Спутник V: Россия вакцинаси қандай қилиб Бош вазирни қулатди, Европани бўлди? Rossiya koronavirus, Covid-19, O'zbekiston, dunyo, yangiliklar

Спутник вакцинаси Европада эпидемиологикдан кўра сиёсий муаммоларни яратмоқда. Европа Иттифоқи Россия масаласида ягона овозда гапиришга қийналмоқда.

Россия ўзининг Ковид вакцинасини "Спутник V" деб номлагани бежиз эмасди. Дунё илк марта русча "спутник" сўзининг маъносини 1957 йили - Совет Иттифоқи орбитага илк сунъий йўлдошни учирганда билган эди.

Совуқ уруш авжига чиққан паллада Москванинг илмий ва технологик қудратининг бу тарзда намойиш қилиниши ўзларини бу соҳада Советлардан илғор деб билган Ғарб давлатларини қўрқитиб юборганди.

Путин маъмурияти танқидчилари ўтган августдаёқ вакцинанинг расман маъқулланганига шубҳа билан қараган эди.

Бу шубҳалар ҳам ариди. Чунки рус олимлари яна бир бор Ғарб учун кутилмаган натижага эришди.

Россиянинг "юмшоқ куч воситаси"

Россияни аниқ ва мавжуд хавф деб билувчи шарқий европалик дипломат менга шундай деганди: "Вакцина учун 2020 йилги изланишлар 1950 йиллардаги космик парвозлар учун пойгага ўхшаб қолди. Ташқаридагилар яна бир бор Россиянинг имкониятини паст баҳолади. Бу эса келгуси авлодларга кўрсатиладиган Москва қўлидаги жуда қулай эҳтимолий юмшоқ куч воситасидир."

Бу ерда "эҳтимолий" жуда муҳим сўз.

"Спутник V"ни ҳамон Европа дори-дармон агентлиги маъқулламаган. Аммо бу вакцинага аллақачон Аргентина ва Мексикадан тортиб, Исроилу Филиппингача кўплаб турли давлатлар буюртма бериб бўлган. Россия расмийларининг айтишича, вакцинани Жанубий Корея ва Ҳиндистонда ишлаб чиқариш учун битимлар имзоланган.

Вакцинани ишлаб чиқариш силлиқ кетмаяпти.

Аргентина президенти Альберто Фернандез январь ва февраль ойларида икки дозада Спутник вакцинаси билан эмлангандан сўнг апрелда Ковид-19га чалиниб қолди.

Бу ҳолат Гамалея институти даъво қилган 91.6 фоиз самарадорлик тўғри бўлганда ҳам, эмланганлар орасида касалликка чалиниш бўйича оз бўлса-да хавф борлигини кўрсатади.

Аммо Спутник вакцинаси Европада эпидемиологикдан кўра сиёсий муаммоларни яратмоқда.

Европа Иттифоқи Россия масаласида ягона овозда гапиришга қийналмоқда.

Бу қисман тарих ва география масаласидир. Литва ва Польша Россияни хавф сифатида кўради, Португалия ва Мальта учун ундай эмас.

Шунингдек, Европа Иттифоқининг бир томондан рус гази импортери экани, бошқа томондан, Алексей Навальнийни ўлдиришга урингани ёки Украина чегарасига ҳарбий қўшинларни жойлаштиргани учун Россияни жазолаш истагини мувозанатга келтиришдек доимий муаммо ҳам бор.

Европанинг вакцина таъминоти масаласида ҳам Россияга суяниши шундоқ ҳам мўрт бўлган ўша мувозанатни бузишга хизмат қилади.

Шунга қарамай, Иттифоқ ҳудудига вакцина етказиб берилишидаги чўзилишлар боис, Европа ёки камида унинг бир қисми Москвага юзланмоқда.

"Ўз манфаатингиз ҳақида ўйлашингиз керак"

Венгрия аллақачон катта миқдорда "Спутник V" сотиб олиб, тарқатиб ҳам бўлди.

Агар Европа дори-дармон агентлиги маъқулласа, Франция ва Германия кўпчилик ЕИ давлатлари қатори камида уни сотиб олишни ўйлаб кўриши мумкин.

Венгрия иттифоқнинг мустақил аъзо давлати сифатида бу вакцинадан фавқулодда ҳолатда фойдаланишни расман маъқуллади.

Ҳозирда Карнеги Европа институтида бош тадқиқотчи, ветеран француз дипломати Пьер Вимоннинг айтишича, аъзо давлатларнинг Спутникни сотиб олиш ҳақида ўйлашини тушуниш мумкин.

"Ҳатто зиддиятларга юз тутганингизда ҳам, - дейди у Би-би-ига - ўз манфаатингиз ҳақида ўйлашингиз керак."

Ўз мамлакатининг муҳим дипломатларидан бири бўлган шахс сифатида Вимон ЕИнинг бу борадаги мавқеи эҳтиёткор прагматизм бўлиши лозим деб ҳисоблайди.

Бу шуни англатадики, Россия фани зўрлиги тан олинади, аммо Европа дори-дармон агентлиги қарори чиқиши кутилади.

Шунингдек, давлатлар бу вакцинадан ўз ички қарорлари билан фойдаланишсаю, нимадир хато кетса, ўз сайловчиларининг ғазабига учрашлари тайин, дейди у.

Спутник қандай қилиб Бош вазирни қулатди?

Словакияда бўлган воқеалар бошқаларни ҳам ҳушёр торттиради.

Бу давлат Бош вазири Игор Макович яширин суратда 200 000 дозада Россия вакцинасини импорт қилишни ташкиллаштиради.

Аммо бу борада коалицион ҳамкорлари билан маслаҳатлашмагани учун лавозимдан кетказилди.

Сўнг словак олимлари Братиславага юборилган вакцина бошқа ерларга юборилганидан бошқача эканини даъво қилиб чиқди.

Руслар бу даъвони ёлғон хабар деб атаб, юборилган вакциналарни қайтаришни талаб қилди.

Венгриянинг Словакия номидан вакцинани маъқуллаш таклифи вазиятни янада мураккаблаштирди.

Россия Европада турли зиддиятлар ва нотайин вазият келтириб чиқариш учун хакерларга ва дезинформация тарқатишга жуда катта маблағ сарфлашига тўғри келарди.

Аммо ҳозир, афтидан, вакцина шундоқ ҳам келишмовчиликларни келтириб чиқаряпти.

Пьер Вимоннинг айтишича, Путин маъмурияти бундан мамнун. "Улар бундан маза қилаётганига аминман, - дейди у. - Аҳмоқ бўлмайлик. Вакцина Россия ва Хитой учун дипломатик инструмент, юмшоқ куч воситаси. ЕИ давлатларини бир-бирига қарши қўйиш Россияга керак."

Россия учун сезиларли ғалаба

Шунга ўхшаш фикр билдирган бизнинг шарқий европалик дипломатимиз ҳам европаликларнинг Алексей Навальнийнинг заҳарланиш ҳолатига ўхшаш ишларга жавоб беришда заифлик қилаётганидан хавотирда.

"Вакцина эпизоди шуни кўрсатадики, биз Москва билан муносабатда ўзимизни боғлаб ташлашга устамиз. Бунда Россия бизга кўмак бериб ўтириши ҳам шарт эмас", дейди у.

Бу ишлар ҳали узоқ таъсирини кўрсатади.

Россия гарчи бутун дунёдан буюртмалар олаётган бўлса ҳам, вакцинани ишлаб чиқаришни тезлаштириш учун кўп иш қилиши керак.

Шу ҳафта у Россия ва Беларусдан ташқари биринчи Европа давлати - Сербияда ишлаб чиқариш бошланишини эълон қилди.

Шунингдек, Ғарбий Европа ва Ҳиндистонда ишлаб чиқариш учун лицензиялар беришни режаламоқда.

Аммо бунга ҳам Европа дори-дармон агентлиги рухсати керак.

Россия берадиган маълумотлар, уларнинг тўпланиш йўли ЕИ стандартларига тўғри келадими?

Аммо ҳозирча Россия сезиларли илмий ва сиёсий ғалабага эришганига шубҳа йўқ.

Асил Спутник дунёни ўзгартирган эди. "Спутник V" эса ўша даражадаги муваффақият эмасдир эҳтимол, аммо у Россия ҳақидаги тасаввурларни ўзгартиришга ёрдам беради.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek