چرخش گوشی‌های سرقت‌شده در منطقه؛ از ایران وارد افغانستان می‌شود و برعکس

یافته‌های بی‌بی‌سی در افغانستان نشان می‌دهد که سرقت تلفن‌های همراه این روزها به یک تجارت نسبتا کلان در منطقه مبدل شده است.

اداره تنظیم خدمات مخابرات افغانستان (اترا) اخیراً اعلام کرد کسانی‌که گوشی‌های‌شان گم یا دزدیده می‌شوند، می‌توانند با تماس به شماره ۹۹۹ در کمتر از ۴۸ ساعت آن را غیرفعال کنند. اما حالا این اداره می‌گوید عملی ‌کردن چنین طرحی زمان‌گیر است.

اسنادی که به دست بی‌بی‌سی رسیده نشان می‌دهد که شرکت‌های مخابراتی به اداره اترا گفته اند از کار انداختن تلفون‌های سرقتی عملی نیست. شرکت‌های مخابراتی در نامه‌ای به اداره اترا گفته‌اند تلفن‌های موجود "به دلیل این‌که از صنایع غیرمعیاری اما فعال در بازار سیاه صادر می‌شوند دارای IMEI واحد نمی باشند".

بنا به این اسناد، شرکت‌های مخابراتی در پاسخ درخواست اترا برای از کار انداختن تلفن‌های سرقت شده گفته اند: "به طور اوسط تا حدود ۸۰۰ موبایل تحت یک IMEI در هر یک از شبکه‌های مخابراتی وجود دارد و با بلاک شدن یک IMEI سرقت/ مفقود شده، حدود ۸۰۰ موبایل در هر یک از شبکه‌ها در سراسر افغانستان از کار می افتند". بر اساس این استدلال، از کار انداختن یک تلفن سرقت شده باعث از کار افتادن صد ها تلفن موجود دیگر نزد افرادی می‌شود که هیچ ارتباطی با سرقت تلفن نداشته اند.

تلفن‌های هوشمند و شیک در دنیای امروز تنها کارکرد مخابراتی ندارد. تلفن‌ها جدا از کار اصلی شان، برای استفاده از بازی‌ها، اپلیکیشن‌های مختلف و عکاسی هم بیشتر استفاده می‌شود و در برخی موارد به خصوص در افغانستان به وسیله‌ای تجملی و نوعی مُد هم مبدل شده‌ است.

به این دلایل به یکی از ابزار ضروری برای بسیاری مبدل شده و به همین دلیل شاید به جلب توجه بیشتر سارقان به این وسیله کوچک اما گران کمک کرده است.

با آنکه آمارهای دقیقی در این مورد منتشر نشده، لیکن تلفن‌های سرقت شده حتی از کشورهای آفریقایی هم سر در می‌آورد. اما میزان تلفن‌هایی که در کشورهایی مثل افغانستان، ایران، پاکستان و حتی امارات متحده عربی سرقت شده‌اند و یک چرخه تجارت سیاه را در منطقه به وجود آورده‌اند، بزرگ است.

در حال حاضر بازار تلفن‌های هوشمند در افغانستان بسیار گرم است.

در کابل پایتخت و دیگر شهرهای این کشور، در کنار گوشی‌های کاملا جدید، گوشی‌های دست دوم هم به راحتی فروخته می‌شود.

تلفن‌های دست دوم در اصل به آن عده از تلفن‌هایی گفته می‌شود که نو نباشند اما این عبارت گاهی، پوششی برای تلفن‌های‌ سرقت شده هم است.

برخی از این تلفن‌های دست دوم راه درازی می‌پیمایند. اغلب تلفن‌هایی که در یکی از کشورهای منطقه به سرقت می‌رود، در کشور دیگر به مشتری عرضه می‌شود.

حکیم، از فروشندگان تلفن‌های هوشمند در کابل است. او می‌گوید:" بعضی موبایل‌ها سرقت می‌شود. افراد مشخصی وجود دارند که در این کار و بار و معامله دخیلند. افرادی که این کار را می‌کنند، شناخته می‌شوند. برای من معلوم است چه کسانی این کار را می‌کنند."

برخی افراد به بی‌بی‌سی گفته‌اند که وقتی دلیل تفاوت قیمت دو تلفن به ظاهر مشابه را از فروشنده پرسیده‌اند، فروشنده آَشکارا گفته که تلفن ارزانتر، سرقت و از فلان کشور وارد شده است.

گوشی‌های دست دوم اغلب از ایران، پاکستان و امارات متحده وارد افغانستان می‌شود، مثلا هرات در غرب افغانستان مقصد اصلی قاچاق گوشی‌های استفاده‌ شده از ایران است.

واردکنندگان این گوشی‌ها حاضر به گفتگو در برابر دوربین نمی‌شوند. اما می‌گویند شبکه‌ای از فروشندگان ایرانی و افغان گوشی‌ها را از یک کشور به کشور دیگر قاچاق می‌کنند.

احتمالا همه فروشندگانی‌که گوشی‌ها را از افراد می‌خرند، نمی‌توانند با اطمینان تلفن‌های سرقتی را تشخیص بدهند اما دست کم این را می‌دانند که چرخه تجارت تلفن‌های سرقتی در گردش است؛ هرچند به صورت نامرئی.

عبدالغفور حکیمی منشی اتحادیه موبایل فروشان در هرات می‌گوید: "این یک مبارزه عظیم می‌خواهد. این یک چالش بزرگ است و مبارزه با آن از توان تنها دولت افغانستان با این وضع شکننده‌ای که دارد، بیرون است. از این‌جا هم گوشی‌های سرقت شده یا به ولایت‌های دیگر یا کشورهای همسایه می‌رود و آنجا ثبت می‌شود."

اداره تنظیم خدمات مخابراتی افغانستان به تازگی به فکر از کارانداختن گوشی‌های سرقت شده افتاده اما روشن نیست این کار چه زمانی عملی خواهد شد.

نور ولی سعید شینواری سخنگوی اداره "اترا" به بی‌بی‌سی گفت: "طرزالعمل خنثی سازی و قفل کردن موبایل‌های مفقودی از سوی اداره اترا نهایی و قابل تطبیق است و به سایر ارگان‌های دولتی و امنیتی و شرکت‌های مخابراتی اعلام شده است. اما در این رابطه می‌خواهیم یک شبکه ملی بسازیم و آن را با شبکه جهانی اِ آی آر وصل کنیم. این کار وقت می‌طلبد."

کم نیستند کسانی که خرید گوشی دست دوم مدل بالا را به خرید گوشی جدید از مُد افتاده‌ ترجیح می‌دهند.

شاید به همین دلیل بازار فروش گوشی‌های مستعمل همه جا گرم است.

پیام مسئولان هم برای همه کسانیکه گوشی‌ همراه دارند، این است که مراقب باشند، هم در خریداری و هم در نگهداری!