چرا آمریکا به تحریم‌های ایران ادامه می‌دهد؟

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، به همه کشورهای جهان هشدار داده است که هرگونه خرید نفت از ایران را متوقف کنند یا منتظر تحریم‌های ثانویه آمریکا باشند.

آقای ترامپ بارها گفته است که هدفش رساندن صادرات نفت ایران به «صفر» است تا تهران را وادار به محدود کردن برنامه هسته‌ای خود کند.

هشدار جدید آقای ترامپ در حالی صادر می‌شود که ایران و آمریکا سه دور مذاکرات غیر مستقیم در مسقط و رم داشته‌اند و دور جدید مذاکرات «به دلایل لجستیکی و فنی» به تعویق افتاده است.

ایالات متحده همزمان با مذاکرات در مورد برنامه هسته‌ای ایران به تحریم‌های خود علیه این کشور ادامه داده است.

اخیرا آمریکا یک رشته تحریم تازه علیه ایران اعمال کرد. وزارت خارجه آمریکا ۱۰ اردیبهشت، اعلام کرد که هفت شرکت را که در فروش نفت ایران نقش دارند، تحریم می‌کند. مقر چهار شرکت تحریم‌شده در امارات و یک شرکت هم در ترکیه است.

تحریم‌های جدید دولت ترامپ در راستای همان سیاست «فشار حداکثری» است که او در دوره نخست ریاست‌جمهوری‌اش علیه ایران دنبال کرد.

دونالد ترامپ و جو بایدن، رئیس‌جمهوری پیشین تحریم‌هایی را علیه «ناوگان تاریک» ایران وضع کردند؛ نفت‌کش‌هایی که بخش قابل‌توجهی از نفت ایران را به خارج از کشور منتقل می‌کنند.

تمرکز دولت آمریکا بر «شبکه‌ای بین‌المللی از شرکت‌ها» بوده است که گفته می‌شود به ایران در معاملات غیرقانونی نفت کمک می‌کنند.

صادرات نفت خام ایران چقدر است؟

ایران یکی از کشورهایی است که بزرگ‌ترین ذخایر نفتی جهان را دارد.

بر اساس برآوردهای شرکت اس‌اندپی گلوبال، ایران در اوایل سال ۲۰۲۴ روزانه حدود ۱/۸ میلیون بشکه نفت صادر می‌کرد.

اما اس‌اندپی گلوبال می‌گوید تحریم‌ها باعث کاهش حجم صادرات نفت ایران شده و میانگین آن را در ژانویه ۲۰۲۵ به حدود ۱/۲ میلیون بشکه در روز رسید.

تحلیل‌گران صنعت نفت بر این باورند ۹۰ درصد از نفت خام صادراتی ایران به چین فرستاده می‌شود.

چین، با وجود تحریم‌های آمریکا علیه تجارت نفت با تهران، همچنان به خرید نفت ایران ادامه می‌دهد، زیرا این تحریم‌های یک‌جانبه را غیرقانونی می‌داند.

اخیرا گفته شد پایانه نفتی بندر شاندونگ چین به دلیل تحریم‌های آمریکا واردات نفت ایران را متوقف کرده است. به گزارش اس‌اندپی گلوبال، این اقدام باعث شد واردات نفت چین از ایران از ۱/۴۸ میلیون بشکه در روز در دسامبر ۲۰۲۴، به ۸۵۱ هزار بشکه در روز در ژانویه ۲۰۲۵ کاهش یابد.

چه تحریم‌هایی بر صادرات نفت ایران اعمال شده و دلیل آن چیست؟

آمریکا و برخی کشورها با هدف جلوگیری از توسعه تسلیحات هسته‌ای و موشک‌های بالستیک ایران، تحریم‌هایی علیه این کشور اعمال کرده‌اند.

هدف دیگر تحریم‌ها، جلوگیری از تامین مالی گروه‌هایی مانند حماس، حزب‌الله و حوثی‌ها بوده است. آمریکا و برخی کشورهای دیگر این گروه‌ها را تروریستی می‌دانند.

پس از افشای فعالیت‌های غنی‌سازی مواد هسته‌ای در ایران در سال ۲۰۰۲، سازمان ملل متحد، اتحادیه اروپا، آمریکا و چند کشور دیگر برای جلوگیری از دستیابی ایران به تسلیحات هسته‌ای، تحریم‌هایی علیه تهران اعمال کردند.

آن‌ها می‌گویند ایران با امضای پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای در سال ۱۹۶۷ تعهد داده بود که هرگز به کشوری مجهز به سلاح هسته‌ای تبدیل نشود.

ایران می‌گوید که حق غنی‌سازی مواد هسته‌ای را دارد و تاکید دارد که هدفش کاملا صلح‌آمیز و تولید انرژی هسته‌ای است. اما آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تاکنون نتوانسته این ادعا را راستی‌آزمایی کند.

در سال ۲۰۰۶، سازمان ملل صادرات تسلیحات و فناوری هسته‌ای به ایران را تحریم کرد. آمریکا در سال ۲۰۱۱ تحریم‌های گسترده‌ای را بر بخش نفت ایران اعمال کرد و اتحادیه اروپا نیز در سال ۲۰۱۲ واردات نفت از ایران را ممنوع کرد.

در سال ۲۰۱۵، در دوران ریاست‌جمهوری باراک اوباما، ایران توافقی را با سازمان ملل، آمریکا و چند کشور دیگر امضا کرد تا بر اساس آن، فعالیت‌های هسته‌ای خود را محدود کند. این توافق با نام برنامه جامع اقدام مشترک یا «برجام» شناخته می‌شود.

بر اساس این توافق، تحریم‌های اعمال‌شده بر نفت و برخی محصولات دیگر ایران کاهش یافت.

اما در سال ۲۰۱۸، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، از این توافق خارج شد، تحریم‌های قبلی را بازگرداند و تحریم‌های جدیدی را در قالب کارزار «فشار حداکثری» برای گرفتن امتیازات بیشتر از ایران در زمینه برنامه هسته‌ای‌اش اعمال کرد.

شدت این تحریم‌ها به حدی بود که صادرات نفت ایران تا سال ۲۰۲۰ به حدود ۴۰۰ هزار بشکه در روز سقوط کرد.

جو بایدن، رئیس‌جمهور بعدی آمریکا، برای متقاعد کردن و ترغیب ایران به بازگشت به مذاکرات هسته‌ای، برخی از تحریم‌ها را کاهش داد.

اما پس از حمله موشکی ایران به اسرائیل در اکتبر ۲۰۲۴، بایدن موضع سخت‌تری در پیش گرفت و در ماه‌های اکتبر و دسامبر تحریم‌هایی علیه برخی نفت‌کش‌های حامل نفت ایران وضع کرد.

تحریم‌های دولت ترامپ آنچه را که «شبکه بین‌المللی شرکت‌ها» عنوان شده، هدف گرفته است؛ شرکت‌هایی که ادعا می‌شود نفت ایران را به‌ صورت غیرقانونی به چین می‌فروشند و درآمدهای آن را به نیروهای مسلح ایران منتقل می‌کنند.

این تحریم‌ها با هدف مسدود کردن منابع مالی‌ وضع شده‌ که به گفته ایالات متحده، ایران در اختیار گروه‌هایی مانند حماس، حزب‌الله و حوثی‌ها قرار می‌دهد.

ترامپ اعلام کرده است که هدفش رساندن صادرات نفت ایران به «صفر» است تا فشار دیپلماتیک بر تهران افزایش یابد.

ایران هشدار داده است که تحریم‌های آمریکا علیه صادرات نفت، ثبات بازار جهانی نفت خام را به خطر می‌اندازد و از اعضای اوپک خواسته برای کاهش اثرات این تحریم‌ها چاره‌ای بیندیشند.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران درباره جدیدترین دور تحریم‌ها گفت این تحریم‌های تازه «رویکرد متناقض تصمیم‌گیران آمریکایی و فقدان حسن نیت و جدیت آنها برای پیشبرد مسیر دیپلماسی» را نشان می‌دهد.

چه تحریم‌های دیگری علیه ایران اعمال شده است؟

آمریکا از سال ۱۹۷۹، پس از اشغال سفارت این کشور در تهران و گروگان‌گیری دیپلمات‌ها و کارکنان آن، تحریم‌هایی را علیه دولت ایران اعمال کرده است.

واشنگتن وضع تحریم علیه برنامه هسته‌ای ایران را از سال ۱۹۹۲ و در قالب قانون منع گسترش تسلیحات ایران و عراق آغاز کرد. در حال حاضر، آمریکا بیش از هر کشور دیگری، علیه ایران تحریم‌ اعمال کرده است.

ایالات متحده، شرکت‌های آمریکایی را از معامله و تجارت کالا با ایران منع کرده است.

این کشور بانک‌های ایرانی، از جمله بانک مرکزی را تحریم کرده و موسسات مالی در سراسر جهان را که با ایران همکاری دارند، از داد و ستد با آمریکا و استفاده از دلار بازداشته است.

این تحریم‌ها با هدف قطع دسترسی ایران به نظام مالی جهانی اعمال شده‌اند.

دولت آمریکا دارایی‌های نهادهای مهم ایران، از جمله سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، را نیز مسدود کرده است.

تحریم‌ها چه تاثیری بر وضعیت زندگی مردم ایران گذاشته‌اند؟

بین سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۶، زمانی که آمریکا و اتحادیه اروپا صادرات نفت ایران را تحریم کرده بودند، این کشور بیش از ۱۶۰ میلیارد دلار درآمد خود را از دست داد.

زمانی که ترامپ در سال ۲۰۱۸ کارزار «فشار حداکثری» خود را آغاز کرد، اقتصاد ایران وارد رکود شد و ارزش ریال ایران به شدت سقوط کرد.

در پی تحریم‌های جدید دولت ترامپ، ارزش ریال ایران در اوایل فوریه ۲۰۲۵ به کمترین میزان در تاریخ خود سقوط کرد.

صندوق بین‌المللی پول گزارش داده است که پس از اجرای سیاست «فشار حداکثری» در دوره اول ریاست‌جمهوری ترامپ، نرخ تورم در ایران به شدت افزایش یافت و در سال ۲۰۲۲ به ۵۴ درصد رسید. این نهاد اعلام کرده است که در پایان سال ۲۰۲۴، قیمت‌ها در ایران با نرخ سالانه ۳۰ درصد افزایش داشتند.

موسسه روابط بین‌الملل کلینگندال در هلند، گزارش داده است که افزایش سریع قیمت‌ها، همراه با رکود اقتصادی، تعداد بیشتری از ایرانیان را به زیر خط فقر کشانده است.

بر اساس آمار رسمی نزدیک به ۸ درصد از نیروی کار ایران بیکارند و نرخ بیکاری در میان جوانان از ۲۰ درصد فراتر رفته است.

به گزارش موسسه کلینگندال، تحریم‌ها در کنار عواملی مانند فساد و سوء مدیریت اقتصادی، دلایل اصلی بحران اقتصادی در ایران هستند.

در گزارش سال ۲۰۱۹ سازمان دیده‌بان حقوق بشر آمده است که تحریم‌های «فشار حداکثری» ترامپ در دوره نخست ریاست‌جمهوری‌ او باعث شد ایران نتواند برخی داروها را وارد کند.

این گزارش می‌گوید که این محدودیت‌ها «باعث مشکلات جدی برای مردم عادی ایران شده و سلامت آن‌ها را به مخاطره انداخته است».

ایران برای دور زدن تحریم‌ها چه روش‌هایی به کار می‌گیرد؟

سیاستمداران و فعالان غربی، از جمله گروه «اتحاد علیه ایران هسته‌ای»، می‌گویند ایران ناوگانی از نفت‌کش‌ها، موسوم به «ناوگان تاریک»، در اختیار دارد که نفت خام ایران را مخفیانه به خارج منتقل می‌کند.

ادعا شده که این کشتی‌ها در کشورهایی ثبت شده‌اند که به مالکان آنها اجازه می‌دهند هویت خود را مخفی نگه دارند. گفته می‌شود که این نفتکش‌ها هنگام حرکت در دریا سیستم‌های شناسایی و ردیابی خود را خاموش می‌کنند تا مسیرشان مشخص نشود.

ایران هرگز به‌ صورت رسمی استفاده از «ناوگان تاریک» را تایید نکرده، اما آن را تکذیب هم نکرده است. رسانه‌های داخلی ایران این ناوگان را «کابوس تحریم‌ها» نامیده‌اند.

ایران همچنین متهم است که با استفاده از شبکه‌های مخفی بانکی و شرکت‌های واسطه، معاملات نفتی خود را انجام می‌دهد تا تحریم‌های مالی آمریکا را که بسیاری از بانک‌ها و موسسات مالی جهان را از همکاری با ایران بازداشته، دور بزند.

دکتر بورجو اوزچلیک از اندیشکده بریتانیایی موسسه خدمات سلطنتی متحد به بی‌بی‌سی گفت: «گویا ترامپ قصد دارد فشار بیشتری بر شبکه مالی بین‌المللی مرتبط با صادرات غیرقانونی نفت ایران وارد کند، شبکه‌ای که هم به سود سپاه پاسداران است و هم منابع مالی گروه‌های نیابتی را تامین می‌کند.»

او گفت: «احتمال دارد که ایالات متحده بر بانک‌های عراق تمرکز کند، چون این بانک‌ها در این روند با ایران همکاری داشته‌اند.»

مقام‌های ایرانی به ندرت به درخواست‌های بی‌بی‌سی برای اظهار نظر یا مصاحبه پاسخ می‌دهند. دولت ایران فعالیت بی‌بی‌سی فارسی را ممنوع اعلام کرده است.