آصف فکرت؛ نویسنده‌ای که در سرزمین خود ناشناخته ماند

آصف فکرت به عمر هفتاد و شش سالگی در کانادا از دنیا رفت، او نویسنده، پژوهشگر، نسخه‌شناس، مترجم و شاعر بود. آقای فکرت در سال ۱۳۲۵ خورشیدی در هرات افغانستان به دنیا آمد. دوره دبیرستان را در لیسه سلطان غیاث‌الدین غوری هرات به پایان رسانید. در رشته ادبیات فارسی از دانشگاه کابل فارغ شد. سپس در مقطع کارشناسی ارشد در رشته روزنامه‌نگاری در هند تحصیل کرد.

همزمان با حضور ارتش شوروی در افغانستان، آصف فکرت، روزنامه‌نگاری را آغاز کرد، ابتدا در سال ۱۳۵۹ در فاریاب مدیر مسوول روزنامه فاریاب بود و سپس در روزنامه بیدار در بلخ و بعدها در روزنامه‌های انیس و جمهوریت مسوولیت‌های متعدد داشت.

همزمان عضو انجمن تاریخ اکادمی علوم افغانستان هم بود. آقای فکرت از چهره‌های سرشناس اما کم‌حضور در رسانه‌ها و مجامع علمی و فرهنگی بود. شخصیتی آرام، کم‌حرف ولی پرکار داشت.

در نیمه‌ دوم زندگی او به دلیل حضور نیروهای شوروی و نظام‌های وقت، کار روزنامه‌نگاری در افغانستان صعب‌تر می‌شود، در سال ۱۳۶۵ به ایران پناهنده می‌شود و در مشهد فعالیت‌های پژوهشی، تحقیق و ترجمه را در سطح عمیق‌تر و گسترده‌تر شروع می‌کند. فعالیت‌های مطرح و چشمگیر او در بیش از چهل سال غربت و دوری از زادگاهش شکل یافته است.

ایسنا، خبرگزاری دانشجویان ایران، گزارش داده است که آقای فکرت از سال ۱۳۶۵ به بعد فعالیت‌های پژوهشی خود را در دایره‌المعارف اسلامی آغاز کرد و بیش از صد مقاله علمی نوشت.

بر این مبنا آقای فکرت در سال‌های مهاجرت در ایران و تا پیش از مهاجرت دوباره به کانادا در سال ۱۳۷۶ خورشیدی، بیش از بیست کتاب شامل ترجمه، تحقیق و تالیف کرده و صد‌ها مقاله علمی هم منتشر کرده است.

آصف فکرت در زمینه زبان‌های فارسی و پشتو آثار مهمی به ویژه در ایران منتشر کرد. "فارسی هروی" کتابی در قالب یک فرهنگ جامع است. نویسنده، در باره گویش هراتی زبان فارسی تحقیق و پژوهش کرده است. این کتاب به سفارش دانشگاه فردوسی در مشهد و در دهه هفتاد خورشیدی منتشر شد. پیش از این نیز در سال‌های فعالیت روزنامه‌نگاری او در کابل، کتابی تقریبا با همین مبنا با نام "لغت گفتاری" مردم هرات از طرف انتشارات بیهقی منتشر شد که هر دو از منابع منحصر‌به‌فرد و معتبر در زمینه دارایی‌های زبان فارسی در گویش هروی است.

" نامهٔ همزبانان"، منتشر شده در سال ۱۳۷۶ در تهران از طرف فرهنگستان زبان و ادب فارسی کاری است در جهت آشنایی ایرانیان با بخش‌ها و توانمندی‌های متنوع زبان فارسی در گوشه‌های دیگر و پهناور اقلیم زبان فارسی دری.

تحقیق و تدوین مجموعه شعر" لندی" از زبان پشتو و انتشار آن برای نخستین بار در ایران از دیگر کارهای او در حوزه زبان‌های افغانستان و منطقه بود. در بخش ترجمه هم کتاب‌های مهمی مانند" افغانان، جای، نژاد و مردم" اثر انگلیسی استوارت النفستون را ترجمه کرده است که در واقع گزارشی مشروح از زندگی قبایل افغان در این منطقه است.

"کرسی‌نشینان کابل"- احوال دولتمردان افغانستان در زمان امارت امان‌الله خان- از کارهای دیگر او است. آقای فکرت فهرست طویلی از کارهای پژوهشی، ترجمه و تالیف در کارنامه تقریبا نیم قرنی‌ خود دارد.

مقدّمه‌ای بر فقه شیعه (ترجمه از انگلیسی - نوشتهٔ حسن مدرّسی طباطبایی) مشهد، پژوهش‌های اسلامی، ۱۳۶۸ش، فهرست الفبایی کتب خطّی کتابخانهٔ مرکزی آستان قدس رضوی، مشهد، آستان قدس، ۱۳۶۹ش، ۹۴۸ص. عین‌الوقایع (تاریخ افغانستان در سالهای ۱۲۰۷-۱۳۲۴ تألیف محمد یوسف ریاضی)، تهران، موقوفات دکتر محمود افشار، ۱۳۶۹ش، ۲۸۶ش و آکام المرجان فی ذکر مدائن المشهورة فی کلِّ مکان (متن جغرافیایی سدهٔ چهارم هجری تألیف اسحاق بن حسین منجّم)، ترجمه از عربی، مشهد، ۱۳۷۰ش، ۱۵۲ص از دیگر کارهای آقای فکرت است.

با این همه در طول نیم قرن فعالیت‌های گسترده و عمیق پژوهشی، آصف فکرت هیچ گاهی در زادگاه خود، هرات و افغانستان، مورد توجه و تقدیر قرار نگرفت و چه بسا به جز کهنه‌کاران حوزه فرهنگ، نسل‌های امروز حتی با نام و کارهای او آشنا نیستند؛ مخصوصا که فعالیت‌های او در نیمه دوم زندگی عمدتا در بیرون از افغانستان و در ایران متمرکز بود.

او در دوره قبلی طالبان در آپارتمان کوچکی مربوط به پژوهشکده آستان قدس رضوی در مشهد ایران زندگی می‌کرد و همین محل، جای بودو‌باش، پژوهش و فعالیت قلمی او بود. آپارتمانی کوچک با گلدان‌های مرتب و صاحب خانه‌ای آرام، کم‌حرف، بی‌ادعا، و فعال و پرکار. کمتر پژوهشگر و مترجم ‌هم‌نسل او می‌توان یافت که به پرکاری او باشد.

آقای فکرت شاعر همبود و مجموعه شعرهایی در اوزان کلاسیک منتشر کرده است که "نسیم شیدایی" و "نکهت خاک ره یار" از آن جمله‌اند. اولی درهرات و دومی در مشهد منتشر شده است.

در سال‌های پسین او در کانادا و در بستر بیماری به سر می‌برد و کمتر کسی رد و نشانه‌ای از او داشت. در سال‌های اخیر پیش از حضور دوباره طالبان بر اریکه ء قدرت در افغانستان، آهنگی در رادیو‌های افغانستان به‌کرات نشر می‌شد با این شعر که " هنگام بهاراست عزیزان وطنم کو" و کمتر کسی می‌دانست که شاعر این آهنگ مردی به دانایی آصف فکرت است، مردی که به دور از زادگاه خود سال‌ها برای دانایی و فرهنگ آن، بی‌هیچ مزد و منتی قدم و قلم زده است .