روز جهانی پناهنده؛ ملل متحد می‌گوید بازگشت به خانه برای خانواده‌های مهاجر شروع یک مبارزه‌ جدید است

اوچا، دفتر هماهنگی کمک‌های بشردوستانه ملل متحد در افغانستان، می‌گوید که بازگشت به خانه برای شمار زیادی از خانواده‌ها، آغاز یک مبارزه جدید است.

این سازمان در بیانیه‌ای به مناسبت ۲۰ جون، روز جهانی پناهنده، گفته است که از سال ۲۰۲۳ تاکنون بیش از ۶ میلیون مهاجر افغان به کشورشان بازگشته‌اند. بیانیه می‌افزاید که بسیاری از آنان به جوامعی پیوسته‌اند که تحت فشار قرار دارند و از مردم از دسترسی به خدمات محروم‌اند.

دفتر کمیساریای عالی پناهندگان ملل متحد در افغانستان نیز با انتشار پیامی حمایت خود را از بازگشت کنندگان و بیجا شدگان اعلام کرده و استقامت، شجاعت و عزم آنان را در میانه چالش‌های کنونی ستوده است.

این نهاد بر حمایت از بازگشت امن، داوطلبانه و آبرومندانه و ادغام مجدد پایدار آنان به جوامعی که باز می‌گردند، تأکید کرده است.

ملل متحد به مناسبت ۲۰ جون، روزجهانی پناهندگان، از حکومت ها و جوامع میزبان خواسته است تا به مهاجرین به عنوان باردوش نگاه نکنند.

این سازمان از این روز با شعار «شجاعت» تجلیل می‌کند.

مفهومی که اشاره به سخت‌کوشی افرادی دارد که به‌رغم از دست دادن خانه، خانواده و امنیت، زندگی خود را از نو می‌سازند.

جنگ‌های طولانی‌مدت در خاورمیانه، افریقا و بخش‌هایی از آسیا، هنوز هم منجر به موجی از مهاجرت‌های اجباری می‌شود. مسیرهایی که گاهی اوقات به پایان زندگی آن‌ها منجر می‌شود که به امید امنیت و آرامش ناچار به انتخاب راه دشوار و پرخطر هستند.

علاوه بر فقر، نبود امنیت و جنگ اکنون بحران‌های نوظهور مانند تغییرات اقلیمی و فروپاشی اقتصادی در برخی کشورها همچنان گراف مهاجرت را افزایش داده‌اند.

براساس آمارهای کمیساریای عالی ملل متحد میزان بی‌جاشدن از محل زندگی، مهاجرت و پناهندگی در مقایسه به یک دهه قبل دو برابر شده است.

۷۵ سال پیش پس از پایان جنگ جهانی دوم، جهان یک تصمیم تازه گرفت مبنی بر اینکه افرادی که پناهنده یا مجبور به فرار می‌شوند، مستحق امنیت و حمایت هستند.

به گفته کمیساریای عالی ملل متحد در امور پناهندگان «از سال ۱۹۵۱ تاکنون کنوانسیون مهاجرت پایه قانونی حقوق پناهندگان بوده و افراد بی‌شماری نجات داده شده‌اند که از خانه‌های خود رانده شده بودند.»

یک زن اهل سوریه به کمیساریا گفته است: «من به عنوان یک پناهنده از سوریه، درد مجبور شدن به فرار از خانه و طی مسیر دشوار برای رسیدن به امنیت را می‌دانم. از کنوانسیون پناهندگان متشکرم که به لطف آن من و خانواده‌ام توانستیم سرپناه پیدا کنیم و زندگی خود را از نو بسازیم.»

بر اساس آمار کمیساریای عالی ملل متحد در امور پناهندگان بیش از ۱۲۳ میلیون نفر در سراسر جهان به دلیل سرکوب، آزار و اذیت، بحران‌های سیاسی و نظامی، خشونت، نقض حقوق‌بشر و رویدادهایی که به طور جدی نظم عمومی را مختل می‌کنند، مجبور به ترک خانه و کشور خود شده‌اند.

شابیا منتو یکی از سخنگویان ارشد ملل متحد می‌گوید که همزمان با افزایش مهاجرت و پناهندگی، اسکان مجدد این افراد به کاهش فشار بر سیستم‌های ملی کشورهای میزبان کمک می‌کند.

به گفته او: «طبق تخمین اداره پناهندگان سازمان ملل که در گزارش اسکان مجدد جهانی منتشر شد، ۲/۵ میلیون پناهنده در سراسر جهان نیاز به اسکان مجدد خواهند داشت. بنابراین برای سال ۲۰۲۶، بزرگ‌ترین جمعیت پناهندگانی که نیاز به اسکان مجدد دارند، افغان‌ها، سوری‌ها، بی‌جاشدگان سودان و سودان جنوبی، پناهندگانی از روهینگیا و کنگو هستند. ترکیه، پاکستان، اتیوپیا و یوگاندا در جمع کشورهایی‌اند که پناهندگان در آن‌ها به اسکان مجدد نیاز دارند.»

کمیساریای عالی ملل متحد گفته است که هیچ‌کس در امان نیست تا زمانی که آسیب‌پذیرترین افراد در میان ما در امان نباشند. این نهاد تأکید کرده که حمایت از پناهندگان، جوامع را تقویت می‌کند، ثبات را ارتقا می‌دهد و جان انسان‌ها را نجات می‌دهد.

به‌رغم اهمیت انسانی این مسئله، فضای سیاسی در سال‌های اخیر در برابر پناهجویان و مهاجران پیچیده‌تر شده و در بسیاری از کشورها، رشد سریع جریان‌های ملی‌گرا باعث افزایش گفتمان‌های ضد مهاجرت شده است.

در اروپا و امریکا، برخی رهبران سیاسی با تأکید بر بستن مرزها و کاهش پذیرش پناهندگان، سیاست‌های سخت‌گیرانه‌تری را دنبال کرده‌اند.

انتونیو گوتیرش، دبیرکل ملل متحد گفته است هرگاه به پناهندگان فرصت داده شده، آن‌ها نشان داده‌اند که توان مشارکت معنی‌دار در جامعه میزبان را دارند، از این رو باید از آن‌ها حمایت شود.

کمیساریای عالی ملل متحد با اشاره به اهمیت کنوانسیون پناهندگان در پیامی گفته است: «این کنوانسیون شاید فقط کلمات نوشته شده باشد، اما برای پناهندگان مظهر یک آرمان است و به همه ما این امکان را می‌دهد که رویایی را روزی در سر بپرورانیم که همه کسانی که مجبور به فرار شده‌اند، بتوانند جایی را به نام خانه خود پیدا کنند.»

با همه این همه همنوایی و صداهای حمایت‌کننده از مهاجران، ملل متحد می‌گوید که در سال‌های اخیر نگاه عمومی نسبت به مهاجران در کشورهای میزبان اما به سرعت در حال تغییر است.

افزایش فشار بر منابع عمومی، اشتغال و امنیت، در امریکا کشورهای اروپایی، بریتانیا و ترکیه روند رو به رشد دیدگاه‌های منفی نسبت به مهاجران را نشان می‌دهد.

این تغییر سیاست مهاجرتی وضعیت را برای پناهندگان افغان بیشتر از پیش محدود کرده است.

پناهجویان افغان یکی از بزرگ‌ترین و آسیب‌پذیرترین گروه‌های مهاجر در جهان محسوب می‌شوند. پس از تحولات سیاسی در افغانستان، به‌ویژه بازگشت طالبان به قدرت، موج جدیدی از مهاجرت در افغانستان شکل گرفت.

یک پناهجوی افغان در پاکستان می‌گوید به دلیل تهدیدات امنیتی ناگزیر به ترک کشور شدند و حالا در نیمه راه باقی مانده‌اند.

داستان‌های مشکلات پناهجویان افغان تنها در نیمه راه خلاصه نمی‌شود. شماری که سال‌ها در تاجیکستان پناه برده بودند، به تازگی از آن کشور اجباراً اخراج شدند.

پاکستان و ایران هم از قبل سیاست اخراج دسته‌جمعی افغان‌ها را اعمال کرده‌اند و این روند در طول سال‌های اخیر شدت بیشتری گرفته است، روندی که به اخراج بیشتر از ۵ میلیون مهاجر در دو سال اخیر انجامیده است.

همزمان وضعیت برای پناهجویان افغان فراتر از کشورهای همسایه در دیگر کشورها هم در حال تغییر است، از جمله در اروپا و امریکا که سیاست‌های ضد مهاجرتی پرطرفدار شده‌اند.

در دو سال اخیر گروه‌های ملی‌گرای افراطی و احزاب راست‌گرا در بریتانیا، لهستان، استرالیا و برخی کشورهای دیگر اروپایی علیه مهاجران دست به تظاهرات اعتراضی زده و خواستار اخراج آنان شدند.

افزون بر مخالفت احزاب راست‌گرا با روند پذیرش مهاجرت، در بریتانیا حزب کارگر که در گذشته حامی مهاجرت پنداشته می‌شد، سیاست سخت‌گیرانه‌تری برای پناهندگی اعلام کرده که افغان‌ها از آن بیشتر آسیب دیده‌اند.

وزارت داخله بریتانیا حتی صدور ویزا تحصیلی و کاری را برای شهروندان افغانستان متوقف کرده و دلیل سوءاستفاده از این نوع ویزاها برای رسیدن و ماندن در بریتانیا خوانده شده است.

با توجه به این چالش‌ها شابیا منتو از کشورها جدا خواست که پناهجویان افغان را اخراج نکنند.

او گفت: «دفتر حقوق بشر ملل متحد نسبت به بازگشت اجباری پناهندگان و پناهجویان افغان از کشورهای میزبان به افغانستان، که نقض قوانین بین‌المللی حقوق بشر و پناهندگان است، هشدار می‌دهد. زنان، کودکان و مردان افغان همچنان از کشورهایی که در آن‌ها به دنبال امنیت بوده‌اند، رانده می‌شوند و این روند آن‌ها را در معرض خطر جدی قرار می‌دهد. زنان و دختران، افراد وابسته به دولت سابق و نیروهای امنیتی، کارکنان رسانه‌ها، جامعه مدنی و اعضای جامعه دگرباش (LGBTIQ+)، از جمله کسانی هستند که همچنان در معرض خطر جدی انتقام‌جویی قرار دارند.»

او در ادامه افزود: «ما از کشورها می‌خواهیم که به تعهدات قانونی بین‌المللی خود پایبند باشند و با عدم انجام اقدامی که آن‌ها را در معرض آسیب‌های جبران‌ناپذیر پس از بازگشت قرار دهد، از افغان‌ها محافظت کنند.»