درد دل‌های یک کمدین زن افغان؛ 'شاد بودن گناه نیست'

تازه‌ترین رده‌بندی سازمان ملل از کشورهای شاد و غمگین نشان می‌دهد که فنلاند شادترین و افغانستان غمگین‌ترین کشورهای جهان هستند.

افغانستان که در دو سال گذشته نیز غمگین‌ترین کشور جهان لقب گرفته بود، پس از روی‌کار آمدن طالبان در پایان تابستان سال گذشته، شاهد بحران‌های اقتصادی و انسانی فزاینده‌ای بوده است که می‌تواند باعث "غمگین‌" شدن بیشتر بسیاری از مردم این کشور مخصوصا زنان هم شده باشد.

اما برای مردم این "غمگین‌ترین کشور جهان"، کمدین بودن و آن هم یک کمدین زن، چه معنایی دارد؟

نیلاب سرابی، استندآپ کمدین افغان مقیم آمریکا می‌گوید که استندآپ کمدی مقوله آسانی نیست و کمدین‌های آماتور و حرفه‌ای باید ترفندهای زیادی را برای انتقال پیام، سرگرم نگه داشتن و خنداندن تماشاچی بلد باشند. اما این کار به ویژه برای زنی که از افغانستان "غمگین‌ترین" و سنتی‌ترین کشور جهان، می‌آید و همزمان می‌خواهد تابوشکنی‌ کند، مهارت بیشتری لازم دارد.

نیلاب سرابی می‌گوید "وقتی من در مورد کمدی در افغانستان فکر می‌کنم، بیشتر از آنکه به این بیندیشم که آیا فکاهی/جوکی را که می‌گویم خنده‌دار است و مردم قهقه خواهند خندید یا نه، بیشتر به این فکر می‌کنم که آیا چیزی را که من می‌نویسم با روان جامعه ما هم‌خوانی دارد یا خیر؟"

از غزنی تا کالیفرنیا

نیلاب سرابی، اولین استندآپ کمدین زن از افغانستان، می‌گوید قبل از اینکه یک استنداپ کمدین باشد یک مادر مجرد است.

او که همزمان در یک شرکت تبلیغاتی کار می‌کند، دانشجوی روانشناسی در ایالت کالیفرنیای آمریکا است. والدین نیلاب سرابی اصلا از منطقه سراب ولایت غزنی در مرکز افغانستان هستند اما خود وی در کابل به دنیا آمده، در پاکستان بزرگ شده و بیش از نیمی از عمر چهل ساله خود را در آمریکا سپری کرده است.

خانم سرابی دو سال است که به شکل رسمی به زبان انگلیسی در محافل کوچک استندآپ کمدی اجرا می‌کند. اما کار خود را به عنوان اولین استندآپ کمدین زن افغانستان به زبان فارسی در ماه می سال ۲۰۱۹ شروع کرده است.

او می‌گوید که به این باور بود که در یک خانواده روشنفکر به دنیا آمده و بزرگ شده ولی برخی از اعضای خانواده‌اش که در افغانستان زندگی می‌کنند از کار او ناراضی و ناراحت اند.

'مردم هنوز آماده نیستند پیام مرا بشنوند'

او می‌گوید از گذشته‌ها مردم افغانستان اشعار، داستان‌ها و آهنگ‌هایی را پسندیده اند که غم، اندوه و ناکامی در آنها نهفته باشد.

خانم سرابی می‌گوید در اوایل زمانی که مخاطبان به لطیفه‌ها و شوخی‌پردازی های وی نمی‌خندیدند، او ناراحت می‌شد اما بعدها دریافت که او معضلاتی را به چالش می‌کشد که جامعه افغانستان را به‌طور بسیار جدی درگیر خود کرده است و آنها "دلیلی برای خندیدن به واقعیت‌های تلخ زندگی" ندارند.

نیلاب سرابی در برنامه‌هایش، به واقعیت‌های جامعه افغانستان مانند ازدواج‌های اجباری، خشونت خانگی، کودک‌آزاری و مشکلات در روابط زناشویی می‌پردازد. او می‌گوید: "وقتی من در مورد ازدواج اجباری جوک می‌گویم حداقل پنجاه درصد از تماشاچیان خود را در آن قالب می‌یابند، و دردی را به یاد می‌آورند که با آن زندگی می‌کنند. زنان در همان لحظه به یاد می‌آورند که قربانی یک سنت ناپسند بوده‌اند و مردان احساس می‌کنند که به آنها حمله صورت گرفته است. بنابراین، آنچه را که من روی صحنه می‌گویم فکاهی و جوک نیست، بلکه یک خاطره تلخ و یک تراژدیست."

خانم سرابی می‌گوید با آنکه هدف اولیه او خنداندن افراد است اما در قطعه‌هایی که اجرا می‌کند پیام‌های بسیار مشخصی نهفته است که رساندن این پیام‌ها نیز برای او "بسیار مهم" است. او می‌گوید زمانی که تماشاگران از اجرای با صراحت، شوخی‌های کوتاه و گذرا و بداهه‌سازی‌های وی لذت می‌برند و از زیر دل می‌خندند، او نیز خرسند می‌شود ولی وقتی احساس می‌کند نتوانسته پیام اصلی خود را انتقال بدهد "دلخور" می‌شود.

خانم سرابی گفت: "من زمانی دلخور می‌شوم که فکر می‌کنم پیامی دارم که مردم آماده شنیدن آن نیستند. ولی وقتی جوک‌های زیر دامنی می‌گویم، روی صحنه می‌رقصم و آواز می‌خوانم مردم قهقهه می‌زنند."

دلیل افسردگی کمدین‌ها

او می‌گوید که استندآپ کمدین‌ها خوب بلدند چگونه شاد بودن را نمایش دهند ولی اینکه گفته می‌شود "آنها افراد شادی هستند افسانه محض است".

او می‌گوید دلیل اینکه بیشتر هنرمندان و استندآپ کمدین‌ها دچار افسردگی می‌شوند این است که "در مورد جامعه بیشتر و عمیق‌تر فکر می‌کنند".

"یگانه راه کنار آمدن با دردهای درونی، کمبود‌ها و خود کم‌بینی‌های مان همین است که با آنها شوخی کنیم. تجاربی را که من در زندگی داشته‌ام از من یک کمدین ساخته است."

'خندیدن و شاد بودن گناه نیست'

خانم سرابی می‌گوید که خود را استندآپ کمدین تصور نمی‌کند، بلکه فقط می‌خواهد به مردم افغانستان یاد بدهد که چگونه شاد باشند.

"من می‌خواهم بگویم که خندیدن و شاد بودن گناه نیست. به مردم افغانستان تلقین شده که خندیدن زیاد عاقبت بدی دارد چون هربار که می‌خندند می‌گویند 'توبه ' تا اتفاق بدی به آنها نیفتد."

خانم سرابی می‌گوید که بیشتر مردم افغانستان شروط زیادی برای شاد بودن خود تعیین می‌کنند که برآوردن آنها فراتر از توانایی یک کمدین است.

او گفت: "ما الزاما نباید زمانی شاد باشیم که تمام شرایط زندگی برای ما مساعد است، شاد بودن یک هنر است و شاد بودن در شرایط نامساعد مانند شرایط افغانستان هنر بسا والاتری است. شاد ساختن افرادی که شادی‌شان با اگرهای زیادی پیوند خورده، فراتر از کمدی است. در جریان آخرین برنامه‌ای که در آمریکا برای پناهجویان تازه وارد از افغانستان داشتم، هر لحظه احساس می کردم که آنها بجای کمدی به روانشناس و درمان نیاز دارند."

خانم سرابی می‌گوید بزرگ‌ترین چالش او، زن بودن است: "چون مردان زنان برهنه را پذیرفته‌اند ولی از زنانی که افکار آنها را برهنه می‌سازند نفرت دارند. افکاری که آنها زیر نام سنت، دین و مذهب پنهان‌شان می‌کنند."

او می گوید در دو سال گذشته حدود ۲۰ تا ۲۵ برنامه اجرا کرده است و آنچه را که در این دو سال متوجه شده این است که ابتدا باید به مردم افغانستان شاد بودن را یاد بدهد و بعد آنها را بخنداند.

"ابتدا مردم افغانستان باید یاد بگیرند که از شعرهایی لذت ببرند که در آن حرفی از جدایی نباشد و با شنیدن آهنگ‌های شاد سر تکان بدهند و برقصند."

او در انتهای صحبتش با بی‌بی‌سی گفت:"ما باید بپذیریم که این مشکل (غمگین بودن) در جامعه ما وجود دارد و نهادینه شده است و امکان دارد قرن‌ها طول بکشد تا آن را برطرف کنیم. ولی تا آن زمان من از شما دعوت می کنم بیایید به غمگین‌ترین کشور جهان بودن هم بخندیم و هیچ چیزی را شخصی نگیریم."