Burundi: Imvo n'Imvano ku mibereho ikomeje gukomerera abaturage kubera izamuka ry'ibiciro

Mwaramukanye amahoro bakunzi b'ikiganiro Imvo n'Imvano. Imvo n'Imvano y'uyu munsi tariki 21 ukwezi kwa gatanu, 2022, yibanze ku mibereho ikomeje gukomerera abanyagihugu b'u Burundi kubera impamvu zinyuranye.

Nkuko bimeze ahandi ku isi, ubuzima n'ubukungu bw'ibihugu byagizweho ingaruka n'intambara yo muri Ukraine hagati y'ingabo z'icyo gihugu n'Uburusiya, yatangiye ku itariki ya 24 ukwezi kwa kabiri uyu mwaka.

Nubwo ari intambara hagati y'ibihugu bibiri, ariko ingaruka zayo zasakaye ku isi kubera ko ibyo bihugu byari bisanzwe ari ikigega cy'ibiribwa bikoreshwa cyane ku isi nk'ingano ndetse n'igitoro.

Ukraine n'Uburusiya bisanzwe bitanga umusaruro w'ingano ku isi ungana na 30 ku ijana. Urugero ni igihugu cya Misiri gikoresha ingano igera kuri 80 ku ijana iturutse mu Burusiya na Ukraine.

Ishyirahamwe ry'ubucuruzi ku isi, WTO/OMC, riravuga ko iyo ntambara ibangamiye ubucuruzi ku isi. Ngozi Okonjo-Iweala, umuyobozi mukuru wa WTO, aravuga ko kuba hari ibicuruzwa bicye biri ku masoko n'ibiciro bihanitse ku biribwa, bibangamiye cyane abakene ku isi.

Uretse intambara ubwayo, hari ibyemezo byo rwego rw'ubukungu byafatiwe Uburusiya n'ibihugu by'Uburayi n'Amerika.

Ikigo mpuzamahanga cy'imari, IMF/FMI, kiragira inama ibihugu ko bikwiye gukoresha ubwitonzi muri gahunda bifata zo guhangana n'ibyo bibazo bikomereye abaturage.

IMF iravuga ko hakwiye gufatwa ibyemezo bizirikana abakene. Gufasha abahinzi n'ubucuruzi buciriritse biri mu nama zitangwa na IMF.

Iki kigo kiravuga ko leta ishobora no gutanga amafaranga yunganira ibiciro (azwi nka 'subsidies'), mu rwego rwo gufasha abaturage bahanganye n'ibiciro biterwa n'impamvu ziturutse mu mahanga.

IMF iravuga ko ibihugu nka Bénin, Ethiopia na Malawi, bitumiza ibintu byinshi kurusha ibyo byohereza hanze, bikwiye gushakisha uburyo byafasha abakene, bikajya bitumiza ibikenewe kurusha ibindi.

U Burundi rero, uretse ko busanzwe ari cyo gihugu gikennye kurusha ibindi ku isi nkuko Banki y'isi ibivuga, cyahuye n'izo ngaruka z'intambara yo muri Ukraine.

Umukuru w'igihugu Evariste Ndayishimiye, aherutse kwemera ko u Burundi bufite ikibazo cy'ibitoro kubera ubukene bw'amafaranga y'agaciro.

Leta iranavuga ko hari ibiribwa bihingwa muri icyo gihugu, ariko kubera akaboko k'abitwa abakomisiyoneri barangura ibyo biribwa ku mafaranga make bakabigurisha ku giciro cyo hejuru, na byo bituma abaturage bagira ibibazo.

Umukuru w'igihugu aherutse no kuvuga ko bikwiye ko Abarundi batinyuka bakarya ibiryo biribwa n'abandi bantu ariko bitaribwa n'Abarundi. Rumwe mu ngero yatanze ni umubirizi.

Uyu munsi rero Imvo n'Imvano yahaye urubuga abaturage ngo bavuge uko ibyo bibazo bibamereye, bishobotse banatange inama yuko byakemurwa.

Mu gutanga izo nama, twanitabaje Faustin Ndikumana, umuyobozi wa PARCEM, ishyirahamwe rirwanya ruswa, ikimenyane no guhindura ingendo, ngo twumve inama agira leta ndetse n'abanyagihugu.

Twanifuje ko abavugira leta y'u Burundi baba muri iki kiganiro ariko ntibyabashobokeye.

Iki kiganiro mwagiteguriwe kandi murakigezwaho na Félin Gakwaya.