از صندوق‌های فلزی پول تا بانکداری مدرن در افغانستان

بانکداری در افغانستان در بیش از هشتاد و شش سال گذشته که از آغاز آن می‌گذرد، فراز و فرودهای زیادی را گذرانده است.

عادله ترین که از اولین کارمندان بانک افغانستان است می‌گوید وقتی مامور بانک ملی شد، آن زمان مردم صندوق‌های کوچک پس انداز فلزی در بانک داشتند و کلید آن در بانک نگهداری می‌شد.

این خانم بانکدار به یاد می‌آورد، زمانی که مردم برای دریافت پس اندازهای شان به بانک مراجعه می‌کردند، سکه‌ها را در حساب فرزندانش واریز می‌کردند.

خانم ترین یکی از کارمندان با سابقه بانک در افغانستان است. ۳۵ سال کارمند بانک بوده و عمرش را در بانکداری سپری کرده است. او دوره‌ای از بانکداری را به یاد می‌آورد که بانک‌ها کارکرد "سنتی" داشتند و حساب و کتاب با قلم و کاغذ انجام می‌شده است.

وقتی خانم ترین کارمند بانک شد، حدود ۴۰ درصد کارمند بانک زنان بوده‌اند.

بخشی از داشته‌های معنوی بانک ملی درموزیم/موزه این بانک نگهداری می‌شود.

در این موزه نمونه‌هایی از بانک‌نوت/اسکناس‌های چاپ شده، تصاویر بنیانگذاران بانک؛ عکس اولین کارمند زن و تلفنی که بنیان‌گذار بانک استفاده می‌کرده، نگهداری می‌شود.

ایده بانکداری در افغانستان از توسعه یک شرکت سهامی منشاء گرفت. شرکتی که توسط مجید خان زابلی، یکی از بازرگان افغان ایجاد شده بود.

شواهد تاریخی نشان می‌دهد که بانک ملی و اولین بانک افغانستان در سال ۱۳۱۲ خورشیدی در زمان پادشاهی محمد ظاهر به منظور ارایه خدمات بانکی ایجاد شد.

سرمایه اولیه این بانک در زمان آغاز فعالیت حدود ۹.۶ میلیون افغانی بود ولی اکنون این بانک در داخل و خارج از افغانستان دارایی دارد. بانکی که با سهم مشترک مردم و دولت ایجاد شده بود.

عبدالعزیز بابکرخیل، رئیس بانک ملی می‌گوید که بانکداری تا قبل از آغاز جنگ‌های داخلی در حال رشد بود، ولی در جنگ‌های داخلی این بانک یک بار تاراج و بعدا به آتش کشیده شد.

آقای بابکرخیل، نقش بانک ملی را در توسعه بانکداری افغانستان ارزنده می‌داند و می‌گوید که بانک ملی الهام بخش برای ایجاد بانک‌های دیگر و استفاده از پول به عنوان سرمایه در توسعه کشور شده است.

شش سال بعد از ایجاد بانک ملی، در سال ۱۳۱۸خورشیدی حدود ۸۰ سال پیش بانک مرکزی افغانستان یا "دافغانستان بانک (بانک افغانستان)" ایجاد شد.

اولین پول "یک روپیه کابلی" قبل از ایجاد بانک در زمان پادشاهی امیرامان الله خان ضرب و نشر شد و با روی کار آمدن دافغانستان بانک اسکناس توسط بانک ملی چاپ شد.

بانک مرکزی از آغاز تاکنون مسئولیت سیاست‌گذاری پولی، نظارت بر بانکها، چاپ اسکناس، نظارت از گردش پول و خدمات جمع‌آوری در آمد دولت را به عهده دارد.

خان افضل هده وال، که در دو دهه گذشته در نظام بانکداری افغانستان کار کرده، می‌گوید: "در گذشته علاوه بانک مرکزی، بانک‌های اختصاصی مانند بانک رهنی، بانک توسعه صادرات، بانک انکشاف زراعتی و پشتنی بانک فعال بودند."

او می‌گوید که دولت بانک ملی را به این دلیل تقویت کرد و بعدا آنرا ملی ساخت که در کنار معامله مالی، بخش خزانه داری دولت را هم انجام دهد و منحصر به نگهداری پول نباشد و نگهداری اوراق بها دار و دارای دولت را هم محافظت می‌کرد.

بانک ملی افغانستان که با سرمایه حدود ۹.۶ میلیون افغانی ( که اکنون حدود ۱۲۵ هزار دالر/دلار می‌شود) آغاز به فعالیت کرد حالا حدود ۴۰ میلیارد افغانی(۵۲۰ میلیون دلار) سرمایه دارد.

این بانک در نقاط مختلف در داخل و در برخی کشورها همانند پاکستان، آمریکا، آلمان و بریتانیا ملکیت دارد. حالا در کنار بانک ملی یازده بانک دیگر نیز در افغانستان فعالند که سرمایه کل آنها به میلیاردها دلار می‌رسد.

اکثر این بانک‌ها خصوصی‌اند و به شکل تجارتی خدمات بانکی ارایه می‌کند که حدود ۳.۶ میلیون نفر مشترک دارند. روند بانکداری نیز در این کشور در حال مدرن شدن است.