ختنه زنان؛ «مادربزرگم بدون اطلاع من نوزادم را ختنه کرد»

هشدار: این گزارش شامل شرح شیوه‌های مربوط به ختنه زنان است.

در آنچه فعالان حقوق زنان آن را یک نقطه عطف می‌خوانند، کلمبیا به نخستین کشور در آمریکای لاتین تبدیل شد که ختنه زنان را غیرقانونی اعلام کرده است. همان‌طور که خوسه کارلوس کوئتو گزارش می‌دهد، هرچند این لایحه در کنگره کلمبیا با اتفاق آرا تصویب شد، اما حاصل سال‌ها تلاش برای ریشه‌کن کردن این عمل خطرناک و اغلب پنهانی است.

کارلا کینونز می‌گوید دخترش تنها شش ماهه بود که مادرِ مادربزرگش او را ختنه کرد.

کینونز، که این نام واقعی او نیست، می‌گوید وقتی مادربزرگش نوزاد را به او برگرداند، کودک تب داشت، بدنش ورم کرده بود و خونریزی می‌کرد. او مدام گریه می‌کرد.

کینیونس می‌گوید: «با مادربزرگم روبه‌رو شدم، اما او گفت این کار طبیعی است و نباید به کسی چیزی بگویم.»

از آنجا که نزدیک‌ترین مرکز درمانی فاصله زیادی داشت، مادر کینونز که ماما بود، تلاش کرد با استفاده از گیاهان دارویی درد نوزاد را تسکین دهد. او همچنین با مادربزرگ کینونز درباره این موضوع صحبت کرد، اما آن زن سالخورده حاضر نبود به حرف‌های او گوش کند.

«او می‌گفت مردان، زنانی را که کلیتوریس دارند، مسخره می‌کنند.»

ختنه زنان در کلمبیا

ناقص‌سازی اندام تناسلی زنان شامل برداشتن بخشی یا تمام قسمت خارجی اندام تناسلی زن و همچنین وارد کردن دیگر آسیب‌ها به این اندام، بدون دلایل پزشکی، است.

این عمل می‌تواند باعث عوارض پزشکی، از جمله خون‌ریزی و عفونت، و همچنین مشکلاتی در سال‌های بعد هنگام قاعدگی و زایمان شود. ممکن است تجربه لذت جنسی را نیز برای زن دشوار کند.

سازمان جهانی بهداشت می‌گوید بیش از ۲۳۰ میلیون زن و دختر در سراسر جهان ختنه شده‌اند و بیشتر آن‌ها در کشورهای آفریقایی زندگی می‌کنند.

کارلا کینونز ۳۰ ساله سال‌هاست برای پایان دادن به ختنه زنان در کلمبیا تلاش می‌کند؛ عملی که همچنان در میان برخی اعضای جامعه بومی امبرا، که او نیز به آن تعلق دارد، رواج دارد.

او همراه دیگر فعالان و اعضای کنگره کلمبیا، نقشی مهم در کارزاری داشت که به ممنوعیت این عمل منجر شد.

او می‌گوید تازه وقتی بزرگ‌تر شد، متوجه شد این رسم پنهانی چگونه در جامعه‌اش اجرا می‌شود.

او می‌گوید: «همیشه برایم سوال بود که چرا تعداد دخترانی که اندکی پس از تولد می‌میرند، بیشتر از پسران است.»

«دختر خردسال یکی از بستگانم را به یاد می‌آورم که مادرم در زمان تولدش حضور داشت. او سالم به دنیا آمد، اما سه روز بعد درگذشت.»

«از مادرم درباره آن پرسیدم و او به من گفت که آن نوزاد بر اثر بیماری‌ که در باورهای نیاکان ما ریشه دارد، جانش را از دست داده است .»

کینیونس اکنون معتقد است دخترانی که گفته می‌شد بر اثر این بیماری مرده‌اند، در واقع بر اثر عوارض مرتبط با ناقص‌سازی اندام تناسلی جان باخته بودند.

دیدگاه یک متخصص کودکان

بین سال ۲۰۲۰ تا ژوئن ۲۰۲۶، تعداد ۲۴۰ مورد ناقص‌سازی اندام تناسلی زنان در کلمبیا ثبت شد. در اکثریت قریب به اتفاق موارد، دختران کمتر از شش سال داشتند.

اما دیانا راموس موسکرا، متخصص کودکان، معتقد است این آمار فقط «نوک کوه یخ» است.

او در بیمارستان دانشگاهی سن خورخه در پریرا، شهری در منطقه قهوه‌خیز شمال‌غرب کلمبیا، کار می‌کند و می‌گوید هنگام معاینه دخترانی که با مشکلات پزشکی دیگری به بیمارستان مراجعه کرده‌اند، نشانه‌هایی از جای زخم، سوختگی و ناقص‌سازی دیده است.

او دختری را به یاد می‌آورد که دهانه واژنش کاملا بسته شده بود. به این معنا که احتمالا هنگام رسیدن به بزرگسالی نمی‌توانست قاعدگی یا رابطه جنسی داشته باشد.

دکتر راموس می‌گوید: «او مجبور شد تحت جراحی ترمیمی قرار گیرد.»

او ناقص‌سازی اندام تناسلی زنان را نوعی خشونت جنسی و جنسیت‌محور با پیامدهای مادام‌العمر می‌داند اما می‌گوید مقابله با آن فقط از طریق مجازات ممکن نیست و به آموزش نیز نیاز دارد.

او می‌گوید: «بعضی اعضای این جوامع واقعا باور دارند که آسیبی وارد نمی‌کنند.»

«فرهنگ جان نمی‌گیرد»

ملت بزرگ امبرا با حدود ۳۰۰ هزار نفر جمعیت، یکی از بزرگ‌ترین جوامع بومی کلمبیا به شمار می‌رود و گروه‌هایی از آن نیز در اکوادور و پاناما زندگی می‌کنند.

یکی از نظریه‌ها درباره علت انجام این عمل در جامعه امبرا، در حالی‌ که در دیگر نقاط آمریکای لاتین به‌ندرت دیده می‌شود، این است که این رسم از طریق بردگان، از کشورهای آفریقایی به منطقه وارد شده است.

این موضوع می‌تواند تا حدی توضیح دهد که چرا ختنه زنان در ریسارالدا، چوکو و وای دل کائوکا رواج بیشتری دارد؛ استان‌های همجواری که یا جمعیت‌های بزرگ آفروکلمبیایی را در خود جای داده‌اند یا با مناطق محل سکونت آن‌ها هم‌مرز هستند.

نظریه دیگر این است که تولد یک کودک دوجنسیتی، صدها سال پیش، ترس از کلیتوریس را در این جامعه به وجود آورده باشد. در نتیجه، بسیاری از زنان سالمند این جامعه بر این باورند که اگر کلیتوریس بریده نشود، به آلت تناسلی مردانه تبدیل خواهد شد.

برخی دیگر فکر می‌کنند این عمل از باوری مردسالارانه سرچشمه می‌گیرد که براساس آن، زنی که اندامی مرتبط با لذت جنسی دارد، احتمال بیشتری دارد روابط جنسی متعدد داشته باشد.

منشا این عمل هرچه باشد، خولیانا دومیکو، نماینده قانونی و مشاور ارشد بومی در کنفدراسیون ملی مردمان ملت بزرگ امبرای کلمبیا، این نظر را که عمل یادشده بخشی از فرهنگ آن‌هاست، رد می‌کند.

او می‌گوید: «فرهنگ ما لباس‌ها، صنایع‌دستی، رقص‌ها و زبان ماست، نه عملی که می‌کشد. فرهنگ کسی را نمی‌کشد.»

او می‌گوید قانون جدید پس از سال‌ها فعالیت و مطالبه‌گری درون جامعه تصویب شده است: «امیدواریم این قانون به سیاست عمومی تبدیل شود و منابع کافی برای اجرای آن اختصاص یابد.»

تهدید و خصومت

کینونز یکی از افرادی است که برای تغییر تلاش کرده‌اند اما می‌گوید به همین دلیل، به‌ویژه از سوی مردان، تهدید شده است.

اگرچه طبق سنت، مردان نباید از این آیین اطلاع داشته باشند، گفت‌وگوهای مربوط به لغو آن اغلب فقط با رهبران مرد انجام می‌شوند چون بسیاری از زنان امبرا به زبان بومی خود، که امبرا نام دارد، صحبت می‌کنند و لزوما اسپانیایی نیاموخته‌اند.

این مسئله ممکن است دسترسی زنان به کمک پزشکان برای نوزادانشان را محدود کند. کینونزمی‌گوید مواجهه با کارکنان درمانی گاه ناآگاه و قضاوت‌گر، مشکل را تشدید می‌کند.

او می‌گوید وقتی دخترش را به‌دلیل تب ناشی از عفونت مجاری ادراری به بیمارستان برد، پرستاری او را به‌دلیل «وحشی بودن» سرزنش کرد و گفت به همان چیزی رسیده است که سزاوارش بوده است.

«حتی تهدیدم کردند که دخترم را از من می‌گیرند و به سازمان حمایت از کودکان می‌سپارند.»

«از آن زمان ترجیح می‌دهم دخترم را به بیمارستان نبرم. او را با گیاهان دارویی و دارو درمان می‌کنم و هرگز تنهایش نمی‌گذارم.»

«نمی‌توان از این گفت‌وگو اجتناب کرد»

کینونزمی‌گوید در جامعه امبرا تغییراتی در حال وقوع است و زنان اکنون با یکدیگر درباره اینکه آیا ناقص‌سازی اندام تناسلی باید انجام شود یا نه، گفت‌وگو می‌کنند.

او می‌گوید تحت تاثیر سخنان مادربزرگی قرار گرفته بود که درباره انجام این عمل روی نوه‌هایش تامل می‌کرد.

«او گفت هرگز از روی بدخواهی عمل نکرده و فقط می‌خواسته مانع انتقاد مردان از نوه‌هایش شود.»

کینونز می‌گوید گفت‌وگو درباره شیوه‌ای متفاوت از زندگی می‌تواند دردناک باشد: «زنانی که بدون کلیتوریس بزرگ شده‌اند، نمی‌توانند بدنی متفاوت را تصور کنند.»

گفت‌وگو با دختر خودش درباره این موضوع در آینده نیز دشوار خواهد بود «اما نمی‌توان از این گفت‌وگو اجتناب کرد.»

او می‌گوید: «همه ما سزاواریم بدن خود را بشناسیم و بدون شرم درباره آن صحبت کنیم.»