ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, AFP
ရိုဟင်ဂျာတွေအတွက် တရားမျှတမှုရရှိရေး၊ သူတို့ရဲ့ အခွင့်အရေးတွေ အပြည့်အဝ ပြန်လည်ရရှိရေးနဲ့ လုံခြုံစိတ်ချရပြီး ဂုဏ်သိက္ခာရှိတဲ့ ဆန္ဒအလျောက် နေရပ်ပြန်နိုင်ရေး အတွက် ဆက်လက်ရပ်တည်သွားမယ်လို့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအကြံပေးကောင်စီ (SAC-M) က ဒီကနေ့ ထုတ်ပြန်လာပါတယ်။
၂၀၁၇ ခုနှစ်က ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းမှာ မြန်မာစစ်တပ်ရဲ့ နယ်မြေရှင်းလင်းရေး စစ်ဆင်ရေးတွေကြောင့် ရိုဟင်ဂျာတွေ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံဘက်ကို ထွက်ပြေးရွှေ့ပြောင်းရတာ ၉ နှစ်ပြည့်တဲ့ ဒီကနေ့ သြဂုတ် ၂၅ ရက်မှာ (SAC-M) က ပြောလာတာဖြစ်ပါတယ်။
“ နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းအနေနဲ့ ရိုဟင်ဂျာတွေဟာ ဘာကြောင့် ဆက်လက်ဖိနှိပ်ခံနေရသလဲ၊ အဲဒီလို ဖိနှိပ်မှုတွေကို ကျူးလွန်ခဲ့သူတွေ အရင်ကရော အခုရောဘာကြောင့် တာဝန်ခံမှုကနေ လွတ်မြောက်နေကြသလဲဆိုတာ ပြန်လည်သုံးသပ်ရပါမယ်” လို့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအကြံပေးကောင်စီ (SAC-M) အဖွဲ့ဝင် ယန်ဟီးလီ က ပြောပါတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံမှာ ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုတွေဟာ ဒီကနေ့ တိုင် အပြစ်ပေးခံရခြင်းမရှိဘဲ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေတယ်လို့သူကဆိုပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း စစ်ကောင်စီဟာ မြန်မာနိုင်ငံတဝန်း အရပ်သားတွေအပေါ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်တဲ့ လုပ်ရပ်တွေ ကျူးလွန်ခဲ့တယ်ဆိုတာကိုလည်းထည့်ပြောထားပါတယ်။
၂၀၂၄ ခုနှစ်မှာ ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း မြန်မာစစ်တပ်နဲ့ အာရက္ခတပ်တော် (AA) တို့ကြား အပြည့်အဝ တိုက်ပွဲတွေ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားလာတာနဲ့အမျှ ရိုဟင်ဂျာတွေလည်း ထပ်ပြီး အလွန်အမင်း အန္တရာယ်ရှိတဲ့ အခြေအနေထဲ ရောက်ရှိခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
၂၀၂၄ ခုနှစ် မေလမှာ ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်အတွင်း အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးနဲ့ ကလေးငယ် အနည်းဆုံး ၁၇၀ ဦး သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရတယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက် နဲ့ပတ်သက်ပြီး သက်သေအထောက်အထားတွေ တိုးပွားလာနေပါတယ်။
အဲဒီအစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှုကို အာရက္ခတပ်တော် (AA) က ကျူးလွန်ခဲ့တယ်လို့ စွပ်စွဲထားပြီး AA ကတော့ အဲဒီစွပ်စွဲချက်ကို ငြင်းဆိုထားပါတယ်။
ဒီလိုအခြေအနေတွေကို လွတ်လပ်တဲ့ နိုင်ငံတကာ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ဖို့နဲ့ စွပ်စွဲခံရသူတွေကို တရားမျှတမှုရှေ့မှောက် ရောက်ရှိစေရေး နိုင်ငံတကာက ကြိုးပမ်းဖို့ လိုအပ်တယ်လို့ SAC-M က ပြောပါတယ်။
၂၀၂၄ ခုနှစ်ကတည်းက ရိုဟင်ဂျာ ၁၅၀,၀၀၀ ကျော် မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ပြေးခဲ့ပြီး အများစုဟာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံဘက်ကို ဖြတ်ကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့ပါတယ်။
ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းမှာ ကျန်ရှိနေတဲ့ ရိုဟင်ဂျာအများအပြားဟာလည်း အခြားနိုင်ငံတွေဖြစ်တဲ့ အင်ဒိုနီးရှားနဲ့ မလေးရှားတို့မှာ ခိုလှုံခွင့်ရနိုင်ဖို့ သူတို့ရဲ့ အသက်ကို ရင်းပြီး အန္တရာယ်များတဲ့ ပင်လယ်ခရီးကို ဖြတ်သန်းဖို့ကလွဲပြီး အခြားရွေးချယ်စရာမရှိတော့ဘူးလို့ ခံစားနေကြရပါတယ်။
ဇွန်လကုန်ပိုင်းမှာလည်း မြန်မာကမ်းရိုးတန်းအနီး လူအများအပြား တင်ဆောင်ထားတဲ့ လှေ ၂ စင်း ပျောက်ဆုံးသွားပြီး ရိုဟင်ဂျာ ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံသူ ၅၀၀ ကျော် ရေနစ်သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ ယူဆရပါတယ်။
“မြန်မာနိုင်ငံဟာ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးစေတဲ့ ပဋိပက္ခနဲ့ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းအတွင်း ကျရောက်နေပါတယ်” လို့ SAC-M အဖွဲ့ဝင် မာဇူကီ ဒါရုစ်မန် က ပြောပါတယ်။
“ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ ရိုဟင်ဂျာတွေကို မြန်မာနိုင်ငံထဲ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ဖို့ ကြိုးပမ်းတာဟာ တာဝန်မဲ့ပြီး အလွန်အန္တရာယ်များတဲ့ လုပ်ရပ်ဖြစ်ပါတယ်” လို့ သူက ဆက်ပြောပါတယ်။
ဇူလိုင်လကုန်ပိုင်းက မလေးရှားဝန်ကြီးချုပ် အန်ဝါအီဘရာဟင်မ် က မလေးရှားရောက် ရိုဟင်ဂျာ ၅,၀၀၀ ကို မြန်မာဘက်က ရေကြောင်းကနေ ပြန်လက်ခံရန် သဘောတူထားကြောင်း ပြောကြားချက်ထွက်ထားပါတယ်။ ဒီအပေါ် ကန့်ကွက်ချက်တွေရှိနေတာဖြစ်ပါတယ်။
“ရခိုင်ပြည်နယ်က ရိုဟင်ဂျာတွေအနေနဲ့ ပိုမိုပြီး မဖြစ်နိုင်တဲ့ ရွေးချယ်စရာတစ်ခုနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရပါတယ်ဆက်နေမယ်ဆိုရင် အသက်အန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရပြီး ထွက်ပြေးမယ်ဆိုရင်လည်း အသက်အန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရတာပါ” လို့ ဆိုပါတယ်။
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံက ကျယ်ပြန့်တဲ့ ဒုက္ခသည်စခန်းတွေမှာ နေထိုင်နေတဲ့ ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည် ၁.၂ သန်း အတွက်လည်း အခြေအနေဟာ ပိုမိုဆိုးရွားလာနေပြီး အလုပ်လုပ်ခွင့်မရှိသလို ပညာရေးရရှိနိုင်မှုအကန့်အသတ်နဲ့ အတူ နိုင်ငံတကာအကူအညီတွေ လျှော့ချခံထားရတယ်လို့ ပြောပါတယ်။
ဇန်နဝါရီလမှာ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် တင်သွင်းထားတဲ့ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအမှုနဲ့ပတ်သက်ပြီး နိုင်ငံတကာတရားရုံး (ICJ) မှာ ကြားနာခဲ့ပါတယ်။ ICJ ဟာ ဒီနှစ်နှောင်းပိုင်းမှာ အပြီးသတ်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ထုတ်ပြန်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
“ရိုဟင်ဂျာတွေအတွက် ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ဟာ သမိုင်းဝင်ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်လာမှာဖြစ်ပြီး လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုတွေ ဖြစ်ပွားတဲ့နေရာတိုင်းမှာ အဲဒီလို ကျူးလွန်မှုတွေကို တားဆီးပြီး အပြစ်ပေးနိုင်ရေးအတွက်လည်း အလွန်ကျယ်ပြန့်တဲ့ သက်ရောက်မှုရှိလာနိုင်ပါတယ်” လို့ SAC-M အဖွဲ့ဝင် ခရစ် စီဒိုတီ က ပြောပါတယ်။
“ရိုဟင်ဂျာတွေအတွက် တရားမျှတမှုရရှိအောင် ဒီအခွင့်အရေးကို နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းအနေနဲ့ အမိအရ အသုံးချရပါမယ်” လို့ သူက ပြောပါတယ်။
တဖက်မှာလည်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှာရောက်နေတဲ့ ရိုဟင်ဂျာဦးရေ ၁ သန်းကျော်ရှိတယ်ဆိုတဲ့ ပြောဆိုချက်တွေက မှားယွင်းနေကြောင်း နေပြည်တော် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက သြဂုတ် ၁၅ ရက်မှာထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။
ဒီအပေါ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် မိုဟာမက် တိုဖစ်-အူရ်-ရာဟ်မန်က ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ် ဦးကျော်စိုးမိုးကိုခေါ် ယူတွေ့ဆုံထားပြီး ရိုဟင်ဂျာလူဦးရေနဲ့ ပတ်သက်လို့ နေပြည်တော်ရဲ့ အချက်အလက်က မှားယွင်းနေပြီး ကုလသမဂ္ဂမှာ မှတ်တမ်းတင်ထားတာကသာ မှန်ကန်ကြောင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကတုံ့ပြန်ထားပါတယ်။
ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ အေဂျင်စီ UNHCR ကတော့ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ အကြမ်းဖက်တွေနဲ့ ဖိနှိပ်ညှဉ်းပန်းတွေက လွတ်မြောက်ဖို့ ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည် ၁ ဒသမ ၁၈ သန်းကျော်ဟာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံကို ထွက်ပြေးခိုလှုံခဲ့ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဒီအရေအတွက်ဟာ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လအထိစာရင်း ဖြစ်ပါတယ်။
