ایالات متحده در منطقه ایجاد کند. همچنین سرمایه‌گذاری‌های چین در بخش‌های حساس فناوری می‌تواند باعث کدورت شود.»

لوریوال سانت‌آنا، یک تحلیلگر دیگر برزیلی در ۹ آوریل به شبکه سی‌ان‌ان برزیل گفت که لولا «در میانه جبهه‌گیری‌های متفاوت در مورد جنگ اوکراین» به این سفر می‌رود.

سانت‌آنا نوشت: «لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، رییس‌جمهور برزیل، در یک لحظه حساس از نظر ژئوپلتیکی از چین بازدید می‌کند، حتی موقعیتی حساس‌تر از این منظر که موضع برزیل در قبال جنگ اوکراین مبهم بوده است.» این اشاره‌ای است به امتناع دولت چپگرای لولا از پیوستن به تحریم‌های غرب علیه روسیه و تلاش سران برزیل از اینکه در منازعه اوکراین طرف هیچ کس را نگیرند و نقش احتمالی میانجی صلح را برای برزیل در نظر داشته باشند.

در گزارش سی‌ان‌ان برزیل با این حال به این موضوع اشاره شد که «چینی‌ها در رای‌گیری سازمان ملل برای محکومیت تهاجم روسیه به اوکراین رای ممتنع دادند، در حالی که برزیل تقریبا در همه موارد به قطعنامه‌های سازمان ملل رای مثبت داده بود.»

سانت‌آنا در وب‌سایت سی‌ان‌ان برزیل نوشت: «آقای لولا باید مراقب سخنان خود در پکن باشد؛ اگر که می‌خواهد برزیل به عنوان کشوری دیده نشود که در حرف به نفع دموکراسی و حق حاکمیت کشورها سخنرانی می‌کند، اما در عمل با دیکتاتوری متحد می‌شود و برای توقف تهاجم کاری انجام نمی‌دهد.»

توافق‌های تجاری و سرمایه‌گذاری در چشم‌انداز

بسیاری از رسانه‌های برزیلی که قبل از سفر لولا بر مبادلات تجاری و سرمایه‌گذاری‌های بالقوه پرسودی تاکید کرده‌اند که انتظار می‌رود در نتیجه این سفر اعلام شود.

روزنامه پرتیراژ او گلوبو در گزارشی در ۱۱ آوریل نوشت: «ارزیابی این است که حضور لولا در چین برای کمک به مذاکراتی که مدت‌ها جریان داشته، اساسی است. مذاکراتی مثل فروش ۲۰ فروند هواپیمای امبرائر تولید برزیل به چین و فروش شرکت فورد در باهیا که یک سال پیش تعطیل شد، به شرکت ماشین‌های الکتریکی بی‌وای‌دی چین.»

او گلوبو در مطلب دیگری در ۱۱ آوریل به قلم مارسلو نینیو به این موضوع پرداخت که چرا با وجود پیوستن بیشتر کشورهای آمریکای جنوبی، برزیل تاکنون طرح توسعه زیرساختی چین به نام ابتکار جاده و کمربند چین امضا نکرده است. برزیل، کلمبیا و پاراگوئه سه کشوری هستند که به این طرح چین نپیوسته‌اند.

تحلیلگر او گلوبو با اشاره به اینکه در حال حاضر برزیل یکی از پایگاه‌های سرمایه‌گذاری چین است، استدلال کرد: «اگر چه واضح است که چین از حضور یکی از بزرگ‌ترین کشورهای در حال توسعه در پروژه‌اش سود خواهد برد، اما چندان مشخص نیست دستاورد برزیل از آن چه خواهد بود.»