'علم و جهل' مناری به یاد جان‌باختگان حفظ استقلال افغانستان

کابل پایتخت افغانستان یکی از شهر های تاریخی در سطح منطقه است. بناهای تاریخی زیادی را در خود جا داده‌ است. یکی از این بنا‌ها منار "علم و جهل" در دامنه کوه شیر دروازه است. نزدیک به صد سال قدمت تاریخی دارد. این منار در زمان پادشاهی امان الله خان [۱۹۱۹-۱۹۲۹] میلادی و به یادبود از صدها سربازی ساخته شده که در جنگ علیه آنهایی که قصد براندازی دولت وقت را داشتند کشته شدند.

منار علم و جهل در کنار پل آرتل، تپه توپ و کوه شیر دروازه به زیبایی منطقه دهمزنگ، در غرب کابل افزوده است.

مناری با بلندی هفت متر که از سنگ مرمر بر یک تپه سنگی ساخته شده است. در این منار تاریخچه جنگ پکتیا و نام تمامی سربازان و سران قومی که در دفاع از دولت امانی جان دادند با متن ذیل حک شده است.

دولت امان الله خان در کوتاه مدت پس از کسب استقلال در ۱۹۱۹ میلادی از انگلیس دست به اصلاحات اساسی در کشور زد و در سطح بین المللی خودش را مطرح کرد. اما این اصلاحات در داخل با ممانعت‌های روبرو شد.

حبیب الله رفیع، مورخ و نویسنده در مورد این رویداد تاریخی می‌گوید: "در مارچ ۱۹۲۴ ملا عبدالله مشهور به ملای لنگ و ملا عبدالرشید با همدستی سایر ملاهای سمت جنوب شرقی و با حمایت انگلیس که در جنگ افغانستان شکست خورده بود در ولایت پکتیا و خوست دست به شورش‌های علیه دولت مرکزی زدند. دولت امانی برای سرکوب این شورش‌ها نیروی چند صد نفری به پکتیا فرستاد که در نهایت با متقبل شدن تلفات سنگین موفق شد تا شورش ها را سرکوب کند. دولت برای ارج گذاری قربانیان منار علم و جهل را در کابل بنا نهاد که تا کنون در کنار کوه شیردروازه پابرجاست."

هم‌چنان میرغلام محمد غبار مورخ افغان در صفحه ۸۱۰ جلد اول "افغانستان در مسیر تاریخ" نوشته است:" مردم جدارن ملا عبدالله و ملا عبدالرشید را که در کوه ها متواری شده بودند دستگیر کردند و به دولت سپردند و آنان در محکمه نظامی کابل محکوم به مرگ شده و با ۲۵ نفر رهبران شورش در ۴ جوازی ۱۳۰۴ [۱۹۲۵] میلادی گلوله باران شدند."

جنگ‌های چند دهه گذشته خساره شدیدی به آبدات و بناهای تاریخی افغانستان به ویژه کابل پایتخت وارد کرده است. منار علم و جهل نیز از این جنگها در امان نبوده است.

عبدالاحد عباسی، رئیس حفظ و ترمیم آبدات تاریخی افغانستان می‌گوید این منار از زمان اعمار آن تاکنون چند بار ترمیم و بازسای شده‌است و هم اکنون برنامه بازسازی مجدد آن نیز در برنامه کاری قرار دارد.

با آنکه دولت افغانستان اخیرا ساخت و ساز بناهای تاریخی را در برنامه کاری خود قرار داده و عملا در چند بخش کار را آغاز کرده اما این انتقاد همچنان پابرجاست که دولت به دلیل مشغولیت در مسایل سیاسی و نظامی کمتر به فرهنگ و حفظ آثار تاریخی پرداخته است. عرصه‌ای که هویت اصلی افغانستان در جهان را بازگو می‌کند.