انتشار فایل صوتی رهبر پیشین بنگلادش؛ شیخ حسینه سرکوب مرگبار اعتراض‌های دانشجویی‌ را تائید کرده بود

بر اساس فایل صوتی یکی از تماس‌های تلفنی شیخ حسینه، نخست‌‌وزیر وقت بنگلادش که توسط بی‌بی‌سی تأیید شده است، سرکوب مرگبار اعتراض‌های دانشجویی‌سال گذشته به دستور او صورت گرفته است.

در این فایل صوتی فاش‌شده، خانم حسینه می‌گوید که به نیروهای امنیتی خود اجازه داده از «سلاح‌های کشنده» علیه معترضان استفاده کنند و «هرجا آن‌ها را پیدا کنند، شلیک خواهند کرد.»

دادستانی بنگلادش قصد دارد از این صوت به‌عنوان مدرکی کلیدی علیه نخست‌وزیر سابق بنگلادش استفاده کند. او در دادگاهی ویژه برای رسیدگی به جنایات علیه بشریت به صورت غیابی محاکمه می‌شود.

طبق گزارش بازرسان سازمان ملل، در ناآرامی‌های تابستان گذشته تا ۱۴۰۰ نفر جان خود را از دست دادند. خانم حسینه که به هند گریخته است و حزبش تمام اتهامات علیه خود را رد می‌کنند.

سخنگوی حزب عوامی لیگ که خانم حسینه رهبری آن را بر عهده دارد، این ادعا را که فایل صوتی نشان دهنده «قصد غیرقانونی» برای «واکنش نامتناسب» است، رد کرد.

این صدای درز کرده از گفت‌وگوی حسینه با یک مقام ارشد دولتی ناشناس، مهم‌ترین مدرکی ا‌ست که تاکنون مبنی بر صدور مستقیم دستور تیراندازی به معترضان ضد حکومتی توسط او به دست آمده است؛ معترضانی که تابستان گذشته ده‌ها هزار نفر از آن‌ها در خیابان‌ها حضور داشتند.

اعتراض‌ها ابتدا علیه سهمیه‌های شغلی خدمات کشوری برای بستگان کسانی که در جنگ استقلال ۱۹۷۱ جنگیده بودند، آغاز شد و سپس به جنبشی سراسری تبدیل شد که به برکناری حسینه منجر شد. کسی که ۱۵ سال در قدرت بود. این خشونت‌بارترین دوره در بنگلادش از زمان جنگ ۱۹۷۱ محسوب می‌شود.

برخی از خونین‌ترین صحنه‌ها در روز پنجم اوت رخ داد؛ همان روزی که حسینه با هلیکوپتر گریخت، پیش از آنکه جمعیت خشمگین به محل اقامت او در داکا حمله کنند.

تحقیقات سرویس جهانی بی‌بی‌سی جزئیاتی را درباره کشتار پلیس در پایتخت فاش کرده که پیش‌تر گزارش نشده بود از جمله شمار بسیار بالاتر قربانیان.

یک منبع مطلع و آشنا با این فایل صوتی به بی‌بی‌سی گفت که خانم حسینه هنگام تماس که در تاریخ ۱۸ ژوئیه صورت گرفته، در محل اقامت خود در داکا موسوم به «گانابابان» بوده است.

این تماس در لحظه‌ای حساس از اعتراض‌ها انجام شد. ماموران امنیتی در حال پاسخ دادن به خشم عمومی بودند که پس از پخش ویدیوهایی از کشتار معترضان به‌دست پلیس در شبکه‌های اجتماعی شدت یافته بود. براساس اسناد پلیس که بی‌بی‌سی آن‌ها را دیده، در روزهای پس از تماس، سلاح‌های جنگی در سراسر داکا به کار گرفته شدند.

نوار ضبط شده‌ای که بی‌بی‌سی بررسی کرده، یکی از چندین تماس مربوط به شیخ حسینه است که توسط مرکز ملی نظارت بر ارتباطات، نهادی دولتی در بنگلادش برای پایش ارتباطات ثبت شده است.

صدای این تماس تلفنی اوایل ماه مارس سال جاری درز کرد. مشخص نیست چه کسی آن را منتشر کرده است. از زمان اعتراض‌ها تاکنون، کلیپ‌های صوتی متعددی از تماس‌های حسینه به‌صورت آنلاین منتشر شده‌اند که بسیاری از آن‌ها راستی‌آزمایی نشده‌اند.

نوار ضبط شده ۱۸ ژوئیه توسط اداره تحقیقات جنایی پلیس بنگلادش با صدای شناخته‌شده شیخ حسینه تطبیق داده شده است.

بی‌بی‌سی نیز راستی‌آزمایی مستقلی انجام داد و این فایل صوتی را با کارشناسان شرکت ایرشات به اشتراک گذاشت که هیچ نشانه‌ای از دست‌کاری یا ویرایش فایل نیافتند و گفتند به‌احتمال بسیار قوی این صدا به‌صورت مصنوعی تولید نشده است.

شرکت ایرشات اعلام کرد این صدای ضبط شده به‌احتمال زیاد در اتاقی گرفته شده که تماس تلفنی در آن با بلندگو پخش می‌شده، زیرا فرکانس‌های خاص تلفنی و صداهای پس‌زمینه در آن وجود دارد.

شرکت ایرشات همچنین فرکانس الکتریکی شبکه را در سراسر فایل شناسایی کرده است. فرکانسی که اغلب به دلیل تداخل بین دستگاه ضبط و تجهیزات برقی در فایل‌های صوتی ظاهر می‌شود و نشانه‌ای از دست‌کاری ‌نشدن فایل است.

شرکت ایرشات همچنین گفت الگوی گفتار شیخ حسینه -ریتم، آهنگ صدا و صداهای تنفسی- و سطح صدای زمینه را بررسی کرده و هیچ نشانه‌ای از مصنوعی بودن در آن نیافته است.

توبی کدمن، وکیل بین‌المللی حقوق بشر بریتانیایی، به بی‌بی‌سی گفت: «این نوارهای ضبط شده برای اثبات نقش او حیاتی‌اند، واضح هستند و به‌درستی راستی‌آزمایی شده‌اند و توسط شواهد دیگر پشتیبانی می‌شوند.»

او مشاور دادگاه بین‌المللی جنایی بنگلادش است که در حال رسیدگی به پرونده‌های حسینه و دیگران است.

سخنگوی حزب عوامی لیگ گفت: «ما نمی‌توانیم تایید کنیم که فایل صوتی مورد اشاره بی‌بی‌سی واقعی است یا نه.»

علاوه بر شیخ حسینه، مقام‌های پیشین دولت و پلیس نیز در کشتار معترضان نقش داشته‌اند. در مجموع ۲۰۳ نفر توسط دادگاه بین‌المللی جنایی متهم شده‌اند که از این میان، ۷۳ نفر در بازداشت هستند.

بی‌بی‌سی صدها ویدیو، تصویر و سند را که جزئیات حمله‌های پلیس به معترضان در ۳۶ روز را نشان می‌دادند تحلیل و راستی‌آزمایی کرده است.

این تحقیق نشان داد که در یکی از بدترین وقایع خشونت پلیس در تاریخ بنگلادش، دست‌کم ۵۲ نفر در تاریخ پنجم اوت در منطقه شلوغ جاتراباری در داکا توسط پلیس کشته شدند.

گزارش‌های اولیه در آن زمان از ۳۰ کشته در همان روز در جاتراباری خبر می‌دادند.

تحقیقات بی‌بی‌سی جزئیات جدیدی از نحوه آغاز و پایان این کشتار را فاش کرده است.

با گردآوری فیلم‌های شاهدان عینی، تصاویر دوربین‌های مداربسته و پهپادی، بی‌بی‌سی به این نتیجه رسید که پلیس بلافاصله پس از ترک محل توسط نیروهای ارتش که میان پلیس و معترضان فاصله ایجاد کرده بودند، به‌صورت کور به سوی معترضان آتش گشود.

پیش از آنکه ماموران به پادگان ارتش در همان نزدیکی پناه ببرند، پلیس برای بیش از ۳۰ دقیقه به معترضانی که در حال فرار از کوچه‌ها و بزرگراه‌ها بودند شلیک کرد.

دست‌کم شش مامور پلیس نیز پس از آن‌که معترضان چند ساعت بعد واکنش نشان دادند و ایستگاه پلیس جاتراباری را به آتش کشیدند، کشته شدند.

سخنگوی پلیس بنگلادش به بی‌بی‌سی گفت که ۶۰ مامور پلیس به‌دلیل نقش‌شان در خشونت‌های ژوئیه و اوت سال گذشته بازداشت شده‌اند.

سخنگو گفت: «برخی از وقایع تاسف‌بار بودند که در آن‌ها اعضایی از نیروی وقت پلیس از زور بیش از حد استفاده کردند. پلیس بنگلادش تحقیقات کامل و بی‌طرفانه‌ای را آغاز کرده است.»

محاکمه شیخ حسینه از ماه گذشته آغاز شده است. او به ارتکاب جنایات علیه بشریت، از جمله صدور دستوراتی که منجر به کشتار و خشونت هدفمند علیه غیرنظامیان شده، همچنین تحریک، توطئه و ناتوانی در جلوگیری از کشتار متهم شده است.

هند تاکنون از استرداد او به درخواست بنگلادش خودداری کرده است. به گفته آقای کدمن، بعید است خانم حسینه برای محاکمه به کشور بازگردد.

حزب عوامی لیگ اصرار دارد که رهبرانش مسئولیتی در قبال اعمال زور علیه معترضان ندارند.

سخنگوی این حزب گفت: «حزب عوامی لیگ به‌صراحت ادعاهایی را که برخی از رهبران ارشد آن، از جمله نخست‌وزیر، شخصا مسئول یا دستوردهنده استفاده از زور کشنده علیه جمعیت بوده‌اند رد و انکار می‌کند.»

او افزود: «تصمیمات مقام‌های ارشد دولتی به‌گونه‌ای متناسب، با حسن نیت و با هدف به حداقل رساندن تلفات اتخاذ شده بود.»

این حزب یافته‌های بازرسان سازمان ملل را که گفته‌اند دلایل معقولی برای باور به آن وجود دارد که اقدامات حسینه و دولتش می‌تواند مصداق جنایات علیه بشریت باشد، رد کرده است.

بی‌بی‌سی برای دریافت نظر ارتش بنگلادش با آن‌ها تماس گرفت، اما پاسخی دریافت نکرد.

پس از سقوط حسینه، بنگلادش توسط دولت موقت به رهبری محمد یونس، برنده جایزه نوبل، اداره می‌شود.

دولت او در حال آماده‌سازی برای برگزاری انتخابات سراسری است. هنوز مشخص نیست که آیا حزب عوامی لیگ اجازه شرکت در این انتخابات را خواهد داشت یا نه.