چرا جوانان بیشتر از گذشته دندان‌هایشان را روی هم می‌سایند؟

ایلا به یاد ندارد که از چه زمانی شب‌ها شروع به ساییدن دندان‌هایش روی هم کرد، اما درد شدید فک، سردرد و لحظه‌ای را که به او گفتند دندان‌های آسیابش در حال از بین رفتن‌اند، به‌خوبی به یاد دارد.

او می‌گوید: «درد بسیار شدیدی داشتم. شکل صورتم در حال تغییر بود و دندان‌هایم در معرض شکستن بودند. می‌دانستم باید کاری کنم.»

این زن ۳۱ ساله دچار «براکسیسم» است؛ عارضه‌ای که باعث می‌شود فرد به‌طور مکرر و گاهی شدید دندان‌هایش را روی هم بساید. او می‌گوید درمانی که به‌تازگی انجام داده، «بدون شک» زندگی‌اش را تغییر داده است.

میلیون‌ها نفر مانند ایلا در سراسر بریتانیا دچار براکسیسم هستند. برخی تحقیقات نشان می‌دهند که نزدیک به یک نفر از هر چهار نفر این عارضه را تجربه می‌کند، هرچند بسیاری ممکن است تا پیش از بروز علائم، از آن بی‌خبر باشند.

انجمن داکتران دندان بریتانیا می‌گوید گزارش‌هایی وجود دارد که نشان می‌دهد براکسیسم ممکن است در حال افزایش باشد، هرچند آمار دقیقی در این باره وجود ندارد. با این حال، شماری از داکتران دندان به بی‌بی‌سی گفته‌اند که نگران افزایش تعداد جوانانی هستند که به‌علت ساییدن مداوم دندان‌هایشان با مشکلات دندانی روبه‌رو شده‌اند.

ادیتی دسای، رئیس انجمن بریتانیایی دندان‌پزشکی و اختلالات خواب می‌گوید: «این مشکل قطعا در حال افزایش است و با توجه به استرس زیاد زندگی امروزی، تعجب‌آور نیست.»

تحقیقات نشان می‌دهند که بسیاری از افراد مبتلا به براکسیسم به‌سبب استرس این کار را انجام می‌دهند. اما چرا استرس و فشارهای زندگی روزمره روی فک ما تأثیر می‌گذارند؟ برای مقابله با آن چه می‌توان کرد؟ و آیا این کار در برخی موارد می‌تواند مفید هم باشد؟

«براکسیسم» اصطلاحی کلی برای چهار نوع حرکت فک است: فشار دادن دندان‌ها روی هم، ساییدن آن‌ها، محکم نگه داشتن فک و جلو راندن آن.

برخی افراد شب‌ها دندان‌هایشان را روی هم می‌سایند و برخی دیگر در طول روز. بعضی‌ها حتی متوجه این کار نمی‌شوند، در حالی که در موارد شدید، فرد ممکن است بر اثر ساییدن دندان‌ها حتی محافظ دندان خود را خراب کند و صدای آن کسی را که در کنارش به خواب عمیق فرو رفته نیز بیدار کند.

اما از کجا می‌توانید بفهمید که شما هم این کار را انجام می‌دهید؟

این‌ها نشانه‌هایی هستند که باید به آن‌ها توجه کنید:

به گفته انجمن مشاوره و روان‌درمانی بریتانیا، موضوع ساییدن دندان‌ها در جلسات روان‌درمانی نیز بیشتر از گذشته مطرح می‌شود. این انجمن می‌گوید مردم امروزه آگاهی بیشتری از تأثیر سلامت روان بر بدن خود دارند.

راهی پوپات، روان‌درمانگر می‌گوید تعداد بیشتری از مراجعه‌کنندگانش، به‌ویژه جوانان می‌گویند خودشان یا اطرافیانشان متوجه شده‌اند که دندان‌هایشان را روی هم می‌سایند.

او می‌گوید: «آن‌ها اغلب متوجه می‌شوند که این مشکل در دوره‌ای پراسترس از زندگی‌شان شروع شده یا در همان زمان شدت گرفته است.»

«راهی برای کاهش فشار و استرس»

او می‌گوید آسیب‌های روحی و استرس می‌توانند بدن را در حالت «جنگ یا گریز» قرار دهند؛ حالتی که در آن ضربان قلب بالا می‌رود، آدرنالین ترشح می‌شود و عضلات منقبض می‌شوند تا بدن برای مقابله با یک تهدید آماده شود. از آن‌جا که فک از طریق عصب‌های اصلی جمجمه ارتباط نزدیکی با سیستم عصبی دارد، عضلات فک نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرند و فرد دندان‌هایش را به هم فشار می‌دهد یا روی هم می‌ساید.

پوپات توضیح می‌دهد: «اگر این اتفاق شب هنگام خواب رخ دهد، در واقع یکی از راه‌هایی است که بدن از طریق آن بخشی از استرس و فشاری را که در طول روز تجربه کرده‌ایم، تخلیه می‌کند.»

برای ایلا نیز ساییدن دندان‌ها در خواب به راهی برای تخلیه تنشی تبدیل شده بود که در طول روز در او جمع می‌شد.

«می‌دانم که این موضوع با میزان استرسم ارتباط دارد. من اضطراب با عملکرد بالا دارم. اگر مرا ببینید، احتمالا متوجه آن نمی‌شوید. خیلی سرم پرمشغله است و زیاد بیرون می‌روم تا اضطرابم را پنهان کنم.»

ایلا می‌گوید در دهه ۲۰ زندگی‌اش فقط درد را تحمل می‌کرد. اما چند سال بعد، وقتی داکتر دندانش به او گفت دندان‌هایش در معرض آسیب قرار دارند، تصمیم گرفت برای درمان اقدام کند.

اگرچه تزریق بوتاکس برای این مشکل معمولا از سوی خدمات صحی ملی بریتانیا ارائه نمی‌شود، ایلا تصمیم گرفت هزینه آن را خودش پرداخت کند. دندان‌پزشکش بوتاکس را به عضلات «ماستر» که حرکت فک را کنترل می‌کنند، تزریق کرد. این کار باعث شل شدن عضلات و کاهش تنش در صورت او شد و تأثیر آن حدود سه تا چهار ماه باقی می‌ماند.

او می‌گوید: «در چند ماه گذشته توانسته‌ام خواب راحتی داشته باشم. صبح‌ها انرژی خیلی بیشتری دارم، دردم کمتر شده و صورتم هم دیگر مثل قبل چهارضلعی به نظر نمی‌رسد.»

سایمون کوو، دندان‌پزشکی که هم بیماران خصوصی و هم بیماران خدمات صحی ملی بریتانیا را درمان می‌کند، می‌گوید ساییدن دندان‌ها می‌تواند آسیب زیادی به دندان‌ها وارد کند.

او با استفاده از اسکنر سه‌بعدی دندان‌های بیمارانش را بررسی می‌کند و می‌تواند میزان ساییدگی آن‌ها را در طول زمان ببیند.

او می‌گوید: «اغلب افراد حتی متوجه نمی‌شوند که دندان‌هایشان را روی هم می‌سایند، اما ما شاهد آسیب‌های ناشی از آن هستیم. اگر دندان‌ها بیش از حد ساییده شده باشند، درمان می‌تواند بسیار پیچیده و پرهزینه باشد.»

با این حال، او می‌گوید چنین موارد شدیدی نسبتا نادر هستند و ممکن است سال‌ها طول بکشد تا به این مرحله برسند.

ادیتی دسای، متخصص دندان‌پزشکی و اختلالات خواب می‌گوید اگرچه می‌توان علائم براکسیسم را، برای مثال با استفاده از محافظ دندان کاهش داد، اما پیدا کردن علت اصلی ساییدن دندان‌ها نیز به همان اندازه مهم است.

او می‌گوید: «بسیاری اوقات داکتران دندان بدون این‌که بررسی کنند چرا فرد دندان‌هایش را روی هم می‌ساید، فقط به او محافظ دندان می‌دهند.»

به گفته او، مهم است که بیماری‌های جدی زمینه‌ای مانند «وقفه تنفسی در خواب» نیز در نظر گرفته شوند. در این عارضه، مسیر تنفس مسدود می‌شود و ممکن است فرد برای باز کردن راه تنفس و دوباره نفس کشیدن، دندان‌هایش را روی هم بساید.

فرانک لوبزو، استاد دانشگاه و یکی از محققان برجسته در زمینه براکسیسم می‌گوید: «این نمونه بسیار خوبی است که نشان می‌دهد براکسیسم حتی می‌تواند به زنده ماندن شما کمک کند.»

به گفته او براکسیسم با وجود پیامدهای منفی مانند آسیب به دندان‌ها، اختلال در خواب و درد فک، همیشه هم مضر نیست.

لوبزو می‌گوید: «براکسیسم در تولید بزاق دهان نیز نقش دارد. حرکت عضلات فک، غدد بزرگ بزاقی را فعال می‌کند. بزاق به پاک شدن دهان و محافظت از دندان‌ها کمک می‌کند و برای هضم غذا نیز ضروری است.»

برخی تحقیقات همچنین نشان می‌دهند که جویدن ممکن است به عملکرد مغز کمک کند.

او می‌گوید: «ما این موضوع را در حیوانات می‌دانیم و تحقیقات اولیه ما نشان می‌دهد که در انسان‌ها نیز چنین است. وقتی عضلات فک را به کار می‌اندازیم، جریان خون به مغز را افزایش می‌دهیم.»

با این‌حال، ساییدن دندان‌ها می‌تواند منجر به درد مزمن نیز شود که ممکن است تأثیر زیادی بر زندگی روزمره فرد بگذارد.

براکسیسم چگونه درمان می‌شود؟

ریاض یار، داکتر دندان و متخصص پروتزهای دندانی، بیمارانی را درمان می‌کند که با پیامدهای شدید براکسیسم روبه‌رو هستند؛ از ساییدگی، ترک‌خوردگی و شکستگی دندان‌ها گرفته تا ترمیم‌ دندان‌هایی که مدام دچار آسیب می‌شوند.

به گفته او بسیاری از بیماران همچنین با درد مزمن فک یا صورت و مشکلات خواب مراجعه می‌کنند. او می‌گوید این مشکلات باید جداگانه بررسی شوند و نباید همه آن‌ها را صرفا ناشی از ساییدن دندان‌ها دانست.

داکتر یار می‌گوید در گذشته، ساییدن دندان‌ها صرفا یک مشکل مکانیکی فک تلقی می‌شد، اما اکنون شواهد محکمی وجود دارد که نشان می‌دهد این عارضه بسیار پیچیده‌تر است. به گفته او، براکسیسم یک مشکل «زیستی، روانی و اجتماعی» است که مغز و سیستم عصبی در آن نقش دارند و عوامل مختلف مربوط به زندگی فرد نیز بر آن تأثیر می‌گذارند.

او می‌گوید: «ما الگوی خواب، رژیم غذایی، وزن، میزان فعالیت بدنی و دواهایی را که فرد ممکن است مصرف کند، در نظر می‌گیریم و نشانه‌های اختلالات خواب را نیز بررسی می‌کنیم. عوامل زیادی می‌توانند در ساییدن دندان‌ها نقش داشته باشند، بنابراین برای رسیدگی به این عارضه به همکاری متخصصان حوزه‌های مختلف نیاز است.»

اما چه راه‌هایی می‌توانند کمک کنند؟

ایلا می‌گوید علاوه بر تزریق برای شل کردن عضلات، مدیتیشن نیز انجام می‌دهد تا اضطرابش را کاهش دهد و از تنشی که مرتب در بدن خود احساس می‌کند، رها شود.

او می‌گوید: «درمان زندگی‌ام را متحول کرده است. حالا می‌خواهم بفهمم علت اصلی این مشکل چیست.»