20mh linn / Murchadh MacPhàrlain

Bàrdachd - Bruadar Cogaidh na Caillich

Dàn 4

Tha am bàrd a' glacadh ar n-aire aig toiseach an òrain le sealladh a chur far comhair – balaich cruinn mun teine agus iad a' tomhais àirde a chèile gus am faic iad cò a tha àrd gu leòr airson a dhol dhan arm, am 'Mailisidh'. Tha iad a' coimhead air a' Mhailisidh mar rud math. Tha ìoranas an seo nuair a gheibh sinn a-mach dè thachair dhaibh às dèidh seo.


An uair sin tha e a' cur far comhair càraid òg. Tha am fireannach a' falbh dhan Mhailisidh, le deise spaideil, saighdeir ach tha e a' gealltainn nach bi e air falbh ach beagan mhìosan. Tha an aon seòrsa ìoranais an seo.


Tha an stòiridh a' gluasad air adhart agus tha am boireannach a-nise ag innse mun litir a fhuair i bhuaithe ag innse co ris a tha camp an airm coltach agus dè a tha e an dùil a dhèanamh nuair a bhios a thìde sa Mhailisidh seachad, rud a tha dùil aige ris ann an ùine ghoirid.


An uair sin tha am bàrd a' gearradh tarsaing air a còmhradh leis an loidhne shòlaimte, ghoiriseil, 'Naoi-ceud-deug 's ceithir deug...' Tha seo a' toirt na sgeulachd ceum cudromach air adhart oir sin a' bhliadhna a thòisich a' Chiad Chogadh. Tha MacPhàrlain a' glacadh ar n-aire gu sgileil a-rithist leis an seo.


Tha am bàrd an uair sin ag innse mun chogadh agus mar a thachair do bhalaich a' Mhailisidh (agus do na saighdearan eile), mus eil guth a' bhoireannaich a' tilleadh is i a-nise a' caoidh bàs a leannain. An dèidh dhan bhàrd iomradh a thoirt a-rithist air na chaidh a mharbhadh, tha an t-òran a' crìochnachadh le faclan tiamhaidh a' bhoireannaich: 'Ach cha phill e, mo luaidh/Ach nam bhruadar a-mhàin/O Mhailisidh mo chrìdh'.


Tha cuid a' coimhead air an òran seo mar bhàrdachd an aghaidh cogadh ach chan eil MacPhàrlain ach a' cur suidheachadh far comhair - le sgil sàr-sgeulaiche - agus faodaidh sinne tighinn gu ar co-dhùnadh fhèin mu dheidhinn.


Bruadar Cogaidh na Caillich

  • "Tha na Gearmailtich sa bhàgh,"
  • Ars an t-seann bhean bhochd,
  • "'S bidh iad ann an seo gun dàil,"
  • Agus bhuail i a h-uchd.
  • "Thugam thoir mo chòta-bàn,
  • Thugam cuideachd thoir an gràp,
  • Agus cuiridh sinne blàr
  • Ris an nàmh a nochd.
  • "Chan eil gille chuireas blàr
  • Anns an àite-sa nochd:
  • Tha iad anns an Fhrainge ghrànd',
  • Ach is e mo bheachd-s'
  • Gur ann againn orr' tha feum
  • Nochd san eilean aca fhèin,
  • Ach sinne chaoidh cha ghèill
  • Is cha bhi fo smachd.
  • "Tha mi cluinntinn dìosg nan ràmh,"
  • Ars an t-seann bhean bhochd,
  • "'S tha mi cluinntinn fuaim an gàir' –
  • 'S chan eil annt' sgrid iochd.
  • Siud, a bhodaich, ort, bi 'n àird,
  • Faigh an speal a th' air an spàrr
  • 'S bheir mise leam mo ghràp,
  • 'S cha tèid ceàrr oirnn spaid.
  • "Seo iad, seo iad nis a' tigh'nn,"
  • Ars an t-seann bhean bhochd,
  • "Cùm, a bhodaich, suas do chridh',
  • 'S na bi, ghràidh, fo sprochd.
  • Fhad san ear a dh'èireas grian,
  • Seadh, 's a laigheas i san iar,
  • Aig a' bhòrd seo chan ith biadh
  • Ach ar sliochd fo smachd
  • "Tha iad air a thighinn gu tìr,"
  • Ars an t-seann bhean bhochd,
  • "Tha mi cluinntinnn fuaim am bruidh'nn,
  • 'S tha ann mòr-fheachd.
  • Nis, nuair ghlaodhas mise 'Charge!',
  • Tog, a bhodaich, iolach àrd,
  • Le do dheagh speal na do làimh,
  • Agus bi gun dàil nam bad.
  • "An uair a chunntas mi,"
  • Ars an t-seann bhean bhochd,
  • "Aonan 's a dhà 's a trì,
  • Bi nam bad 's na dèan iochd."
  • Siud a' chailleach glaodhaich, "Charge!
  • Biodh a' bhuaidh againn no 'm bàs,
  • Cha bhi sinn nar tràillean
  • A chaoidh fo smachd!"
  • Siud i bualadh bhos is thall,
  • Siud air ceann fear 'slac';
  • Nis tha 'n gràp aice na chom,
  • Nis tha glùin air uchd.
  • Agus dìreach sa cheart àm,
  • Thuirt am bodach, "Teich a-null!"
  • Gur e bruadar a bh' ann
  • 'S dhùisg an t-seann bhean bhochd!

Bruadar Cogaidh na Caillich

Tagh na facail a th' air an comharrachadh ann an dearg airson mìneachadh fhaighinn.


The Adobe Flash player and Javascript are required in order to view a video which appears on this page. You may wish to download the Adobe Flash player.

Teacsa

Na h-Òganaich le Òran a' Mhailisi no 1914 (Mòd 1972)

Na h-Òganaich le Òran a' Mhailisi no 1914, aig Mòd Inbhirnis, 1972

Dàin Eile

Leugh dàin eile a sgrìobh Murchadh MacPhàrlain

Air adhart gu

Beachdan

BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.

Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.