زنان با ناتوانی ذهنی در افغانستان چه وضعی دارند؟

در حالیکه گفته می‌شود در افغانستان هزاران زن دچار مشکلات روانی و ذهنی هستند، دو مرکز غیردولتی از چهار صد نفر زن مبتلا به ناتوانی ذهنی نگهداری می‌کنند.

جمعیت هلال احمر افغانستان این دو مرکز را در کابل و هرات اداره می‌کند. هنوز آماری در مورد شمار افرادی که دچار اختلالات شدید روانی در افغانستان هستند، ارائه نشده است.

مرکزی که در کابل افراد دچار اختلالات روانی را نگهداری می‌کند، به نام "قلعه اناثیه" معروف است. وقتی به آن‌جا رفتم، دروازه را دختر حدودا ده ساله‌ای باز کرد. از او پرسیدم تو مسئول باز و بستن دروازه هستی؟ فقط خندید. به نظر می‌رسید دچار اختلالات روانی باشد.

در کمتر از یک دقیقه نزدیک به ۱۰ زن و دختر دیگر دوره‌مان کردند. بزرگترین‌شان خطاب به مسئول مرکز که همراه‌مان بود، می‌گفت تو باید فلانی را اعدام کنی. او نام یک نفر دیگر را می‌‌گرفت و می‌گفت او را حلال می‌کنم/گردن می‌زنم.

یکی دیگر در حال گریستن بود. می‌گفتند یک ماه شده که به این مرکز آمده و هر وقت از خواب بیدار می‌شود می‌گرید.

در قلعه اناثیه، ۷۸ دختر و زن نگهداری می‌شوند. در چهار اتاق و در حیاطی نسبتاً سرسبز.

یکی از اتاق‌ها متفاوت است. برای نگهداری از افرادی که به نحوی خطرناک هستند، حصارهایی شبیه قفس در داخل آن کار گذاشته شده است.

در داخل یکی از اتاق‌ها چند زن و دختر را دیدم که دایره می‌زدند و پایکوبی می‌کردند. روی دیوار چند نقاشی‌ دیده می‌شد. بیشتر گل نقاشی کرده‌بودند.

در اتاق دیگری دو خواهر کنار هم نشسته بودند. فرشته و نیلوفر. آن‌ها سه خواهر بودند و هر سه دچار اختلالات روانی شدید. یکی از آن‌ها در همان‌جا جان داده بود. نیلوفر به من گفت ما دو خواهر هستیم، و بعد خندید.

جمعیت هلال احمر افغانستان این مرکز را اداره می‌کند. آسایشگاه مشابهی نیز در ولایت هرات فعال است. در آن‌جا شماری از مردان نیز نگهداری می‌شوند.

به گفته‌ی میرویس اکرم، سرپرست جمعیت هلال احمر افغانستان، آن‌ها در این مراکز از حدود ۴۰۰ نفر، زن و مرد مراقبت می‌کنند.

آقای اکرم گفت که جمعیت هلال احمر برای بهبود این مراکز هرچه در توان دارد را به کار می‌گیرد.

این مراکز پرهزینه‌ترین بخش هلال احمر است. گاهی در هفته دو بار شیشه‌های مرکز کابل را تبدیل می‌کنند. ساکنین آن آن‌را می‌شکنند.

با این حال به نظر می‌رسد کمبودی‌های این مراکز زیاد است. به‌طور مثال در مرکز کابل، برای حدود ۸۰ نفر تنها یک حمام وجود دارد.

محمد زاهد کوشا، آمر آسایشگاه کابل، وابسته به جمعیت هلال احمر افغانستان می‌گوید هزینه‌ نگهداری این افراد به مراتب بیشتر از افراد سالم است. ساختمان مناسب، کارمندان خدماتی، دکترهای متخصص، دارو، پوشاک و غذا هزینه مراقبت از این افراد را افزایش می‌دهد.

کمبودی‌های مادی بخشی از مشکلات ساکنین این‌جاست. بخشی دیگر دلتنگی‌های‌شان است. در مدتی که آن‌جا بودم، هیچ خانواده‌ای را ندیدم که برای دیدن آن‌ها مراجعه کنند؛ اما شنیدم که نیلوفر و فرشته گفتند که دلتنگ پدرشان شده‌اند، و دیگری که می‌گفت چه وقت از این‌جا می‌رویم، دل‌مان تنگ شده، سال نو هم که آمده.

به گفته‌ی مسئولین برخی مواقع آن‌ها ماه‌ها چشم به راه یکی از نزدیکان خود هستند. گاهی هم فراموش می‌شوند، تا جایی‌که فراموش می‌کنند که دیگر چشم به‌راه باشند.