کودکان گم‌شده کابل؛ خانواده‌هایی که در جست‌وجوی فرزندان‌شان سرگردان‌اند

وزارت کار و امور اجتماعی حکومت طالبان می‌گوید که در سال گذشته خورشیدی ۱۲۰ کودک ناپدیدشده را به خانواده‌هایشان برگردانده‌اند.

آمار جامع از سراسر افغانستان در دسترس نیست و مشخص نیست در مجموع چه تعداد کودک در این کشور ناپدید شده‌اند.

خانواده‌هایی که با بی‌بی‌سی صحبت کرده‌اند، می‌گویند جست‌وجوی کودکان گم‌شده دشوار است و روزها و هفته‌ها را در نگرانی و بلاتکلیفی سپری می‌کنند.

پیشتر بی‌بی‌سی با سوتفاهم از اظهارات سخنگوی وزارت کار و امور اجتماعی حکومت طالبان گزارش داده بود که ۱۲۰ کودک طی یک سال گذشته در کابل ناپدید شده‌اند. در حالی که منظور از این آمار، ۱۲۰ کودک مفقودی بود که پیدا شده، در مراکز حمایت از کودکان نگهداری شده و سپس به خانواده‌هایشان سپرده شده‌اند.

محمد صدیق توحیدی، سخنگوی وزارت کار و امور اجتماعی، به بی‌بی‌سی گفت: «در سال گذشته در شهر کابل، حدود ۲۰۶۱ طفل ادغام‌شده داریم که از جمله ۱۴۳۶ تن آنها اطفال گدا هستند که جمع‌آوری و ثبت شده و مورد حمایت قرار گرفته و دوباره به خانواده‌های‌شان بازگردانده شدند. ۵۰۵ طفل رد مرزی و ۱۲۰ طفل مفقود شده است که ۸۵ تن آنها دختر هستند. فعلاً در مرکز حمایوی کار و امور اجتماعی، ۸۵ طفل تحت حمایت و سرپرستی قرار دارند.»

این آمار تنها مربوط به کابل است. بی‌بی‌سی نتوانسته است آمار جامع و مستقلی از شمار کودکان ناپدیدشده در سراسر افغانستان به دست آورد.

دو ماه در جست‌وجوی سید بهرام

سید بهرام ۱۴ ساله یکی از کودکانی است که بیش از دوماه از ناپدید شدنش می‌گذرد و خانواده‌اش هنوز در جست‌وجوی اوست. به گفته اعضای خانواده‌ سید بهرام، او صبح برای رفتن به مکتب از خانه بیرون شد، اما دیگر بازنگشت و آنان نمی‌دانند چه بر سرش آمده است.

علی‌ سینا، پسرخاله سید بهرام، به بی‌بی‌سی گفت که خانواده برای یافتن او به حوزه‌های امنیتی و شفاخانه‌ها مراجعه کرده و حتی برای جست‌وجو به ولایت نیمروز هم رفته‌اند.

او گفت: «حوزه‌های امنیتی را گشتم، شفاخانه را گشتم، به شفاخانه وزیراکبرخان و صحت طفل رفتم، اما در آنجاها هم نبود.»

به گفته علی سینا، خانواده عکس‌های سیدبهرام را به دوستان و آشنایانی که در مرز نیمروز دکان و هوتل دارند، فرستاده است، اما تاکنون هیچ‌کسی در مورد او خبری نداده است. او می‌افزاید، هیچ نشانه‌ای وجود نداشت که سیدبهرام قصد ترک خانه را داشته باشد.

سرنوشت فاطمه پنج‌ساله، کودک دیگری که در کابل ناپدید شد، به شکلی متفاوت رقم خورد.

پدر فاطمه به بی‌بی‌سی گفت که خانواده برای یافتن دخترش به حوزه‌های امنیتی و نهادهای مربوط مراجعه کرده و از منطقه‌ای به منطقه دیگر رفته بودند.

جسد او چهار روز پس از ناپدید شدن پیدا شد، اما گزارش طب عدلی به دلیل وضعیت پیشرفته تجزیه جسد، علت دقیق مرگ را مشخص نکرد. در این گزارش، زمان مرگ حدود ۷۲ ساعت پیش از معاینه برآورد شده است.

مقام‌های حکومت طالبان چه می‌گویند؟

مسئولان حکومت طالبان می‌گویند موارد مفقودی به‌سرعت پیگیری می‌شود و بیشتر کودکانی که ناپدید شدن‌شان گزارش می‌شود، دوباره پیدا می‌شوند.

شیراحمد روحانی، رییس پیشین شعبه ۱۱۹ پولیس کابل در زمان مصاحبه با بی‌بی‌سی، گفت بیشتر موارد گزارش‌شده مربوط به کودکانی است که هنگام رفت‌وآمد در شهر از خانواده‌های‌شان جدا می‌شوند و نوجوانانی که می‌کوشند از مسیر مرز نیمروز به ایران بروند.

او گفت در صورت تماس خانواده‌ها، مسئولان با نیروهای مستقر در مرزها و نهادهای امنیتی هماهنگی می‌کنند تا افراد گم‌شده را پیدا کرده و به خانواده‌های‌شان بسپارند.

روحانی مدعی شد که اختطاف کودکان در افغانستان «به‌کلی از بین رفته» و دیگر امکان وقوع آن وجود ندارد.

اما بی‌بی‌سی نتوانسته است آمار مستقلی برای بررسی این ادعا به دست آورد. نهادهای امنیتی نیز آمار سراسری کودکان گم‌شده را با بی‌بی‌سی شریک نکرده‌اند.

مسئولان امنیتی بدخشان در ۲۹ سپتمبر، اعلام کردند که دو تن را به ظن اختطاف یک کودک ۱۲ ساله از شهر جلال‌آباد بازداشت کرده‌اند.

احسان‌الله کامگار، سخنگوی قوماندانی امنیه بدخشان، به رسانه‌های داخلی گفت این دو تن متهم‌اند که جواد، کودک ۱۲ ساله و باشنده حوزه پنجم شهر جلال‌آباد در ولایت ننگرهار، را اختطاف کرده و به بدخشان انتقال داده‌اند.

به گفته کامگار، نیروهای امنیتی پس از دریافت گزارش، موضوع را پیگیری و دو مظنون را بازداشت کردند. گفته می‌شود که جواد پس از نجات به خانواده‌اش سپرده شده‌است.

این پرونده به‌تنهایی ابعاد اختطاف کودکان در افغانستان را روشن نمی‌کند، اما نشان می‌دهد که در کنار ادعای مقام حکومت طالبان درباره از بین رفتن کامل این پدیده، اختطاف و کودک‌ربایی هنوز وجود دارد.

نقش خانواده‌ها و مکاتب در حفاظت از کودکان

محبوب‌الله موحد، کارشناس ارشد آموزش و مشاور آموزشی، برای تقویت همکاری میان خانواده‌ها و مکاتب کمپینی راه‌اندازی کرده است. او باور دارد که ارتباط نزدیک میان خانواده و مکتب، هم به امنیت دانش‌آموزان کمک می‌کند و هم کیفیت آموزش را افزایش می‌دهد.

آقای موحد می‌گوید والدین باید از سنین پایین به کودکان بیاموزند که چه کسانی افراد مورد اعتمادشان هستند و در کدام مکان‌ها می‌توانند احساس امنیت کنند.

او گفت: «مسوولیت ما این است که به طفل یاد بدهیم که افراد امن تو کیست. پدرت، مادرت، خواهرت، برادرت، کاکایت و مامایت و استادت. مکان‌های امن تو خانه‌ات، مکتبت و مرکز آموزشی تو است. مسیر راه، مسیر امنی برای تو نیست. افراد ناشناس افراد مطمئن برای تو نیستند.»

به گفته آقای موحد، خانواده‌ها در کنار حفاظت از کودکان باید به آموزش آنان نیز توجه کنند. او می‌گوید مشکلات اقتصادی باعث شده است که آموزش برای برخی خانواده‌ها در اولویت دوم قرار گیرد، در حالی که پیشرفت جامعه بدون علم و دانش ممکن نیست.

کودکان جداشده از خانواده‌ها؛ در معرض خطر

یونیسف، صندوق حمایت از کودکان ملل متحد، درباره آسیب‌پذیری کودکان، به‌ویژه کودکانی که از خانواده‌های‌شان جدا می‌شوند یا در مسیر مهاجرت قرار دارند، هشدار داده است. این کودکان ممکن است در معرض خشونت، سوءاستفاده و قاچاق انسان قرار گیرند.

حفاظت از این کودکان، شناسایی آنان و کمک به پیوند دوباره‌شان با خانواده‌ها از جمله موضوعاتی است که در برنامه‌های حمایت از کودکان اهمیت دارد. با این حال، ناپدید شدن یک کودک می‌تواند دلایل متفاوتی داشته باشد و علت هر مورد نیازمند بررسی جداگانه است.

احمد سدیس، کودک دیگری که خبر مفقودی او در جریان تهیه این گزارش به دست بی‌بی‌سی رسید، کمتر از یک روز پس از گم شدن به خانه بازگشت. فاطمه چهار روز بعد پیدا شد، اما زنده نبود. جواد پس از نجات به خانواده‌اش سپرده شد، اما خانواده سید بهرام هنوز از سرنوشت فرزندشان خبر ندارد.