Burundi – Rwanda: Imvo n'Imvano ku bitekerezo by'abatwandikiye ku ngaruka zo gufunga imipaka
Mwaramukanye amahoro mwese muteze amatwi Imvo n'Imvano yo kuri uyu wa gatandatu tariki ya 22 y'ukwezi kwa mbere mu 2022. Uyu munsi Imvo n'Imvano yahaye umwanya abatwandikiye bashaka gutanga ibitekerezo ku kiganiro twabagejejeho ku wa gatandatu ushize cyavugaga ku ngaruka zatewe no gufunga imipaka hagati y'u Rwanda n'u Burundi, imipaka imaze imyaka 7 ifunzwe.
Twasuye Abanyarwanda batuye kuri uwo mupaka, twagendereye abari i Bugesera no ku Kanyaru.
Hagati aho, imishyikirano irarimbanyije hagati y'abategetsi b'ibihugu byombi kugira ngo barebe uko basubiza ibintu mu buryo.
Habanje iy'abashinzwe umutekano yakunze kubera ku mupaka wa Nemba, hakurikiraho iy'abashinzwe 'diplomacy' (umubano n'amahanga), haza abayoboye intara n'uturere bikora ku mipaka y'ibihugu byombi, binagera n'aho mu mwaka ushize, umushikiranganji wa mbere w'u Rwanda Dr Edouard Ngirente yitabira ibirori byo kwizihiza isabukuru u Burundi bwaboneyeho ubwigenge, yabaye ku itariki ya mbere y'ukwa karindwi.
U Rwanda rwaje no kohereza mu Burundi umukuru w'inteko nshingamateka - umutwe wa sena, Dr Augustin Iyamuremye, mu kwezi kwa cyenda k'umwaka ushize.
Ku itariki 10 y'uku kwezi kwa mbere muri uyu mwaka, Perezida Paul Kagame yakiriye intumwa zoherejwe na mugenzi we w'u Burundi, Évariste Ndayishimiye, zari ziyobowe n'umushikirangaji ushinzwe Umuryango w'Afurika y'i burasirazuba, urubyiruko hamwe na siporo, Ambasaderi Ezéchiel Nibigira.
Kuva mu 2015, ibihugu byombi byahagaritse imigenderane binyuze ku mipaka irimo ibiri minini nk'uwa Nemba mu burasirazuba bw'u Rwanda n'uw'Akanyaru mu karere ka Nyaruguru aho ni mu ntara y'amajyepfo, ikiyongeraho imito irimo uwo mu mu karere ka Nyaruguru, Gisagara na Rusizi.
U Rwanda rwakuraga i Burundi ibikomoka ku buhinzi bitandukanye birimo imbuto (ivyamwa mu Kirundi), indagara n'amamesa, rukajyanayo ifu y'ibigori, iy'ingano, ifu y'imyumbati, ibijumba n'amata.
Imibare ya minisiteri y'ubucuruzi n'inganda mu Rwanda (MINICOM) igaragaza ko mbere y'uko u Burundi bwinjira mu mvururu zo mu 2015, ibyo u Rwanda rwoherezaga mu Burundi biturutse mu musaruro ukomoka ku nganda byagabanutseho hafi 40% hagati ya 2014 na 2015.
Mu 2014 u Rwanda rwohereje mu Burundi ibicuruzwa bifite agaciro ka miliyoni 20 z'amadolari, aya akaba yaragabanutse agera kuri miliyoni 12 z'amadorali y'Amerika.
Mu kiganiro cyacu cy'ubushize rero, mugenzi wanjye Yves Bucyana yasuye abaturage baturiye ikiyaga cya Cyohoha y'epfo mu karere ka Bugesera hafi y'umupaka u Rwanda ruhana n'u Burundi (ubwo ni ku ruhande rw'intara ya Kirundo mu Burundi), ajya no mu ntara y'amajyepfo ku baturiye Akanyaru ku wundi mupaka u Rwanda ruhana n'u Burundi (ubwo ni ku ruhande rw'intara ya Kayanza mu Burundi ), yanavuganye n'umusesenguzi mu bya politike Dr Rusa Bagirishya.
Iki kiganiro mwagiteguriwe kandi murakigezwaho na Félin Gakwaya.