Gặp những tỷ phú tiền số đang xây dựng một thế giới nơi tiền có thể mua được lá phiếu

Cộng hòa Tự do Liberland nhìn từ trên thuyền không có gì nổi bật.

Sẽ không ai ngờ rằng vùng đồng bằng ngập lũ bằng phẳng, lầy lội bên dòng sông Danube này - nơi lác đác những cây tổng quán sủi, vài chiếc lều và những ngôi nhà trên cây - lại có liên hệ với một số người giàu nhất thế giới.

Trong đó, có nhà đầu tư lớn nhất trong vòng gọi vốn đầu tiên của dự án tiền số gia đình Trump.

Trái ngược hoàn toàn với khung cảnh đó là phiên bản thực tế ảo của Liberland mà tôi đang được xem.

Do hãng kiến trúc ZHA của cố kiến trúc sư Zaha Hadid thiết kế, mô hình này có những tòa tháp lấp lánh, các công viên nổi trên mặt nước và những công trình nước mang thiết kế đầy táo bạo như thách thức trọng lực.

Người đang giới thiệu cho tôi xem là Vít Jedlička, Tổng thống Liberland.

Ông thành lập quốc gia nhỏ bé này trên một vùng lãnh thổ đang có tranh chấp giữa Serbia và Croatia.

Mục tiêu của ông là xây dựng một quốc gia kỹ thuật số thực sự theo tư tưởng tự do cá nhân, vận hành bằng công nghệ blockchain - nền tảng đứng sau các đồng tiền số, thay vì bộ máy hành chính truyền thống.

Tôi đã đến Liberland trong suốt một năm qua để thực hiện bộ phim tài liệu The Tech Billionaire Takeover (Cuộc thâu tóm của các tỷ phú công nghệ) của BBC Two.

Liberland có thể trông và nghe như một trò đùa.

Nhưng quốc gia này được một số tỷ phú giàu có nhất trong lĩnh vực tiền số hậu thuẫn tài chính.

Và đất nước này được xây dựng dựa trên một ý tưởng mà họ đang tìm cách phổ biến rằng ngay cả chính phủ cũng có thể bị thay thế.

Chúng tôi đến Liberland bằng thuyền vì chính quyền Croatia đã ngăn không cho mọi người tiếp cận khu vực này bằng đường bộ.

Trên bờ, một vài người định cư mặc áo khoác chống gió bước ra vẫy chào.

Qua chiếc loa cầm tay, Tổng thống Jedlička trao tặng một trong số họ một huân chương chính thức của Liberland.

Ở hầu hết các nền dân chủ hiện đại, mỗi công dân đều có một lá phiếu với giá trị ngang nhau.

Nhưng tại Liberland, mọi chuyện lại khác nhờ một loại token tiền số có thể mua được mang tên Liberland Merits.

Tổng thống Jedlička cho biết việc bầu chọn lãnh đạo được quyết định dựa trên số lượng Merits mà mỗi người nắm giữ.

"Những người sở hữu nhiều Merits hơn sẽ có tiếng nói lớn hơn trong việc quyết định ai sẽ lãnh đạo đất nước," ông nói.

Điều đó đồng nghĩa với việc quyền biểu quyết có thể được mua bằng tiền – hay nói cách khác, càng bỏ nhiều tiền để mua token, càng có tiếng nói trong việc lựa chọn lãnh đạo.

Liberland cũng là một quốc gia không thu bất kỳ loại thuế nào.

Điều này được Bộ trưởng Nội vụ Ivan Pernar giải thích với tôi.

Pernar là cựu nghị sĩ Croatia gây nhiều tranh cãi, từng bị khai trừ khỏi Quốc hội vì phát tán các thuyết âm mưu.

"Thông thường, những người tin vào tự do, tài chính phi tập trung và những giá trị tương tự thường thuộc tầng lớp thượng lưu trong xã hội," Pernar nói với tôi.

"Nếu chúng tôi không đặt ra bất kỳ tiêu chí lựa chọn nào và nói rằng bất cứ ai lên thuyền cũng đều được chào đón, thì cuối cùng chúng tôi sẽ giống như Vương quốc Anh. Chúng tôi không muốn điều đó."

Tôi hỏi lại:

"Vậy tức là ở đây có tự do, nhưng... một số người sẽ có nhiều tự do hơn những người khác?"

Tôi nhận xét rằng một trong những cách chính để có được quyền lực và ảnh hưởng ở Liberland dường như là tiền bạc.

"Dĩ nhiên," Pernar đáp.

Ông cho rằng nếu đất nước có "một đám người vô gia cư, không có gì trong tay", thì những người khác sẽ phải đóng góp để chi trả các khoản phúc lợi cho họ.

Sau đó, ông ví người nghèo với động vật:

"Đừng cho động vật ăn. Nếu làm vậy, chúng sẽ quen với việc được nuôi và mất khả năng tự kiếm ăn. Con người cũng vậy."

Đối với những người giàu hậu thuẫn Liberland, việc hỗ trợ người nghèo – hay nói rộng hơn là mọi hình thức đánh thuế hoặc tái phân phối của cải do nhà nước thực hiện – đều bị xem là sự xâm phạm đến quyền tự do cá nhân.

Không ngạc nhiên khi quan điểm này cũng được chia sẻ bởi nhiều nhân vật trong giới công nghệ và tiền số, những người có tiền bạc và ảnh hưởng lớn hơn rất nhiều so với ông Pernar.

Tỉ phú chuối

Trong suốt một năm qua, tôi đã dành nhiều thời gian gặp gỡ Thủ tướng Liberland, tỷ phú tiền mã hóa người Trung Quốc Justin Sun.

Với sự hậu thuẫn của ông Sun – cùng khoảng 30 tỷ phú công nghệ khác, theo lời họ – những người Liberland giờ đây có thể thực sự tiếp cận được nguồn tiền cần thiết để bắt đầu xây dựng phiên bản quốc gia vi mô với những tòa tháp lấp lánh mà họ hằng quảng bá.

Ông Sun được ước tính sở hữu khoảng 8,5 tỷ USD.

Ông nổi tiếng với việc mua một tác phẩm nghệ thuật gồm quả chuối được dán lên tường bằng băng keo với giá 6,2 triệu USD, rồi sau đó ăn luôn quả chuối đó.

Ông cũng từng bị các cơ quan quản lý Mỹ cáo buộc gian lận và thao túng thị trường.

Ông Sun bác bỏ các cáo buộc và gần đây đạt thỏa thuận dàn xếp trị giá 10 triệu USD để khép lại vụ việc.

Công ty của ông, Tron, vận hành một blockchain – mạng phần mềm toàn cầu cho phép mua bán tiền số.

Khác với ngân hàng truyền thống, blockchain không do một cơ quan duy nhất kiểm soát mà tồn tại trên nhiều máy tính khắp thế giới, khiến việc đánh thuế và quản lý trở nên khó khăn hơn.

Chính công nghệ blockchain này đang được dùng để vận hành chính phủ Liberland, và một ngày nào đó, nếu ông Sun đạt được mục tiêu, nó có thể được dùng để vận hành cả các chính phủ khác.

Công dân Liberland bỏ phiếu về luật và trưng cầu dân ý bằng token kỹ thuật số.

Kết quả bỏ phiếu được mã máy tính tự động thống kê và các quyết định được thông qua sẽ được hệ thống tự động thi hành thay vì do nhân viên kiểm phiếu.

Tuy nhiên, trên thực tế, công nghệ này vẫn còn ở giai đoạn sơ khai, và các công chức là con người vẫn cần thiết để triển khai và thực thi luật pháp.

Theo công ty phân tích blockchain TRM Labs, Tron là một trong những nền tảng lớn nhất được sử dụng để giao dịch tiền số có nguồn gốc bất hợp pháp.

Các giao dịch này được cho là bao gồm những khoản tiền liên quan đến Hamas và Hezbollah và các băng đảng buôn ma túy và mạng lưới mafia.

Ông Justin Sun cho biết Tron đã triển khai các hình thức hợp tác mới với lực lượng thực thi pháp luật nhằm ngăn chặn các giao dịch bất hợp pháp trên blockchain, qua đó giúp khối lượng giao dịch phi pháp trên nền tảng giảm mạnh.

Gia đình Tổng thống Trump đã chào đón ông Sun với tư cách là nhà đầu tư token lớn nhất vào doanh nghiệp tiền mã hóa của họ mang tên World Liberty Financial.

Ông Sun đã đầu tư hơn 75 triệu USD vào công ty này, đồng thời bỏ thêm hàng triệu USD để mua đồng memecoin của ông Donald Trump, qua đó giành được cơ hội dùng bữa tối với Tổng thống Mỹ.

Sau khi nhậm chức, Tổng thống Donald Trump chính thức rút khỏi World Liberty Financial.

Tuy nhiên, quỹ tín thác của gia đình ông vẫn sở hữu và hưởng lợi nhuận từ doanh nghiệp này, trong đó có việc phát hành đồng tiền mã hóa USD1.

Theo BBC, trong vòng một năm qua, ông Trump đã thu về hơn 1,4 tỷ USD từ lĩnh vực tiền mã hóa và vẫn có khả năng kiếm được nhiều hơn nữa.

Một hành tinh không biên giới?

Có thể nói, gia đình Trump đã thu được khoản lợi nhuận khổng lồ từ mối quan hệ với ông Justin Sun.

Nhưng đổi lại, ông Sun và những doanh nhân tiền số khác ngày càng thân thiết với gia đình Trump muốn nhận được điều gì?

Liberland có thể phần nào hé lộ câu trả lời.

Ngoài đời, ông Justin Sun là người cởi mở và thân thiện.

Cũng như nhiều tỷ phú khác mà tôi từng gặp, tôi có cảm giác ông Sun hiếm khi có cơ hội giao lưu với những người không làm việc cho ông hoặc không mong muốn có được tiền của ông.

Phần lớn các cuộc trò chuyện giữa chúng tôi xoay quanh khoa học viễn tưởng và trò chơi điện tử.

Mùa hè năm ngoái, ngay sau khi trở về từ chuyến bay vào không gian mà ông đã bỏ ra 29 triệu USD để tham gia cùng công ty Blue Origin của Jeff Bezos, ông Sun gọi điện cho tôi để kể về trải nghiệm đó.

Ông nói mình đặc biệt ấn tượng với ý tưởng rằng "bản thân Trái Đất không hề có biên giới", rằng "ngay từ đầu vốn dĩ cũng không tồn tại khái niệm quốc gia".

Chính quan điểm cho rằng mô hình quốc gia – nhà nước đã lỗi thời và có thể được thay thế bằng công nghệ blockchain là một trong những lý do khiến ông Sun quyết định tranh cử để trở thành Thủ tướng Liberland.

Liberland không phải là trường hợp cá biệt.

Đây chỉ là một trong nhiều mô hình thử nghiệm của các "quốc gia vi mô" – những vùng lãnh thổ tự tuyên bố là quốc gia độc lập nhưng không được quốc tế công nhận về mặt pháp lý.

Các dự án như Próspera ở Honduras, Seasteading Institute của Peter Thiel, hay Draper Nation của tỷ phú Tim Draper – một quốc gia sử dụng Bitcoin làm đồng tiền chính thức – đều đang theo đuổi cùng một ý tưởng.

Tôi gặp ông Draper tại Draper University ở Thung lũng Silicon, chương trình đào tạo các nhà sáng lập công nghệ trẻ do ông lập ra.

Tại đây, các học viên cam kết "thúc đẩy tự do bằng mọi giá".

Ông Draper cho rằng chính phủ hiện nay "cung cấp dịch vụ tồi với chi phí cao", và tin rằng công nghệ blockchain cuối cùng sẽ thay thế vai trò của nhà nước.

"Chỉ là vấn đề thời gian mà thôi."

Nhiều ý tưởng này được cho là bắt nguồn từ ông Curtis Yarvin, một nhà tư tưởng và doanh nhân công nghệ gây nhiều tranh cãi, người được xem là "cha đẻ của phong trào Khai sáng Đen" (Dark Enlightenment).

Ông Yarvin nhận được sự tán dương từ một số nhân vật thuộc phe cánh hữu ở Mỹ, trong đó có tỷ phú công nghệ Peter Thiel và một số thành viên trong chính quyền Trump hiện nay, bao gồm ông JD Vance.

Triết lý của ông Yarvin nổi tiếng là khó hiểu, nhưng về cơ bản là phê phán nền dân chủ.

Ông cho rằng dân chủ đã thất bại vì mức độ nhập cư vẫn quá cao, và kết luận rằng mô hình này nên được thay thế bằng một cấu trúc mang tính độc đoán, kết hợp các đặc điểm của doanh nghiệp, chế độ quân chủ và quốc gia vi mô vận hành bằng công nghệ blockchain.

Mặc dù xem truyền thông là một nửa của cái gọi là "The Cathedral" (Thiết chế quyền lực ngầm) – thuật ngữ mà ông dùng để chỉ hệ thống quyền lực tư tưởng mang tính áp đặt, theo ông bao gồm các nhà báo và giới học giả đang bí mật điều hành xã hội phương Tây – ông Curtis Yarvin vẫn đồng ý gặp tôi tại Berkeley, bang California.

Chúng tôi cùng dạo bộ.

Và ông Yarvin, với vẻ ngoài giống một tay chơi nhạc punk đã lớn tuổi, nói chuyện vòng vo, dài dòng, liên tục viện dẫn những văn bản ít người biết và các giai đoạn lịch sử để chứng minh quan điểm của mình.

Trong cuộc trò chuyện, ông trình bày khái niệm "Patchwork", theo đó các quốc gia – nhà nước truyền thống sẽ được thay thế bằng một mạng lưới toàn cầu gồm các quốc gia siêu nhỏ có chủ quyền, thuộc sở hữu của các cổ đông và cạnh tranh để thu hút công dân giống như doanh nghiệp cạnh tranh khách hàng.

Ông Yarvin tin rằng công nghệ blockchain có thể giúp hiện thực hóa mô hình này, tạo ra các "chế độ quân chủ doanh nghiệp", nơi đất nước được điều hành bởi những "CEO kiêm quốc vương".

Theo ông, các nhà lãnh đạo này sẽ chịu trách nhiệm trước một hội đồng cổ đông bí mật, những người thậm chí có thể kiểm soát quân đội và cảnh sát thông qua một thiết bị mà ông gọi là "crypto dingus", cho phép về cơ bản vô hiệu hóa toàn bộ súng.

Theo BBC, nhiều tỷ phú công nghệ coi Tổng thống Donald Trump và cả thiết chế chính quyền hiện nay là những mô hình đã lỗi thời, rồi sẽ bị thay thế bởi công nghệ mà họ phát triển.

Trong suốt quá trình tiếp xúc với các tỷ phú công nghệ, tác giả ngày càng có cảm giác rằng chính họ mới là những người thực sự nắm giữ quyền lực.

Theo phân tích của Fox Business được BBC dẫn lại, ngành tiền số hiện đã vượt cả ngành nhiên liệu hóa thạch để trở thành nhóm vận động hành lang quyền lực nhất tại Mỹ, với 238 triệu USD được đóng góp trong chu kỳ bầu cử gần đây.

Từ ông Justin Sun, Liberland đến Tim Draper, tất cả đều nói rằng blockchain và tiền số sẽ giúp con người – cũng như tài sản của họ – thoát khỏi sự kiểm soát của chính phủ.

Nhưng BBC đặt câu hỏi: nếu điều đó xảy ra, quyền kiểm soát sẽ được trao vào tay ai?

Theo những gì tác giả chứng kiến, kết cục đều giống nhau: của cải và quyền lực sẽ rơi vào tay những ông trùm công nghệ.