دیدار مسئولان ایران و افغانستان پس از تنش مرزی میان دو کشور

در پی بالا گرفتن تنش‌های مرزی میان ایران و نیروهای طالبان، حسن مرتضوی معاون سفارت ایران در کابل ساعاتی قبل با شبیر احمد از مقام‌های نظامی دولت افغانستان دیدار کرده است.

این تنش‌ها سبب شد مرز مشترک دو کشور در منطقه دوغارون ـ اسلام قلعه برای مدت کوتاهی مسدود شود.

اکنون رسانه‌های نزدیک به نهادهای امنیتی نظامی ایران با انتشار تصاویر این دیدار گزارش داده‌اند که گذرگاه مرزی مجددا گشوده شده است.

وزارت دفاع طالبان هم با انتشار خبرنامه ای از همین دیدار خبر داده و نوشته دو طرف درخصوص "اتفاقات اخیر در مرز دوغارون"- اسلام قلعه گفتگو کرده‌اند.

در این خبرنامه همچنین آمده که دو طرف تنش‌های مرزی بین "دو کشور همسایه اسلامی" را "به نفع دشمن" توصیف کرده و تاکید کرده‌اند که این "اختلافات" از راه مذاکره حل و فصل شود.

در بیانیه وزارت دفاع طالبان آمده است: "طرفین ضمن اینکه بر حفظ روابط دوستانه دو کشور تاکید کردند و اطمینان دادند که در آینده از وقوع چنین سوءتفاهمات که منجر به اختلافات می گردد، جلوگیری خواهند کرد."

بیانیه می‌افزاید که نشست‌های بیشتری در این زمینه بین مقام‌های ایرانی و طالبان برگزار خواهد شد.

ادعای اعزام نیرو به سوی مرز

پیشتر برخی رسانه‌های ایرانی با انتشار تصاویری مدعی شدند که در پی تنش‌های دو کشور "نیروهایی از لشکر ۸۸ زرهی زاهدان" به مرز ایران و افغانستان فرستاده شده‌اند.

در ویدیویی که خبرآنلاین منتشر کرده و مدعی است در مرز ایران و افغانستان گرفته شده، تانک‌هایی در حال حرکت دیده می‌شود.

بی‌بی‌سی نمی‌تواند مستقلا محل فیلمبرداری این ویدیو را تایید کند.

همزمان نورنیوز پایگاه خبر نزدیک به شورای عالی امنیت ملی ایران گزارش داد "انتشار برخی تصاویر قدیمی و غیرمرتبط در خصوص اعزام یگان‌های نظامی به مرزهای شرقی صحت نداشته و وضعیت مرزهای مشترک با افغانستان کاملا عادی است".

این رسانه‌ اضافه کرد که "مراودات مرزی با مرزبانان افغانستان برای رفع برخی سوء‌تفاهم‌ها ادامه دارد".

روز گذشته، سعید خطیب‌زاده، سخنگوی وزارت خارجه ایران، در نشست هفتگی‌اش با رسانه‌ها گفته بود "امیدواریم خویشتنداری مرزبانان ما در مرز ایران و افغانستان باعث سوء‌برداشت طرف مقابل نشده باشد".

او همچنین هشدار داده بود "مرزداران غیور ما در مرز افغانستان به جهت اوضاع داخلی افغانستان، تا امروز با خویشتن‌داری برخورد کرده‌اند اما تکرار این موضوعات جای نگرانی جدی است".

روایت متفاوت از تنش‌ها

روایت دو طرف از علت ایجاد تنش متفاوت است.

رسانه‌های ایرانی از جمله خبرگزاری فارس از قول شاهدان عینی گزارش کرده بودند نیروهای مرزی طالبان، قصد ساخت یک جاده در منطقه مرزی دو کشور را داشتند که با مخالفت نیروهای مرزبانی جمهوری اسلامی ایران روبرو شدند.

رسانه‌های داخلی افغانستان اما گفتند که یک موتر/خودروی نظامی ایران با "پنج" سرنشین وارد خاک افغانستان شده بود.

بعد از آن رسانه‌های داخلی ایران گزارش کردند که در پی بالا گرفتن تنش میان نیروهای طالبان و مرزبانان ایرانی، نقطه مرزی دوغارون - اسلام قلعه را به طور "موقت مسدود" کرده‌اند.

در هشت ماهی که طالبان سکان قدرت افغانستان را به دست گرفته‌اند گزارش‌های متعددی از درگیری نیروهای مرزی دو کشور در ولایت‌های هرات و نیمروز منتشر شده است.

با وجود نارضایتی دولت پیشین افغانستان، دولت ایران با طالبان که آن زمان در جنگ با دولت منتخب افغانستان بود، روابط نزدیک برقرار کرد. محمد جواد ظریف، وزیر خارجه سابق ایران میزبان رهبران طالبان در ایران شد.

ولی با گذشت چند ماه از به قدرت رسیدن طالبان، روابط ایران و گروه طالبان دچار تنش شده است. موضوعاتی مانند حقابه، مهاجرین و تنش‌های مرزی از جمله موارد اختلاف بوده است.

پیشینه تنش‌های مرزی طالبان با مرزبانان ایرانی

حدود دو ماه قبل یک مقام عالی وزارت خارجه ایران علت درگیری‌های مرزی بین نیروهای طالبان و نیروهای مرزی ایران، پاکستان و ترکمنستان را "غیرحرفه‌ای بودن مرزبانان افغان و عدم شناخت مرز و مسایل مرزی توسط نیروهای طالبان مستقر در مرز" عنوان کرد.

البته در آن زمان، عبدالقهار بلخی، سخنگوی وزارت خارجه طالبان در توییتی گفت که "مشکلی میان ما و همسایگان وجود ندارد."

منابع طالبان اما قبلا با نشر ویدیویی در مورد زد و خورد مرزی با پاسداران مرزی ایران گفته‌ بودند که فاضل مظلوم، معاون وزیر دفاع طالبان از گذرگاه مرزی ابونصر فراهی با ایران بازدید کرده است.

یک سخنگوی طالبان قبلا گفته بود که آنچه در بین نیروهای طالبان و پاسداران مرزی ایران رخ داده بود ناشی از یک سوءتفاهم بوده است.

چند ماه قبل نیز گزارش‌هایی از درگیری نیروهای طالبان و مرزبانان ایرانی در ولایت نیمروز منتشر شد که سپس مقام‌های ایرانی و طالبان گفتند "اختلافاتی به میان آمده بوده" که "با سازش دو طرف" حل شد.

ولایت نیمروز در غرب افغانستان با منطقه سیستان در استان سیستان و بلوچستان ایران هم‌مرز است.

مرز پرمنفذ ایران با افغانستان به نوعی تعریف‌کننده روابط این کشور با افغانستان بوده است که در حال حاضر طالبان بر آن مسلط است. منافذ این مرز محلی برای عبور مهاجر، مواد مخدر، گروه‌های مسلح و آب نیز است. همچنین دو رود مهم از افغانستان (هلمند/هیرمند و هریرود) از این مرز وارد ایران می‌شوند.

مشکلات تعیین خطوط مرزی و مسایل مربوط به خشکسالی و کمبود آب از جمله مسایلی است که تنش را در برخی از مناطق مرزی بین ایران و افغانستان افزایش داده است.