Enis Berberoğlu: AYM hak ihlalini hangi gerekçelere dayandırdı, karar yeniden milletvekilliği yolunu açabilir mi?

Anayasa Mahkemesi (AYM), hakkındaki kesinleşmiş yargı kararını gerekçe gösterilerek, milletvekilliği düşürülen CHP'li Enis Berberoğlu'nun bireysel başvurusu ile ilgili hak ihlali kararının gerekçesini açıkladı.

AYM, Anayasa'nın 83. maddesine göre "tekrar seçilen milletvekilinin dokunulmazlık kazanacağı kuralının esas ve geçerliliğini koruduğunu" anımsatarak, Berberoğlu'nun milletvekili dokunulmazlığına rağmen yargılanmasını hak ihlali saydı.

Mahkeme, Berberoğlu'nun yeniden yargılanarak, hak ihlaline neden olan kararların ortadan kaldırılmasını istedi. Kararın ardından gözler, milletvekilliğinin iade edilip edilmeyeceği konusunda TBMM Başkanlığı'nın alacağı karara çevrildi. CHP ise AYM kararının Genel Kurul'da okunması ile Berberoğlu'nun milletvekilliğine devam edebileceği görüşünde.

Anayasa Mahkemesi'nin, Yargıtay 16. Ceza Dairesi'nin MİT Tırları davasından aldığı 5 yıl 10 aylık hapis cezasını onamasına ilişkin yargı kararı kesinleştiği gerekçesiyle milletvekilliği sona erdirilen CHP'li Enis Berberoğlu hakkındaki "hak ihlali" kararının gerekçesi Resmi Gazete'de yayımlandı.

Gerekçeli kararda, Yargıtay 16. Ceza Dairesi'nin Berberoğlu'nun yargılanmasının sürdürülmesine gerekçe gösterdiği, milletvekillerinin geçici olarak dokunulmazlıklarını kaldıran anayasanın geçici 20'nci maddesindeki istisnanın, her ceza dava dosyası bakımından değil, anayasa değişikliğinin kabul edildiği tarihteki dosyalarla sınırlı olduğu belirtildi.

Yasama dokunulmazlığına ilişkin anayasanın 83'üncü maddesinin ikinci fıkrasının, milletvekillerinin TBMM'nin kararı olmadıkça tutuklanamayacağı ve yargılanamayacağı güvencesine yer verdiği aktarılan gerekçede, aynı kuralın dördüncü fıkrasının ise tekrar seçilen milletvekili hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılmasını TBMM'nin yeniden dokunulmazlığı kaldırmasına bağladığı anımsatıldı.

'Geçici 20. madde, tükenmiş bir hükümdür, 26. dönem için geçerlidir'

Yeniden milletvekili seçilen kişinin Anayasa'nın 83. maddesinin 4. fıkrası uyarınca yeniden dokunulmazlık kazanacağı kuralının esas olduğu belirtilen gerekçede şöyle dendi:

"Anayasa'nın geçici 20. maddesi, yürürlüğe girdiği tarihe kadar ilgili mercilere intikal etmiş dokunulmazlık fezlekelerinin her biri hakkında TBMM'nin izin verme usulünün yerine topluca dokunulmazlığın kaldırılması hükmünü içermektedir. Dolayısıyla anılan madde 26. yasama döneminde geçerli olan dokunulmazlıklara uygulanarak tükenmiş bir hüküm olup yasama dokunulmazlığı gibi somut bir hukuki güvenceye kalıcı bir istisna getirmemektedir.

"Anayasanın geçici 20'nci maddesinde tekrar seçilen milletvekilinin yasama dokunulmazlığından faydalanmasını engelleyen ayrı ve açık bir hüküm bulunmamaktadır. Bu durumda yapılması gereken istisnanın kapsamını yorum yoluyla genişletmek veya yorum yoluyla yeni bir istisna getirmek değil, kuralı uygulamaktır."

Kararda, Berberoğlu'nun 24 Haziran 2018 genel seçimlerinde yeniden milletvekili seçilmesi nedeniyle, milletvekili seçildiği tarih itibariyle tekrar yasama dokunulmazlığından yararlanmaya başladığı, bu nedenle anılan tarihten sonra tutukluluğunun devam ettirilmesinin anayasayla bağdaşmayacağı ifade edildi.

'Yeniden yargılamayla ihlale neden olan karar kendiliğinden kalkar'

Kararın gerekçesinde ilk derece mahkemesinin, AYM'nin ihlal kararı gereğince yeniden yargılamaya başladığına dair karar alması gerektiği belirtilerek, "Esasen derece mahkemesinin yeniden yargılama yapılması yönünde karar almasıyla birlikte bir temel hak veya özgürlüğü ihlal ettiği Anayasa Mahkemesince tespit edilen önceki kararı kendiliğinden ortadan kalkacaktır. Mahkeme sonraki aşamada ise Anayasa Mahkemesi kararında tespit edilen ihlalin sonuçlarını gidermek için gereken işlemleri yapmakla yükümlüdür" ifadelerine yer verildi.

Berberoğlu ile ilgili hak ihlalinin tespit kararının, uğradığı zararların giderilmesi için yetersiz kalacağı kaydedilen gerekçede, şu tespit ve önerilere yer verildi:

"Buna karşılık seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya özgü düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir.

Bu kapsamda mevcut başvuruda yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir örneğinin İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. İlk derece mahkemesince yapılması gereken ilk iş, Yargıtay'ın onama kararına bağlı sonuçların geri alınması amacıyla yeniden yargılama kararı verdikten sonra başvurucu hakkındaki yargılamanın durmasına karar vermekten ibarettir."

CHP: Kararın Meclis'te okunmasıyla milletvekilliği görevine devam edebilir

AYM kararının ardından TBMM Başkanlığı'na başvuran CHP yönetimi ise gerekçeli karar ile de Berberoğlu'nun milletvekilliğini devam ettirmesinin önünde bir engel kalmadığı görüşünde.

CHP'li TBMM Anayasa Komisyonu Üyesi Bülent Tezcan, AYM'nin gerekçeli kararında, bundan sonrasına ilişkin izlenecek yönteme de yer verdiğine dikkat çekti.

AYM kararında Yargıtay 16. Ceza Dairesi'nin dokunulmazlığına rağmen Berberoğlu'nun yargılamasını sürdürmesinin yanlışlığını vurguladığını ve yargılamanın "durması" yönünde karar vermesi gerektiğine işaret ettiğini belirten Tezcan, gerekçede göre ihlali gidermenin yolunun yeniden yargılamadan geçtiğinin vurgulandığına dikkat çekti.

Yüksek Mahkeme'nin yeniden yargılamanın nasıl yapılacağı konusunda yöntemi de kararında gösterdiğini belirten Tezcan, şu görüşleri dile getirdi:

"AYM; 14 Ağır Ceza Mahkemesi'ne dosyayı gönderiyor ve diyor ki, Yargıtay'ın hak ihlalini doğuran kararının sonuçlarını ortadan kaldıran şekilde karar vereceksin. Bu kapsamda da 'yargılamanın iadesine karar vereceksin, böylece eski karar ortadan kalkacaktır, ondan sonra da yargılamanın durması kararı vereceksin' diyor. Mahkeme durma kararı verecek, bundan sonraki süreç ise TBMM' nin yapacağı iş. Bu şu demektir, yeniden yargılama kararı verdiğinde eskiden verdiği hüküm ortadan kalkıyor. Hüküm ortadan kalkıyorsa, bu hükmün sonuçları da ortadan kalkıyor.

"Nedir bu sonuçlar? Bir bir infaz varsa bunu durduracaksın, iki hükmün kesinleşmesi ortadan kalkıyor, üçüncüsü de Anayasa'nın 84. maddesine göre TBMM Genel Kurul'unda okundu bu karar ve milletvekilliği düştü. Şimdi o da ortadan kalkacak, yok hükmünde olacak. Yapılması gereken, hızla 14. Ağır Mahkemesi, hızla dosyayı alacak önüne, yargılamanın iadesi kararı verecek, ondan sonra milletvekili olduğu için yargılamanın durmasına karar verecek ve Meclis'e fezleke gönderecek. Ama o fezleke de dönem sonuna kadar bekleyecek."

'Meclis yeni teamül oluşturacak'

Bu aşamadan sonra TBMM Başkanlığı'nın AYM kararı doğrultusunda, ilk kez karşılaşılan bir durum olduğu için "yeni bir teamül oluşturmam" olduğuna dikkat çeken Tezcan, "İşte yeni yöntem dediğimiz, şu; AYM kararının sonuç bölümü ile yerel mahkemenin durma kararı Genel Kurul'da okunup, tekrar milletvekilliği devam ettirilebilir. Herhangi bir oylamaya gerek yok. Yapılması gereken bu kararın Meclis'te okunup, milletvekilliğinin devam etmesini sağlamak" dedi.