Мен нега вертолётим билан Толибонга таслим бўлдим? Dunyo Yangiliklar

"Баъзи одамлар мендан норози бўлиши мумкин, лекин мен уларга айтаманки, мамлакат онага ўхшайди ва унга ҳеч ким хиёнат қилмаслиги керак", дейди Муҳаммад Идрис Моманд.

У Толибон томонидан босиб олинишидан олдинги йилларда ўз мамлакатини ҳимоя қилиш учун Қўшма Штатлар томонидан ўқитилган бир неча махсус танланган афғон ҳарбий учувчилари қаторида эди.

Аммо исломий жангарилар ўтган йили Кобулни қайтариб олишга ҳозир бўлгач, у иттифоқчиларидан юз ўгириб, вертолётини собиқ душманларига топшириш учун учиб кетди.

Алоқадор мавзулар:

У собиқ афғон ҳарбийлари орасида бу ишни амалга оширган ягона учувчи эканлигига ишонилади. "Менинг мақсадим Афғонистонга тегишли мулкни ҳимоя қилиш эди", дейди у Би-би-сига.

Моманд 2009 йилда Афғон армиясига қўшилган ва Вест Пойнт номи билан машҳур Америка Ҳарбий Академиясида тўрт йиллик машаққатли ўқув дастурини тамомлаш учун АҚШга жўнаб кетган.

Уни АҚШда вертолёт учувчиси сифатида ўқитиш учун 6 миллион доллар сарфлангани айтилган. Моманд бу имкониятни ва ўзининг биринчи жанговар миссиясини Қўшма Штатларга олиб борган кунини ҳамон қадрлайди.

"Мен жуда хурсанд ва ҳаяжонда эдим. Ҳаётимда шундай кун келишига ишонмасдим", дейди у.

Машғулотлари тугагач, уйига қайтиб, оиласи билан яна кўришди.

У дастлаб Афғонистон ғарбидаги Ҳиротга жўнатилган ва у ерда Россияда ишлаб чиқарилган Ми-17 вертолётларида парвоз қилган. Бир неча йил ўтгач, у яна танаффус олди.

"2018 йил охирида Black Hawk вертолётларини бошқариш учун Ҳарбий ҳаво кучларининг энг сўнгги технологияси бўйича ўқитилган ёш учувчиларнинг кичик гуруҳи танлаб олинди. Ўшандан бери мен Black Hawk'да учиб келдим."

Ушбу ҳарбий вертолётлар таъминот ва транспорт вертолётлари сифатида ишлатилган.

Кўп йиллар давомида АҚШ ва унинг иттифоқчилари афғон ҳарбийлари хорижий кучлар чиқиб кетгач, Толибонга қарши тура олади, деган умидда ўқитиш ва жиҳозлаш учун ўнлаб миллиард доллар сарфлади.

Аммо бу умид бир орзуга айланди.

Президент Байден ўтган йил апрелида сўнгги АҚШ қўшинлари мамлакатни тарк этиш санасини 11 сентябрь кунга белгилаган нутқидан сўнг, Афғонистон армияси ҳайратланарли тезликда мамлакат устидан назоратни толибларга қўлдан бой берди.

Афғонистонда тартибсизлик зўрайгани сабабли, июль ойида мамлакатдан чиқиб кетиш муддати 31 августга кўчирилиши керак бўлди. Аммо Толибон бунгача ҳам олиб бормай пойтахтни эгаллади.

6 август куни вилоятнинг биринчи пойтахти жангарилар томонидан босиб олинди. Гуруҳ 15 август куни Кобулни жангсиз эгаллашидан олдин бошқа шаҳар ва қишлоқлар бирин-кетин исёнчилар қўлига ўтди.

Катта маблағ сарфлаб ўқитилган ва жиҳозланган Афғон қуролли кучлари шунчаки парчаланиб кетди ва мамлакатнинг кўплаб раҳбарлари ўн минглаб бошқа афғонлар ва чет элликлар билан бирга қочди.

Президент Байден қочган Афғон ҳукумати раҳбарларини танқид қилди ва мамлакат қуролли кучлари "таслим бўлди, баъзида ҳатто жанг қилмасдан", деди.

Моманд ўзининг садоқати қаерга эканини аниқ айтади.

У 14 август куни Кобул ҳаво базасига хизматга келганини эслайди. Вазият таранг эди, Толибон пойтахт дарвозаларида. Юқори сиёсий ва ҳарбий арбобларнинг қочиш режалари ҳақида миш-мишлар тарқалди.

Аэропорт АҚШ ҳарбийлари назорати остида эди, бироқ унинг қанчалик узоқ давом этиши сўроқ остида эди.

"Бизнинг ҳаво кучлари командиримиз барча учувчиларга парвоз қилишни буюрди. У бизга Ўзбекистонга учишни буюрди", деб эслайди Моманд.

Унга бу кўрсатма ёқмади ва унга бўйсунмасликка қарор қилди.

"Командирим мени ватанимга хиёнат қилишга ундади. Нега мен бундай буйруққа бўйсунишим керак?"

Моманд маслаҳат учун оиласига мурожаат қилди. Унинг айтишича, отаси агар мамлакатни тарк этса, уни ҳеч қачон кечирмаслигимни айтган ва "вертолёт Афғонистонники", деб огоҳлантирган.

У ўсиб улғайган шарқдаги Кунар вилояти аллақачон Толибон томонидан босиб олинган эди. Унинг отаси гуруҳнинг маҳаллий раҳбари билан гаплашган, агар у вертолётни топширса, унга зарар етказмаслигига ишонтирган.

Кейин Моманд қочиш режасини ўйлаб топди, лекин биринчи навбатда у ўз жамоасини тарк этишга мажбур бўлди.

"Ҳар бир Black Hawk'нинг тўрт кишидан иборат экипажи бор. Мен режамни уларга ишона олмаслигимни билардим. Улар рози бўлмаслигига ишончим комил эди. Улар менинг ҳаётимни хавф остига қўйишади ва ҳатто вертолётни ҳам йўқ қилишади.»

Шундай қилиб, у уларни алдаш учун ҳийла қилди.

"Мен Ҳарбий ҳаво кучлари қўмондонига вертолётда техник носозликлар борлигини ва мен уча олмаслигимни айтдим. Буни эшитган учала экипаж аъзоси ҳам Ўзбекистонга учишга ҳозирлик кўраётган бошқа вертолётга чиқиб олди".

Бошқа барча вертолётлар ҳавога кўтарилгандан сўнг, у Кунарга 30 дақиқалик ёлғиз парвоз қилиш учун двигателини ишга туширди.

"Америкаликлар ҳаво ҳаракатини назорат қилишади. Шунинг учун мен уларга радио орқали Ўзбекистонга учаётганимни айтдим. Аэропортдан чиқиб, радар режимини ўчириб, тўғри Кунарга бордим.

Уйдан унча узоқ бўлмаган қишлоғимга қўндим. Толибондан кафолат олгач, мен вертолётни ўтмишда вертолётларга ёнилғи қуйилган жойга олиб бордим".

Унинг сўзларига кўра, оиласи, дўстлари ва қўшнилари унинг қарорини тўлиқ қўллаб-қувватлаган.

Моманд қилмишидан афсусланмаслигини айтади. Унинг таъкидлашича, у Афғонистонни хотини ва болалари билан тарк этиш имкониятига эга эди, аммо қолишни афзал кўрган.

"Америкалик маслаҳатчилар мен билан уч марта боғланишди. Вертолёт олиб келмасангиз ҳам, оила аъзоларингиз билан келинг, дейишди. Лекин мен таклифни қабул қилмадим".

АҚШда жойлашган Афғонистонни қайта тиклаш бўйича махсус бош инспектор (Sigar) томонидан эълон қилинган ҳисоботга кўра, 2021 йил июнь ойи охири ҳолатига кўра, Афғонистон Ҳарбий-ҳаво кучлари 167 та самолётни, шу жумладан, ҳужумчи вертолётлари ва самолётларини бошқарган.

Моманднинг ҳамкасблари ушбу ҳаво кучларининг бир қисмини олиб чиқиб кетган. Ўзбекистоннинг Термиз аэропортининг 16 августдаги сунъий йўлдош тасвирлари таҳлилида йигирмадан ортиқ вертолёт, жумладан, Ми-17, Ми-25, Black Hawk'лар ҳамда бир нечта А-29 ва С-208 енгил ҳужумчи самолётлари кўрсатилган.

Америка қўшинлари Кобулда қолган самолёт ва вертолётларнинг кўп қисмини ишдан чиқариш учун қўлларидан келганини қилдилар.

Улардан қанчаси Афғонистонда ишлайдиган ҳолатда қолгани ҳозирча аниқ эмас.

"Энди бизда еттита Black Hawk вертолёти бор. Имкониятлари чекланган афғон муҳандислари уларни таъмирлашга муваффақ бўлишди. Босқичма-босқич биз бошқа Black Hawk вертолётларидан фойдаланамиз", дейди Моманд.

Моманд ўз сафдошларини ташлаб кетганини умуман ҳис қилмайди, балки уларни айблаб, улар мамлакатни тарк этиш буйруғини кўр-кўрона бажариб, Афғонистонга катта талофат етказганликларини айтади.

"Ўз вертолётида Ўзбекистонга учганлар ҳақиқатда мамлакатни тушкунликка солди. Вертолётлар мамлакатимизга тегишли. Улар жуда қиммат эди. Мен уларни энди қайтара олишимизга ишонмайман."

Моманд АҚШда исёнга қарши курашиш учун тайёргарликдан ўтганидан сўнг ўзининг қимматбаҳо "Black Hawk"ини Толибонга топшириши ҳеч қандай қарама-қаршилик кўрмаяпти.

"Ҳукуматлар доимо ўзгариб туради. Бизга ўхшаган инсонлар миллатга мансуб, халққа хизмат қилади. Ҳарбийлар сиёсатга аралашмаслиги керак. Мамлакат менга ўхшаганларга кўп сармоя киритди".

Толибон бир йилдан бери ҳокимият тепасида турганига қарамай, ҳеч бир давлат уларни Афғонистоннинг қонуний ҳукмдори сифатида расман тан олмаган.

Шунга қарамай, Моманднинг фикри қатъий.

"Умримнинг сўнгги кунигача ўз соҳам бўйича халқимга хизмат қилишда давом этаман".

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek