حمایت غنی از جنبش پشتون‌های پاکستان؛ حقوق بشر یا دخالت در کشور همسایه؟

یک روز پس از تظاهرات افغان‌ها در چند ولایت افغانستان در اعتراض به بازداشت منظور پشتین، از فعالان حقوق پشتون‌ها در پاکستان، دیروز (چهارشنبه ۹ دلو/ بهمن) گذرگاه تورخم بین دو کشور از طرف پاکستان برای چند ساعت بسته شد.

مقام‌های ولایت ننگرهار به بی‌بی‌سی گفتند که پاکستان به "دلایل امنیتی" این گذرگاه را بسته است. در افغانستان اما بسیاری بر این باورند که این اقدام، واکنشی به تظاهرات‌ حمایت از منظور پشتین در افغانستان بوده است.

این‌که شماری از افغان‌ها بسته‌شدن دروازه تورخم را به حمایت از آقای پشتین در افغانستان ربط می‌دهند، از این باور نشات گرفته که اسلام‌آباد حمایت کابل از جنبش پشتون‌ها در پاکستان را بدون پاسخ نمی‌گذارد.

پشتون‌ها همانند بلوچ‌ها سال‌هاست که گریبان دولت پاکستان و مشخصا نظامیان این کشور را گرفته‌اند. آن‌ها اعتراض دارند که نه تنها حقوق‌شان در این کشور رعایت نمی‌شود، بلکه هزاران پشتون پاکستانی طی سال‌ها گم و کشته شده‌اند. پشت صحنه این آدم‌ربایی‌ها و قتل‌ها دست نظامی‌ها را می‌بینند. ارتش پاکستان این اتهامات را رد می‌کند.

محمد اشرف‌غنی، رئیس جمهوری افغانستان در گذشته نیز به "عدالت‌خواهی" پشتون‌ها در پاکستان توجه ویژه‌ داشته است. دست‌کم در دو نوبت و پس از هر بار که اعتراض "جنبش تحفظ پشتون" به اوج خود رسید، آقای غنی اعلام کرد که "کاملا" از آن‌ها حمایت می‌کند.

منظور پشتین، یکی از چهره‌‌های پرطرفدار جنبش پشتون‌ها در پاکستان و افغانستان، رهبر"جنبش تحفظ پشتون" است.

'پشتین پشتون است'

کلیدواژه حمایت آقای غنی از اعتراض‌های مدنی پشتون‌ها در پاکستان "مبارزه با تروریسم و افراط‌ گرایی" است. او هر بار که در این‌باره واکنش نشان داده، گفته که باید از "تلاش‌ها بر علیه تروریسم در منطقه" حمایت شود.

اما برخی در افغانستان به این نظر هستند که این تمام قضیه نیست. به گفته اکرم عارفی، استاد دانشگاه و تحلیلگر مسائل افغانستان و پاکستان آقای غنی "گرایش شدید قومی" دارد و به خاطر این گرایش، نوعی احساس همبستگی و همسویی با مجموع پشتون‌ها در دو سوی "خط دیورند" برای خود قائل است. به نظر او، آقای غنی حمایت از پشتین را به معنای حمایت از کل پشتون‌ها تلقی می‌کند؛ حمایتی بدون ملاحظات منطقه‌ای و جغرافیایی.

این موضوع در تظاهرات‌ها در شماری از ولایت‌های افغانستان هم به‌خوبی دیده شد. تقریبا می‌توان گفت تمام شرکت‌کنندگان در این تظاهرات‌ها پشتون بودند و در کنار نام پشتین بارها پشتون شنیده شد.

در یک راهپیمایی با حضور نمایندگان مجلس افغانستان تظاهرات‌کنندگان شعار می‌دادند: "این سو و آن سوی دیورند، همه یک افغان؛ پشتون نر، پشتون شجاع، منظور پشتین است."

محسن داور، از یاران نزدیک منظور پشتین و عضو مجلس شورای پاکستان در مصاحبه‌ای با بی‌بی‌سی فارسی گفت: حمایت آقای غنی به خاطر "تعلق داشتن به بخشی از ملت افغان" است.

به باور آقای داور "افغان‌ها در دو سوی خط دیورند تقسیم شده‌اند. هر آن‌چه که بر سر یکی از ما اتفاق بیافتد، ما درد یکدیگر را حس می‌کنیم. به همین‌ دلیل آقای غنی از پی‌تی‌ام (جنبش تحفظ پشتون) در خیبرپشتونخواه پاکستان حمایت می‌کند."

این عضو مجلس پاکستان در عین حال به این نظر است که حمایت دولت افغانستان، در دفاع از مسائل حقوق بشری هم ریشه دارد. وقتی حقوق بشر نقض می‌شود، هر کس حق دارد آن‌را محکوم کند و در حمایت از آن حرف بزند.

'غنی تاوان پس می‌دهد'

زمانی‌که آقای غنی در حمایت از معترضین پشتون در پاکستان واکنش نشان داد، شماری از شهروندان در ولایت غور در اعتراضی یک هفته‌ای به سر می‌بردند و نسبت به "بی‌توجهی دولت به خواسته‌ها و حقوق‌شان" دروازه شماری از ادارات دولتی را بستند.

شماری در افغانستان، به‌ویژه غیر پشتون‌ها، انتقادشان از محمد اشرف‌‎غنی این است که او به جای نشان دادن واکنش به مسائل داخلی پاکستان به مشکلات داخلی افغانستان رسیدگی کند. این موضع، زمانی بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد که موضوع حساس بودن رابطه اسلام‌آباد و کابل هم مطرح می‌شود.

احمد سعیدی که در گذشته به عنوان دیپلمات در پاکستان حضور داشت، می‌گوید: "دولت آقای غنی با حمایت از پشتون‌هایی که تیر انتقاد اول‌ و اصلی‌شان رفتار نظامی‌های پاکستان را نشانه گرفته، در درازمدت تاوان پس می‌دهد."

آقای سعیدی معتقد است که "حبس و بازداشت‌های افرادی مثل منظور پشتین کار سازمان اطلاعات ارتش پاکستان (ای‌اس‌ای) است. آن‌ها می‌توانند در اخلال نظم و امنیت ما بیشتر گام بردارند و بیشتر تشنج‌آفرینی کنند."

دولت پاکستان بارها مداخله در مسائل افغانستان را رد کرده است.

'مداخله علیه مداخله؟ '

در بین صدای افغان‌هایی که خواهان رهایی منظور پشتین هستند، صدای غیرپشتون‌ هم، هرچند اندک شنیده می‌شود.

امرالله صالح، معاون آقای غنی در انتخابات ریاست جمهوری که همه منتظر نتیجه آن هستند، خواهان آزادی آقای پشتین شده است.

در تظاهرات‌هایی هم که در برخی ولایت‌های افغانستان از جمله کابل برگزار شد، شماری از غیرپشتون‌ها هم حضور داشتند. این حضور بر می‌‎گردد به اعتراض آن‌ها علیه "سیاست‌های مداخله‌جویانه" پاکستان در قبال افغانستان.

این نوع نگاه معتقد است که "وقتی پاکستان در مسائل افغانستان دخالت می‌کند، چرا افغانستان در مسائل پاکستان مداخله نکند؟"

اما پاسخ به این سئوال که بارها پرسیده شده است، تاکنون جواب روشنی نداشته، این‌که اگر مداخله افغانستان در مسائل داخلی پاکستان، واکنش سخت‌تر و شدیدتر اسلام‌آباد را در پی داشت، آن‌گاه کابل چه گزینه‌هایی پیش رو دارد؟