กาย ฟอกส์ กับ คืนแห่งกองไฟที่ฉลองความล้มเหลวของคนล้มเจ้าในอังกฤษ

ค่ำคืนของวันที่ 5 พ.ย.ของทุกปี เป็นวันที่คนในสหราชอาณาจักรรู้จักกันในนามของ "วันกาย ฟอกส์" (Guy Fawkes Day) หรือ "คืนแห่งกองไฟ" (Bonfire Night) ซึ่งผู้คนจะก่อกองไฟ และจุดพลุดอกไม้ไฟอย่างสนุกสนาน เพื่อรำลึกถึงเหตุการณ์พยายามลอบปลงพระชนม์พระเจ้าเจมส์ที่ 1 แห่งอังกฤษ ด้วยการใช้ดินปืนระเบิดอาคารรัฐสภา ในปี 1605

ในวันนี้จะมีการก่อกองไฟ แล้ววางหุ่นผู้ชายไว้ด้านบน ก่อนที่จะจุดไฟขึ้น โดยหุ่นดังกล่าวเรียกว่า "กาย" (Guy) ซึ่งเป็นตัวแทนของ "กาย ฟอกส์" (Guy Fawkes) บุคคลสำคัญในการวางแผนลอบปลงพระชนม์กษัตริย์อังกฤษครั้งนี้

แผนดินปืน

กาย ฟอกส์ ซึ่งเป็นชาวเมืองยอร์ก เข้าไปมีส่วนร่วมในแผนลอบปลงพระชนม์ที่เรียกว่า "แผนดินปืน" (Gunpowder plot) เพราะต้องการกำจัดพระเจ้าเจมส์ที่ 1 และรัฐบาลของพระองค์

ฟอกส์ และพรรคพวก ซึ่งเป็นชาวคริสต์นิกายคาทอลิกมองว่า พระเจ้าเจมส์ที่ 1 ปกครองบ้านเมืองอย่างไม่เป็นธรรม โดยกดขี่ข่มเหงและเลือกปฏิบัติต่อชาวคาทอลิก เขาและพรรคพวกจึงมีความคิดก่อการปฏิวัติขึ้นในอังกฤษ ซึ่งผู้คนส่วนใหญ่นับถือศาสนาคริสต์นิกายโปรเตสแตนต์ ด้วยความหวังที่จะให้ชาวคาทอลิกได้ขึ้นมามีอำนาจอีกครั้ง

ด้วยเหตุนี้ ฟอกส์และเหล่า "กบฏดินปืน"จึงวางแผนนำถังบรรจุดินปืน 36 ถังไปซุกซ่อนไว้ที่ชั้นใต้ดินของอาคารรัฐสภาในกรุงลอนดอน โดยที่ ฟอกส์ ได้รับมอบหมายให้เป็นคนจุดชนวนดินปืนในวันที่ 5 พ.ย.ปี 1605 ซึ่งเป็นวันที่พระเจ้าเจมส์ที่ 1 จะเสด็จไปประกอบพิธีเปิดรัฐสภา

ทว่าแผนการนี้ไม่เป็นไปตามคาด เพราะหนึ่งในกลุ่มผู้ร่วมก่อการกบฏได้ส่งจดหมายไปเตือนเพื่อนของเขาที่ทำงานในรัฐสภาว่าให้หลีกเลี่ยงการไปอยู่ที่นั่นในวันที่พวกเขาจะก่อเหตุ ส่งผลให้ท้ายที่สุดฝ่ายผู้จงรักภักดีต่อกษัตริย์ได้ล่วงรู้แผนลอบปลงพระชนม์ ทำให้ฟอกส์และบรรดาผู้สมรู้ร่วมคิดถูกจับกุมและประหารชีวิตในเวลาต่อมา

เหตุการณ์ดังกล่าวทำให้ทุกวันที่ 5 พ.ย.ของทุกปีชาวอังกฤษจะออกมาก่อกองไฟและจุดพลุ เพื่อเฉลิมฉลองการทำลายแผนลอบปลงพระชนม์กษัตริย์ดังกล่าว อย่างไรก็ตาม มีคนอังกฤษบางส่วนมองกาย ฟอกส์ เป็นสัญลักษณ์การต่อสู้กับระบบเผด็จการ และความไม่เป็นธรรมในสังคม

นับแต่เกิดเหตุการณ์นี้ ไม่ว่ากษัตริย์หรือราชินีอังกฤษจะเสด็จพระราชดำเนินไปยังรัฐสภาเมื่อใด ก็จะมีธรรมเนียมที่ทหารรักษาพระองค์ต้องเข้าไปตรวจสอบความปลอดภัยที่ชั้นใต้ดินของอาคารเพื่อให้แน่ใจว่าจะไม่มีการวางแผนร้ายเกิดขึ้นอีก

เรื่องของกาย ฟอกส์ ถูกเล่าขานต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน และตำนานของเขาถูกนำไปกล่าวถึงในหนังสือ รวมทั้งภาพยนตร์เรื่อง "เพชฌฆาตหน้ากากพญายม" หรือ V for Vendetta ที่ตัวละครเอกเป็นนักสู้เพื่อเสรีภาพ และสวมหน้ากากกาย ฟอกส์ ต่อสู้กับระบอบเผด็จการฟาสซิสต์อันโหดร้าย

ส่วนในประเทศไทย มีกลุ่มบุคคลใช้หน้ากากกาย ฟอกส์ ในการเคลื่อนไหวขับไล่ "ระบอบทักษิณ" และ รัฐบาลของยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ช่วงปี 2556 โดยกล่าวหา นายทักษิณ ชินวัตร และน้องสาวมีพฤติกรรมที่ดูหมิ่นสถาบันพระมหากษัตริย์

รายงานของเว็บไซต์ประชาไท เมื่อ 19 มิ.ย. 2556 ได้สำรวจคำอธิบายสัญลักษณ์หน้ากากขาว ที่ใช้เคลื่อนไหวในสังคมไทยขณะนั้น ทั้งในพื้นที่โซเชียลมีเดียและตามท้องถนน โดยมีอย่างน้อย 3 กลุ่มคำอธิบายด้วยกัน