O‘zbekiston: Pivo festivali nega buncha bahs-munozara uyg‘otdi?

Toshkentda 5–7 iyun kunlari shaharning markaziy ko‘chalarida pivo festivali bo‘lib o‘tdi. Tashkilotchilar uni turistik joziba va "salqin ichimliklar" bayrami sifatida taqdim etgan bo‘lsa-da, tadbirga 150 mingdan ortiq kishi tashrif buyurdi. Bu tadbir musulmonlar ko‘pchilikni tashkil etuvchi mamlakatda keng muhokamalarga sabab bo‘ldi.

Ko‘plab onlayn nashrlar, siyosiy sharhlovchilar, faollar, parlament a’zolari va ijtimoiy tarmoq foydalanuvchilar festivalni o‘zbek madaniyatiga mos kelmaydigan "begona g‘oya" sifatida tanqid qildi. Ular bu tadbir spirtli ichimliklar iste’molini targ‘ib qilayotganini aytib, axloqiy tanazzuldan ogohlantirdi. Shuningdek, ular bu tadbir spirtli ichimliklarni reklama qilish va ommaviy tadbirlarga homiylik qilish bo‘yicha qonunchilikni ochiqchasiga buzganini bildirdi.

Ayrimlar esa festivalni O‘zbekiston jamiyati modernizatsiyalashayotgani, ochiqlik va ko‘ngilochar tadbirlarga kengroq imkoniyat yaratilayotgani, fuqarolik erkinliklari himoya qilinayotganining belgisi sifatida baholadi.

Qonuniylik bilan bog‘liq savollar

Qalampir.uz xususiy internet nashrining 17 iyunda xabar berishicha, festival Toshkent shahar hokimligi va huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan hamkorlikda tashkil etilgan hamda tadbirkorlar tomonidan moliyalashtirilgan. Shahar ma’muriyati Beer Fest nomi ramziy ma’noga ega bo‘lib, tadbirning maqsadi "salqin ichimliklar"ni targ‘ib qilishdan iborat ekanini bildirgan. Biroq Qalampir.uz muxbirlari festivalda amalda faqat pivo sotilganini kuzatganini yozdi. Nashr O‘zbekistonda spirtli ichimliklar reklama qilinishi, jamoat joylarida sotilishi va voyaga yetmaganlarga sotilishiga oid qat’iy cheklovlar mavjudligini eslatdi.

Qalampir.uz xabar berishicha, rasmiylar tadbirda voyaga yetmaganlar spirtli ichimlik iste’mol qilganini rad etdi, ammo tanqidchilar tashkilotchilarni bir nechta qonunni buzganlikda ayblashdi.

Hokimlik festivalning maqsadlaridan biri turistlarni jalb qilish bo‘lganini ham aytgan. Davlat turizm qo‘mitasi esa Qalampir.uz nashriga mazkur tadbir haqida oldindan ma’lumotga ega bo‘lmagani va uni tashkil etishda ishtirok etmaganini bildirgan.

O‘zbekistonda kattalar uchun spirtli ichimlik iste’mol qilish qonuniy hisoblanadi. Biroq uni jamoat joylarida ochiq targ‘ib qilish keskin cheklangan. "Reklama to‘g‘risida"gi qonun ommaviy tadbirlarda spirtli ichimliklar nomlari, logotiplari yoki tasvirlari orqali homiylik qilishni taqiqlaydi.

Qadriyatlar himoyasi

Shoir Botirjon Ergashev festivalni qoralaganlardan biri bo‘ldi. "Beer Fest millatimizga hech qanday foyda keltirmaydi. U faqat illatlarni ko‘paytiradi va jinoyatchilikni oshiradi. Biz dunyoga pivo ishlab chiqaruvchi mamlakat sifatida tanilmaganmiz", dedi u Qalampir.uz bilan suhbatda.

Uning fikricha, O‘zbekiston pivoni emas, milliy taomlarni targ‘ib qilishi lozim. Ergashev mast holdagi ochiq-sochiq kiyingan yoshlarni ko‘rganini aytdi. "Prezidentimiz bir vaqtlar yoshlarga tayanishini aytgan edi. Mastligi sabab hatto o‘z oyog‘ida tura olmagan pivo festivalidagi yoshlarga u haqiqatan ham tayana oladimi?", dedi u. U shahar ma’muriyatini yoshlarni "shaytoncha musiqa" va "begona qadriyatlar" bilan o‘tkazilayotgan bunday tadbirlarni tashkil qilish orqali ularni o‘qishdan chalg‘itayotganlikda aybladi.

Sobiq deputat va taniqli bloger Rasul Kusherbaev ham Instagram sahifasida festivalni hukumat qo‘llab-quvvatlayotgan axloqsizlik namunasi sifatida baholadi. "Davlat idoralarida jamiyatni ma’rifatdan uzoqlashtirib, axloqsiz avlodni shakllantirishga harakat qilayotgan bir guruh paydo bo‘lgan. Bu pivo festivali shunga yaqqol misol. Hukumat hech qachon axloqsizlik va jinoyatchilikka olib keladigan bunday tadbirlarni qo‘llab-quvvatlamasligi kerak. Hukumat buzuqlik va mastlikni targ‘ib qiluvchi faoliyatlar uchun sharoit yaratmasligi lozim. Buning o‘rniga kitob festivallari va intellektual salohiyatni oshiradigan turli tadbirlar targ‘ib qilishi kerak", dedi u.

Kremlni qo‘llab-quvvatlovchi Taynyy Uzbek Telegram kanali pivo festivallari tartibsizliklar va ommaviy bezoriliklarga olib kelishi mumkinligidan ogohlantirdi, chunki mast olomon juda beqaror va tez ta’sirchan omma bo‘lib, u chet eldan keladigan "vayronkor kuchlar tomonidan osonlik bilan boshqarilishi mumkin".

"Aynan sun’iy ravishda qizdirilgan tartibsizlik va tajovuz muhitida isyonlar, norozilik harakatlari va "rangli inqiloblar" deb ataluvchi stsenariylar ko‘pincha yuzaga keladi", dedi kanal.

Kanal mahalliy madaniyat va choyxonalar o‘rniga begona qadriyatlar hamda pablarni izchil ravishda joriy etishga urinishlardan ogohlantirdi. Kanal ta’kidlashicha, O‘zbekiston hech qachon spirtli ichimliklar iste’moli keng tarqalgan mamlakat bo‘lmagan.

"Biz o‘zligimizni, madaniyatimizni va intellektual salohiyatimizni saqlab qolishimiz kerak. Bizga ilm-fan, axborot texnologiyalari, an’anaviy hunarmandchilik va sportga bag‘ishlangan festivallar kerak - spirtli ichimliklar brendlarining o‘z foydasi va ijtimoiy nazorati uchun homiylik qiladigan bayramlar emas", deya qo‘shimcha qildi u.

Islomga zid siyosat

Ayrim bloger va faollar spirtli ichimliklar targ‘ib qilinayotganini hukumatning dinni chetga surish siyosati bilan bog‘lashdi.

Diniy faol Go‘zal Nazarqosimova hukumat bir vaqtlar ommabop bo‘lgan Qur’on qiroati tanlovlariga taqiqni saqlab turar ekan, pivo festivaliga yashil chiroq yoqqanidan norozilik bildirdi.

U 27 iyun kuni Uzbekistan Bugun YouTube kanalida e’lon qilingan videomurojaatida prezident Shavkat Mirziyoyevga murojaat qilib, pivo festivaliga oid ayrim suratlarda voyaga yetmaganlar ham aks etganini ta’kidladi.

"Qonunlarimiz 14 yoshli qizlarni 50–60 yoshli erkaklar oldida yechintirishga, ularga spirtli ichimliklar va mast qiluvchi vositalar berish orqali hushini yo‘qotishiga sabab bo‘lishga hamda noqonuniy xatti-harakatlarga majburlashga ruxsat beradimi?", deb so‘radi u.

"Nega bugun o‘z Vatanimda farzandimga Qur’on o‘rgata olmayman, ammo chetdan kelganlar ... "erkinlik" niqobi ostida spirtli ichimliklar tarqatilishini erkin targ‘ib qilishi, hatto bunday tadbirlarda voyaga yetmaganlarning ishtirok etishiga yo‘l qo‘yishi mumkin? Nega? Biz o‘lganmizmi? Barcha o‘zbek erkaklari o‘lib ketganmi? Agar siz o‘lgan bo‘lsangiz, biz ayollar hali tirikmiz. Muhtaram prezident, iltimos, bu holatga chek qo‘ying. Biz norozimiz, biz qattiq ranjiganmiz", dedi faol.

Keyinchalik Nazarqosimova o‘z fikrlari prezident tanqidi sifatida aytilmaganini aniqlashtirdi.

Uning aytishicha, mamlakat kelajagini "xavf ostiga qo‘yishi mumkin bo‘lgan" noqonuniy tadbir haqida gapirishga o‘zini majbur his qilgan.

Pivo festivali atrofidagi bahslar din va yoshlar siyosati bo‘yicha prezident maslahatchisi Ruslanbek Davletovga nisbatan internetda tanqidlar kuchayishiga ham sabab bo‘ldi.

Bu mustaqil jurnalist Ilyos Safarov Telegram sahifasida Davletov pivo festivali bo‘yicha jamoatchilik noroziligidan so‘ng rasmiy hayfsan olgani haqida xabar berganidan keyin sodir bo‘ldi.

Turkiyada faoliyat yurituvchi o‘zbek kanali Global Analiz Ruslanbek Davletovni azon ovozini cheklash, davlat xizmatchilari orasida ro‘za tutishni taqiqlash hamda hijob va soqolga oid cheklovlarni kuchaytirish kabi islomga qarshi chora-tadbirlarga boshchilik qilishda aybladi.

"Bugun bosqinchilar armiyalarini mamlakatimizdan olib chiqib ketgan bo‘lishi mumkin, ammo ular miyasini yuvib, tarbiyalagan zombi avlod hozir Islom va musulmonlarga qarshi yanada qattiqroq kurashmoqda. Bundan ham yomoni shundaki, ular o‘zlarini millatimiz vakillari sifatida ko‘rsatmoqda", dedi kanal.

Kanalning iddao qilishicha, Davletov jamoasi dinni chekkaga surish maqsadida "alkogolni targ‘ib qilish"ni tashkillashtirgan.

"Dinni muammo sifatida ko‘rsatish orqali ular o‘zlarini prezident uchun o‘rnini hech kim bosa olmaydigan shaxslar sifatida namoyon qilmoqda", dedi kanal.

Tafakkur Qiling! Telegram kanali diniy faol Go‘zal Nazarqosimovani pivo festivali o‘tkazilishiga ruxsat berilgani uchun hokimiyatga qarshi aytgan «keskin ayblovlari» sabab javobgarlikka tortish kerakligini bildirdi.

"O‘z bayonotlarida u davlat siyosatiga qarshi keskin ayblovlarni ilgari surmoqda va hatto prezidentning sha’ni hamda davlat siyosatiga oid bahsli fikrlarni bildirmoqda... O‘zbekiston dunyoviy davlatdir. Konstitutsiya har bir fuqaroga vijdon erkinligi va diniy e’tiqod huquqini kafolatlaydi", deyiladi xabarda.

Kanal shuningdek, sobiq deputat Rasul Kusherbaev va huquq himoyachisi Abdurahmon Tashanovni pivo festivalini omma oldida tanqid qilgani uchun tanqid qildi.

"Soxta ma’lumotlar orqali jamoatchilik fikrini manipulyatsiya qilish so‘z erkinligi emas, balki mas’uliyatsizlikdir", dedi kanal.

Ommabop Kun.uz axborot saytining YouTube kanalida chop qilingan tok-shouda ishtirok etar ekan, psixolog Mahmud Yo‘ldoshev pivo festivalini himoya qildi.

"Agar biz ichmasak, Afg‘onistonga aylanib qolamiz", dedi u.

Shu bilan birga, mamlakatning oliy diniy idorasi hisoblangan O‘zbekiston musulmonlari idorasi pivo festivali atrofidagi bahslarga munosabat bildirmadi.

Abror Muxtor Aliy bu masala yuzasidan fikr bildirgan hukumatparast yagona musulmon din arbobi bo‘ldi.

«Biz pivo festivallarini, pivo iste’mol qilishni yoki pivoni tomoshaga aylantirishni, hatto uni reklama qilishni ham qo‘llab-quvvatlamaymiz. Biz bunga qarshimiz. Yoshlarning bunday joylarda to‘planishi va qadriyatlarimizga zid bo‘lgan faoliyat bilan shug‘ullanishiga qarshimiz. Biz bu boradagi qarshiligimizni doim bildirib kelganmiz», — dedi u 27 iyun kuni.

24 iyun kuni e’lon qilingan postida tahliliy Mufasa Telegram kanali pivo festivali oshkor qilgan jamiyatdagi bo‘linishni xulosa qildi hamda bu tadbir O‘zbekistonning o‘zligini anglash borasidagi kurashida keskin bahs nuqtasiga aylanganini ta’kidladi.

"Aslida, bu bahs pivo festivali haqida emas, bu jamiyatimizning turli tanlovlarga bo‘lgan munosabati haqida", dedi kanal.