«زن، زندگی، آزادی» الهام‌بخش جشنواره تسالونیکی

جشنواره‌های سینمایی جهان یکصدا به محلی برای حمایت از زنان ایرانی بدل شده‌اند، زنانی که حالا هفته‌هاست اعتراض فروخفته خود طی چند دهه را در خیابان‌ها فریاد می‌زنند و اهالی سینما و جشنواره‌های سینمایی بیش از سایر هنرمندان و محافل هنری به آن توجه نشان می‌دهند.

جشنواره فیلم «تسالونیکی» در یونان که از قدیمی‌ترین جشنواره‌های سینمایی اروپاست، امسال شصت‌وسومین دوره‌اش را با نام و یاد زنان ایرانی آغاز کرد.

الیز جالادو، مدیر جشنواره در روز افتتاحیه گفت: «ما با ترس و امید شاهد جدال زنان ایرانی هستیم. برای همین، جشنواره حقوق زنان را در کانون توجه قرار داده و به فیلمسازان زنی توجه نشان داده است که هنر سینما را یک قدم جلوتر آورده‌اند. تصویر این زن قوی بر روی پوستر جشنواره هم دیده می‌شود.»

«خرس نیست» ساخته جعفر پناهی که این روزها در زندان اوین به سر می‌برد، باز به «اسم رمزی» بدل شد تا اعتراض محکم و روشن اهالی سینمای اروپا به زندانی شدن فیلمسازان ایرانی و همین طور حمایت از آزادی‌خواهی زنان ایرانی را اعلام کنند.

پیش از نمایش این فیلم، در حرکتی که چشم‌ها را به سوی خود خیره کرد، پرچمی از شعار «زن، زندگی، آزادی» به زبان‌های فارسی و انگلیسی و کردی برافراشته شد تا حمایتی که گردانندگان جشنواره در روز افتتاحیه وعده داده بودند، عملی شود.

مینا کاوانی بازیگر فیلم «خرس نیست» تنها نماینده این فیلم در جشنواره بود که در جلسه پرسش و پاسخ با تماشاگران مشتاقی که می‌خواستند درباره شرایط ایران بیشتر بدانند، شرکت کرد.

داستان دراز اعتراض ایرانی‌ها و تئو آنگلوپولوس

تئو آنگلوپولوس، ستایش‌شده‌ترین فیلمساز تاریخ یونان، در سال ۲۰۱۲ به هنگام ساخت فیلم تصادف کرد و درگذشت و فیلم آخر او هیچگاه به پایان نرسید.

حالا جشنواره تسالونیکی در کنار نمایش آثاری از این فیلمساز شگفت‌انگیز، نمایشگاهی از عکس‌های این فیلم برپا کرده است که در کنار نمایش حال‌وهوای این فیلم متأسفانه ناتمام‌مانده، نکته جالبی درباره ایرانی‌ها دارد: یکی از عکس‌های این نمایشگاه عکسی از زاغه‌های پناهجویان را به نمایش می‌گذارد که انبوه شعارهای فارسی که بر روی دیوارهای آنها نوشته شده است جلب توجه می‌کند: «ما همه با هم هستیم»، «آزادی» و «برابری» از جمله شعارهای فارسی است که در این عکس دیده می شود و کنجکاوی دوستداران ایرانی این فیلمساز طراز اول را بیشتر می‌کند تا بدانند شخصیت‌های فیلم ناتمام او احیانا چه ارتباطی با ایرانی‌ها داشته‌اند.

دنیای شخصی استیون اسپیلبرگ

«فیبلمن‌ها» تازه‌ترین ساخته استیون اسپیلبرگ جشنواره تسالونیکی را افتتاح کرد؛ فیلمی به غایت شخصی که به شکل مستقیم به خود اسپیلبرگ و داستان عشق او در نوجوانی به سینما می‌پردازد و به شیوه معمول داستانگویی این فیلمساز، می‌تواند تماشاگر را با خود همراه کند، هرچند یک علاقه‌مند سینما از ستایش بی‌دریغ فیلم از هنر هفتم و عشق به آن بیشتر از یک تماشاگر عادی لذت خواهد برد.

در این راه اسپیلبرگ در بازگشت به زمان گذشته و خلق حال‌وهوای چند دهه قبل موفق است و در کنار آن بدون تعارف، به داستان عشق ممنوع مادرش می‌پردازد که زندگی قهرمان اصلی فیلم را به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد. فیلم در این باره اغراق نمی‌کند و در عین حال از هر نوع قضاوت پرهیز دارد؛ از این رو نمونه جالب توجهی است از روایت زندگی شخصی‌ای که هم جزئیات داستانی جذابی برای تماشاگرش دارد و هم تمام‌قد ادای دینی است به سینما و البته جان فورد که اصلا دیدار شخصیت اصلی با او فیلم را به پایان می‌رساند: صاحب استودیو به او می‌گوید که آیا می‌خواهد با «بزرگترین کارگردان تاریخ» (طبیعتا به زعم او) حرف بزند؟ و بعد او را به دیدار جان فورد می‌برد؛ فیلمسازی که با یک چشم همچون غولی آنجا نشسته و زیاد حوصله یک نوجوان را ندارد، اما به او نصیحتی درباره تصویر می‌کند که ظاهرا فیلمساز هیچوقت فراموش نخواهد کرد.

از فاتح آکین تا پیتر بروک

در بخش مسابقه، یازده فیلم از کشورهای مختلف جهان به نمایش درآمد که از قابل توجه‌ترین آنها باید به «یک تکه از آسمان» ساخته مایکل کوخ از سوئیس اشاره کرد که داستان یک عشق را در یک روستا با حال‌وهوایی بسیار آرام و در سبکی متأثر از اینگمار برگمان روایت می‌کند.

در بخش افق‌های باز، فیلم «جنگ جهانی سوم» ساخته هومن سیدی به نمایش درآمد که داستان شورش یک کارگر در برابر جهان اطرافش را به شکل نامتعارفی بیان می‌کند؛ و در بخش نمایش‌های ویژه، تازه‌ترین فیلم فاتح آکین به نام «طلای راین» به نمایش درآمد که شروع آن در ایران می‌گذرد: یک موسیقیدان کرد و همسرش با وقوع انقلاب در ایران و برهم زدن کنسرت توسط ملاها، مجبور به ترک ایران و مهاجرت به آلمان می‌شوند.

مرور چند فیلم در کارنامه پیتر بروک، کارگردان صاحب نام تئاتر که امسال درگذشت، از جمله دیگر بخش‌های جشنواره بود که امکان بازبینی بهترین فیلمش، «مودراتو کانتابیله» را فراهم کرد؛ فیلمی دیدنی که روایت غریبی را به ساده‌ترین شکل ممکن پیش می‌برد، اما در نهایت به شکل جذابی به پیچیدگی‌های انسان می‌رسد؛ پیچیدگی‌هایی که مارگارت دوراس به عنوان نویسنده داستان و فیلمنامه‌نویس به اثر بروک قرض داده است تا حالا با سبک و سیاقی متعلق به سینمای مدرن دهه شصت، شاهد تنهایی انسان معاصر باشیم.