Ukraine irazirikana ingaruka yahuye na zo kuri uyu munsi yizihiza ubwigenge budigadiga

James Waterhouse

Umunyamakuru wa BBC muri Ukraine

Si benshi barusha Viktor Yushchenko kumenya ikiguzi (ingaruka) cyo gutambamira kugira ijambo kw'Uburusiya.

Uyu wahoze ari Perezida wa Ukraine yarogeshejwe ikinyabutabire kibi cyane ku buzima ubwo yari arimo kwiyamamaza mu 2004, ahatanye n'umukandida wifuzwaga cyane n'Uburusiya.

Yaje kuyobora imyigaragambyo yo kwamagana amatora yabayemo uburiganya, mbere yuko mu mwaka wakurikiyeho aba Perezida.

Yicaye mu rugo ruriho imbaho zihenze zo mu giti cya 'timber' mu nkengero y'umurwa mukuru Kyiv, Yushchenko arashima "ingufu za roho [umutima] yo gukunda igihugu" nk'ikintu cy'ingenzi cyagejeje Ukraine ku bwigenge.

Ati: "Uyu munsi nshobora kuvugana icyizere ko Abanya-Ukraine miliyoni 42 bavuga mu ijwi rimwe. Kandi ibyo bituma duhangana n'umwanzi uwo ari we wese, harimo n'Uburusiya".

Mu maso y'uyu wahoze ari Perezida, n'ubu ushobora kuhabona inkovu zo muri icyo gihe yarogwaga.

Uyu munsi w'ubwigenge bwa Ukraine uhuriranye n'amezi atandatu ashize uvuye ku munsi Perezida w'Uburusiya Vladimir Putin yayigabyeho igitero ahereye mu majyaruguru, mu burasirazuba no mu majyepfo.

Muri icyo gihe, abasirikare ba Ukraine hafi 9,000 barishwe, naho abasivile 5,500 bemejwe n'umuryango w'abibumbye (ONU/UN) ko ari bo bamaze gupfira muri iyi ntambara.

Nubwo hano muri Ukraine ari bacyeya bari biteze ko intambara yakwaduka, Yushchenko ahanini anenga icyo abona nko kutagira ubushobozi kumaze igihe kirekire kw'uburengerazuba (Uburayi n'Amerika) kwo kurwanya ubushotoranyi bw'Uburusiya.

By'umwihariko, mu 2008 ubwo Uburusiya bwateraga Georgia, n'imyaka itandatu nyuma yaho ubwo bwateraga Ukraine bukiyomekaho umwigimbakirwa wa Crimea.

Ariko, atekereza ko iki kigeragezo gikomeye cyane kuri Ukraine cyahinduye umwanya wayo mu ruhando rw'amahanga.

Ati: "Uyu munsi, ibihugu birenga 50 bimaze kuvuga ko byifatanyije n'ibitekerezo by'urugamba rwacu. Birimo kuduha ubufasha bwo mu bwoko bwose - ubwa gisirikare, ubw'amafaranga n'ubw'imibereho".

Muri iki gihe, kubaza (imbaho) ni byo bisigaye bifata igihe kinini cyane cy'uyu wahoze ari umunyapolitiki.

Aho tuganirira, dukikijwe n'ibibazanyo bibarirwa muri za mirongo, kandi uyu wahoze ari Perezida ambwiye ko yemera byimazeyo ko Ukraine ishobora kugobotora intsinzi muri iyi ntambara.

Uko Uburusiya burushaho kugerageza gushegesha Ukraine, ni ko abaturage ba Ukraine barushaho gukomeza umutima wo gukunda igihugu.

Mu ruganda (ihinguriro mu Kirundi) ruto ruri ku nkombe y'ibumoso y'uruzi rwa Dnieper rw'i Kyiv, mu bushabitsi bwe Nataliia yajyaga akora imyambaro isa y'abakozi bo mu mahoteli, ariko ubu akora amabendera ya Ukraine.

Yatangiye yakira ubusabe bwo kuyadoda buvuye kuri za bariyeri za gisirikare mu minsi ya mbere y'iki gitero cy'Uburusiya, none ubu asigaye abona ubusabe (komande) burenga 2,500 ku kwezi bw'abantu bashaka ko abakorera amabendera - atari abasirikare gusa, ahubwo n'abacuruzi.

Ari na ko humvikana urusaku rw'imashini z'icyarahani zo muri uru ruganda, arambwiye ati: "Aya ni amabara dukunda cyane.

"Buri Munya-Ukraine akorwa ku mutima n'aya mabara kandi tuyabona muri buri kintu cyose - mu kirere, mu ngano. Ibi biduha ibyishimo no kumva tumerewe neza mu mutima, kuko akazi kacu ari ingirakamaro".

Mu gihe imaze amezi atandatu iri mu ntambara, Ukraine hari ibibi isigaye ibana na byo.

Nyuma y'ibyumweru byari bishize ikivugaho, igitero cyo kwigaranzura Uburusiya yateganyaga mu majyepfo, mu karere kigaruriwe ka Kherson, ntikirigaragaza.

Ni byo, habayeho ibitero by'ibisasu bya misile bigeza mu ntera ndende kurushaho imbere ku butaka bwigaruriwe n'Uburusiya, ariko ubu iyi ntambara yiganjemo imbunda za rutura mu nkengero z'urubuga rw'imirwano rusa nk'urutava aho ruri (rutimuka).

Kugeza ubu, intwaro z'uburengerazuba zirimo gufasha Ukraine kuguma mu birindiro byayo no kubangamira uburyo bw'Uburusiya bwo kongera abasirikare n'ibikoresho, ariko bizasaba ikintu gikomeye cyane kugira ngo ukuntu ibintu bimeze guhinduke Ukraine ishobore kwirukana Uburusiya burundu.

Rero, uku kuntu ibintu bimeze ubu mu rwego rwa gisirikare gusa nk'ukwitezwe gukomeza muri ubu buryo, bigire ingaruka, irimo kwiyongera kandi irenze ukwemera, ku miryango ibarirwa mu bihumbi za mirongo.

Nanone - nubwo Perezida Volodymyr Zelensky ahanini abonwa nk'intwari y'igihugu cye muri iyi ntambara, ubu arimo kunengwa ku kuntu yiteguye ku gitero cy'Uburusiya.

By'umwihariko, aranengwa ku cyemezo cye cyo kutagira icyo akora ku kuburirwa n'Amerika, ubwo yavugaga ko byateza gushya ubwoba ndetse bikangiza ubukungu bwa Ukraine.

Ikindi kimenyetso cyo kwirwanaho kwa Ukraine, kiri mu cyumba gitunganyirizwamo amakuru cy'urubuga The Kyiv Independent.

Uru ni urubuga rw'amakuru mu rurimi rw'Icyongereza rwashinzwe mu byumweru byabanjirije igitero cy'Uburusiya kuri Ukraine.

Mu gihe cy'iminsi rushinzwe, rwavuye ku barukurikira kuri internet babarirwa mu bihumbi za mirongo, none ubu rwageze ku bantu babarirwa muri za miliyoni barukurikira.

Olga Rudenko, umwanditsi mukuru w'uru rubuga, ati: "Ni Umunsi w'Ubwigenge tutari tuzi ko uzabaho".

Avuga ko uru rubuga ari ijwi rya Ukraine, rukaba n'idirishya isi ireberamo ikamenya ibibera muri Ukraine.

Ati: "Mu kwezi kwa kabiri, igihe ibintu byari biteye urujijo cyane, ntitwari tuzi niba igice kinini cy'igihugu kizaterwa cyangwa niba tuzicwa.

"Kuba tukiri hano, gushobora kwizihiza [ubwigenge], bifite igisobanuro gikomeye".

Amasezerano yo mu kwezi kwa karindwi, yatumye Ukraine yongera kohereza ibinyampeke mu mahanga binyuze mu nyanja y'umukara (Black Sea/Mer Noire), ni yo ntambwe ikomeye yonyine yo mu rwego rwa diplomasi imaze guterwa muri iyi ntambara.

Bamwe bayabona nk'umusingi w'amasezerano y'amahoro azashyira akagerwaho.

Ayo aracyafite urugendo rurerure, kandi Ukraine yamaze gutakaza kugenzura kimwe cya gatanu (1/5) cy'ubutaka bwayo.

Kugira ngo kigumane ubwigenge bwacyo, iki gihugu kizacungira ku bufasha bw'amahanga no mu kindi gihe kiri imbere.