Imvo n'imvano ku kwicuza kw’Umwami Philippe w'Ububirigi ku mabi ico gihugu cakoreye Congo

Kuwa kabiri wa kino cyumweru igihe igihugu cya Repubulika ya demokarasi ya Congo kizihizaga imyaka 60 ishize kibonye ubwigenge, umwami w'Ububirigi Philippe - igihugu cyahoze gikolonije Congo - ku nshuro ya mbere mu mateka y'igihugu cye yatangaje ko ababajwe cyane n'amarorerwa yakorewe abanyekongo igihe igihugu cyabo cyategekwaga n'Ububirigi. Izobere mu mateka ya Congo zivuga ko amarorerwa ndengakamere yakozwe cyane cyane kuva kuva mu 1885 kugeza mu 1908 igihe igihugu cyabo kitwaga Etat Independant du Congo kigenzurwa n'umwami Leopold II w'ububirigi nk'akarima ke. Zivuga ko miliyoni zigera ku icumi z'abanyekongo zishwe, imibiri yabo igatemagurwa cyangwa bagahitanwa n'indwara igihe bakoreshwa akazi k'uburetwa mu mirimo y'ibiti byavagamo imipira ya Caouthouc y'umwami Leopold II. Umwami Philippe mu ibaruwa yandikiye Perezida wa Congo nawe yemera ko ibikorwa by'urugomo, ubugome bukabije byakorewe abanyeCongo muri icyo gihe ndetse no mu gihe Congo noneho yagenzurwaga na leta y'Ububirigi kuva muri 1908 kugeza ibonye Ubwigenge muri 1960. Hagati aho leta y'Ububirigi yatangaje hagati mu kwezi gushize ko hagiye kujyaho akanama k'abadepite kazasuzuma ukuntu Ububirigi bwitwaye igihe bwakolonizaga Congo bukanayobora Urwanda n'Uburundi.

Mbese kuki umwami Philippe atasabye imbabazi ahubwo akavuga ko yicuza ibyabaye?

Ni iki gitumye abivuga muri kino gihe mu gihe abamubanjirije batigeze babikora?

Imbabazi zisabwa n'impozamarira bisabwa na zimwe mu mpirimbanyi z'ikiremwamuntu se byo birashoboka? Mbese hari icyahindutse igihe Congo noneho yashyirwaga mu maboko ya leta y'Ububirigi kugeza ibonye ubwigenge muri 1960? Ibibi bibazo ndetse n'ibindi nibyo twibandaho muri kino kiganiro cy'imvo n'imvano.

Muzuri Samson, umunyecongo wize iby'amateka akaba atuye mu Bibiligi ,

Gaston Rwasamanzi umunyecongo utuye muri Congo Brazaville, akaba ari impuguke mu mateka y'akarere k'ibiyaga bigari, yanabaye umwe mu bari bafite imyanya yo hejuru k'ubutegetsi bwa Mobutu,

Turi kumwe kandi na Emeline Uwizeyimana, umushakashatsi muri Kaminuza Libre de Belgique, akaba n'umwe mu nzobere 5 zakoze ubushakashatsi ku nzu ndangamurage y'ubukoloni ku rwanda, u Burundi na Repubulika ya Demokarasi ya Congo iri mu nkengero z'umurwa mukuru wa Bruxelles mu Bubiligi, inzu yasubiwemo umwaka w'i 2018 kubera cyane cyane abanyecongo batumvikanaga n'abayubatse ku mateka yagaragazaga. Nawe atuye mu Bubiligi

Iki kiganiro mwagiteguriwe kandi murakigezwaho na Felin Gakwaya.