توافق آمریکا و طالبان؛ جنگ برای مذاکره و مذاکره برای پایان جنگ

امروز نمایندگان آمریکا و گروه طالبان موافقت‌نامه‌ای را امضا می‌کنند که مسیر خروج نیروهای آمریکایی از جنگ ۱۹ساله در افغانستان را معین می‌کند. موافقت‌نامه امروز پایان دو دهه نبرد را رقم می‌زند که معروف به طولانی‌ترین جنگ تاریخ آمریکا است. چگونه آمریکا و طالبان پس از ۱۹ سال به این مرحله رسیدند؟

در صورتی که همه چیز مطابق با چارچوب‌های توافق شده پیش برود نیروهای آمریکایی به ۸۶۰۰ نفر کاهش می‌یابد. منابع آمریکایی گفته‌اند که دو سال دیگر تمام نیروهای خارجی از افغانستان خارج خواهند شد.

عملیات آزادی پایدار

'امارت اسلامی طالبان ' به رهبری ملاعمر که بیش از ۹۰ درصد خاک افغانستان از جمله کابل را در اختیار داشت، پس از یک ماه حمله سنگین هوایی و موشکی آمریکا و شماری از کماندوهای نیروهای ویژه مبارزه با تروریسم به نام "عملیات آزادی پایدار" در ۷ اکتبر ۲۰۰۱ عملا متلاشی شد.

جرج بوش رئیس جمهوری آمریکا در یک نشست کنگره در ۲۰ سپتامبر ۲۰۰۱ هدف 'عملیات آزادی پایدار ' در افغانستان را از بین بردن کمپ‌های آموزشی تروریستی، پناهگاه‌ها و دستگیری رهبران القاعده و ختم فعالیت‌های تروریستی در افغانستان اعلام کرد.

کماندوهای نیروهای ویژه آمریکایی و بریتانیایی در جستجوی بازماندگان فرماندهان طالبان و جنگجویان شبکه القاعده در غارهای پیچ در پیچ توره بوره مستحکم‌ترین پناه‌گاهی‌که بن‌لادن و همکارانش در دهه ۱۹۸۰ در دوره جنگ با نیروهای شوروی ساخته بودند.

فرماندهان و رهبری گروه طالبان و اعضای القاعده دستگیرشده به بازداشتگاه‌های مختلف در کشورهای اروپای شرقی و مشهورترین آنها گوانتانامو در کوبا منتقل شدند.

ملا محمد عمر، بنیانگذار گروه طالبان و اسامه بن لادن رهبر القاعده مخفی شدند، گفته می‌شد در توره بوره یا در مناطق قبایلی پاکستان مخفی شدند.

پاکسازی کابل تا ولایت‌ قندهار که مرکز اولیه ظهور و قدرت طالبان بود به دست نیروهای موسوم به "ائتلاف شمال" افتاد که متشکل از فرماندهان مجاهدین سابق بودند. این نیروها در ۹ نوامبر به شهر مزارشریف و در ۱۳ نوامبر وارد کابل شدند.

نیروهای ائتلاف کمک بین‌المللی (آیساف)

نیروهای ائتلاف کمک بین‌المللی موسوم به آیساف (ISAF) متشکل از نیروهای ۴۲ کشور عضو ناتو و خارج از ناتو در زمانی که افغانستان فاقد ارتش ملی بود، ماموریت تامین امنیت را برعهده گرفت.

ابتدا کابل و سپس در چهار مرحله سراسر ولایت‌های افغانستان تحت پوشش ماموریت ایساف قرار گرفت. فرماندهی آیساف را هر سه ماه یکی از کشورهای عضو برعهده می‌گرفت تا این‌که در ژانویه/جنوری ۲۰۰۶ سازمان ناتو فرماندهی آیساف را بر عهده گرفت.

نیروهای کشورهای عضو آیساف بیشتر در قالب تیم‌های بازسازی ولایتی (PRT) و به شکل "نیروهای غیرنظامی" در پروژه‌های بازسازی فعال بودند.

اوباما؛ افزایش نیروها

باراک اوباما استراتژی خود در جنگ افغانستان را مرتبط با پاکستان به نام استراتژی AF-PK اعلام کرد. با پیشنهاد ژنرال استنلی مک‌کریستال فرمانده کل نیروهای آمریکایی در افغانستان، اوباما به افزایش بی‌سابقه نیروها در افغانستان در چند مرحله موافقت کرد.

مک‌کریستال می‌خواست با این شمار نیروها یک استراتژی "ضد شورش" حفظ و تامین امنیت مناطق پاکسازی شده از طالبان را عملی کند تا مردم محلی آنان را در برابر طالبان حفظ کرده و از طالبان جدا کند.

در پایان سال ۲۰۱۱ حدود ۱۳۰هزار سرباز قوای ائتلاف که حدود ۱۰۰ هزار آن آمریکایی بودند در افغانستان حضور داشتند.

ژنرال مک کریستال پسان در یک سخنرانی در شورای روابط خارجی آمریکا گفت: "بیشتر ما، از جمله من، درکی سطحی از اوضاع و تاریخ (افغانستان) داشتیم، و به طور وحشتناکی درک ساده انگارانه‌ای از تاریخ معاصر آن یعنی ۵۰ سال گذشته داشتیم."

در ماه جون ۲۰۱۰ ژنرال دیوید پترائوس جانشین ژنرال مک‌کریستال شد. این ژنرال پرآوازه آمریکایی موفق شده بود در عراق قبایل سنی را نه‌تنها از شورشیان جدا کند، بل‌که علیه القاعده بسیج کند. اما استراتژی پترائوس به‌خاطر بافت متفاوت جامعه در افغانستان کارگر نیافتاد.

در دوره ژنرال پترائوس تعداد سربازان آمریکایی مستقر در افغانستان ۹۷ هزار نفر و تعداد سربازان سایر کشورهای عضو ناتو در این کشور به ۴۵ هزار نفر می‌رسید.

افزایش نیروهای آمریکایی در افغانستان باعث برتری کامل نظامی بر طالبان شد اما افزایش عملیات‌های نظامی به خرابی روستاها و محلات و کشته‌شدن بیشتر غیرنظامیان نیز انجامید. نارضایتی مردم محلی به گسترش شورش طالبان کمک کرد.

در می ۲۰۱۱ به دستور بارک اوباما، رئیس جمهور وقت آمریکا نیروهای ویژه آمریکایی در یک عملیات شبانه بن لادن را در ایبت ‌آباد در نزدیکی اسلام آباد پایتخت پاکستان پس از ده سال فرار کشتند.

با از بین بردن بن‌لادن یکی از مهم‌ترین اهداف ارتش آمریکا در افغانستان تامین شد. عملیات آزادی پایدار از ۷ اکتبر ۲۰۰۱ تا ۲۸ دسامبر ۲۰۱۴ ادامه یافت.

افزایش نیروهای بین‌المللی در افغانستان و فشار سنگین نظامی بر طالبان به نرم شدن موضع طالبان نینجامید. برخی از ناظران عقیده دارند که کشته شدن شمار زیادتر فرماندهان طالبان سبب روی‌کار آمدن نسل تازه از فرماندهان تندروتر طالبان شد.

در این ‌سال‌ها استراتژی‌های مختلف ضد شورش در افغانستان امتحان شد اما هیچ کدام منجر به پایان جنگ نشد.

ماموریت حمایت قاطع ناتو

ناتو برنامه کاهش نیروهای بین‌المللی از ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶ و انتقال مسوولیت‌های امنیتی به نیروهای افغان را تنظیم کرد. قرار شد نقش نیروهای بین المللی پس از ۲۰۱۶ محدود به تجهیز، آموزش و مشورت نیروهای امنیتی شود.

ناتو با ایجاد ماموریت حمایت قاطع از اول جنوری/ژانویه ۲۰۱۵ مسوولیت آموزش و پشتیبانی از نیروهای امنیتی افغانستان را برعهده گرفته است. ماموریت قاطع در ادامه آیساف است که در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۴ به پایان رسید.