İRAN'IN DEVRİMLER YÜZYILI - Bölüm 4

1950'lerde İkinci Dünya Savaşı’nı yeni atlatan dünya bu kez de Soğuk Savaş’ı yaşıyordu.


Bu sırada İran’da yeni bir başbakan vardı. Geniş halk desteğini arkasına almış olan milliyetçi Başbakan Muhammed Musaddık, Time dergisinin 1951 yılı kapağını ‘yılın adamı’ sıfatıyla süslüyordu.

Soyu İran’ı yüzlerce yıl yöneten Kaçar hanedanına dayanan, babası da zamanında bakan olan 70 yaşındaki hukukçunun en güçlü siyasi silahı petrolün millileştirilmesi talebiydi.

Aynı yıl İran meclisi bu talebin gerçekleştirilmesi yolunda bir karar aldığında dünya başkentlerinde, özellikle Londra’da büyük bir sarsıntı yaşandı.


Ancak bu plan hayata geçirildiğinde, İran'ın elindeki yetersiz teknik imkanlar yüzünden petrol üretimi durdu.

Musaddık her ne kadar kentli kitleler arasında popüler olsa da, onlar dışındaki hemen herkesi küstürüyordu.

Dahası ABD, Rusların bölgedeki nüfuzunun artmasından kaygılıydı. Musaddık’ın İran’da o günlerde etkili olan Komünist eğilimli Tude (Kitle) Partisi’ni arkasına alması bu kaygıyı iyice körüklemişti.

Eisenhower yönetiminin 20 Ocak 1953'te iktidara gelmesi ardından tüm bu unsurlar gitgide hızlanan bir döngü halini aldı.

Amerikan Merkezi Haber Alma Teşkilatı CIA öncülüğünde, İngiltere’nin desteğinde Musaddık’ın devrilmesi yönündeki hazırlıklar başladı.

Bu bölümde, İran'da sadece petrolün millileştirilmesine değil aynı zamanda anayasal yönetim fikrine öncülük eden biri olarak görülen Muhammed Musaddık’ı ve kısa süren ancak derin izler bırakan yönetimini ele alıyoruz.