เสือโคร่งกับผืนป่าไทย
ทศวรรษแห่งความสำเร็จ
ของการอนุรักษ์

คนไทยจำนวนมากรู้จักเสือโคร่งผ่านโทรทัศน์ หรือ สวนสัตว์ แต่แท้จริงแล้ว เสือโคร่งควรอยู่ในป่า หากิน และแพร่พันธุ์ตามธรรมชาติ  

ผู้เชี่ยวชาญชี้ว่า เสือโคร่งคือตัวชี้วัดแสดงให้เห็นถึงความอุดมสมบูรณ์ในพื้นที่ป่าที่มันอาศัยอยู่ เนื่องด้วยมันเป็นสัตว์ผู้ล่าขนาดใหญ่ อยู่บนสุดของห่วงโซ่อาหาร จำต้องมีอาณาเขตเป็นของตัวเอง ป่าที่มันจะอาศัยอยู่ได้ จะต้องมีอาณาเขตกว้างขวางพอ และมีปริมาณของเหยื่อมากพอ

จากการศึกษาในอดีตพบว่าเสือโคร่งเพศผู้ตัวเต็มวัยอายุตั้งแต่ 2 ปีขึ้นไป จะกินเนื้อเฉลี่ยอยู่ที่ 18-45 กิโลกรัมต่อคืน ส่วนเสือโคร่งเพศเมียตัวเต็มวัยอายุ 2 ปีขึ้นไป กินเนื้อเฉลี่ยอยู่ที่วันละ 5-6 กิโลกรัม

นักวิจัยเสือประเมินว่า เสือเพศผู้ตัวเต็มวัยหนึ่งตัวต้องการพื้นที่ล่าเหยื่อ 300 ตร.กม. ขณะที่เสือเพศเมียต้องการพื้นที่ประมาณ 60 ตร.กม.

อย่างไรก็ตามตัวเลขข้างต้นเป็นเพียงการประมาณเท่านั้น แท้จริงแล้วความต้องการพื้นที่ล่าเหยื่อของเสือแต่ละตัว จะแปรผกผันกับความหนาแน่นของเหยื่อในพื้นที่ที่มันอาศัยอยู่

กล่าวคือหากป่าที่เสือโคร่งอาศัยอยู่ มีความอุดมสมบูรณ์ มีเหยื่อมากพอ มันก็จะมีความต้องการพื้นที่ล่าลดลง อย่างเช่นในประเทศอินเดีย ที่เฉลี่ยแล้วเราสามารถพบเสือโคร่งได้มากถึง 14 ตัว ในพื้นที่ 100 ตร.กม.

คณะกรรมการด้านสัตว์ของอนุสัญญาว่าด้วยการค้าระหว่างประเทศซึ่งชนิดสัตว์ป่าและพืชป่าที่ใกล้สูญพันธุ์ (CITES) ประเมินเมื่อปี 2536 ว่าทั่วโลกเหลือเสือโคร่งอาศัยอยู่ในป่าธรรมชาติไม่ถึง 8,000 ตัวเท่านั้น จากเกือบ 100,000 ตัวเมื่อปลายศตวรรษที่ 19

ตัวเลขประชากรเสือที่ลดลง ทำให้หลายประเทศเริ่มหันมาสนใจการอนุรักษ์เสือโคร่งอย่างจริงจัง จนทำให้เกิดการประชุมนานาชาติว่าด้วยการอนุรักษ์เสือเมื่อปี  2553 ที่นครเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก ประเทศรัสเซีย โดยมีไทยและอีก 12 ชาติที่เป็นแหล่งอาศัยของเสือโคร่งเข้าร่วม 

ผลจากการประชุมทำให้เกิดปฏิญญาเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กที่ทั้ง 13 ประเทศ ให้คำมั่นว่าจะอนุรักษ์เสือโคร่งในผืนป่าธรรมชาติของตัวเอง แล้วกำหนดให้วันที่ 29 ก.ค. ของทุกปี เป็นวันอนุรักษ์เสือโลก 

นักอนุรักษ์เสือในไทยยกย่องให้ ดร.ศักดิ์สิทธิ์ ซิ้มเจริญ หัวหน้าสถานีวิจัยสัตว์ป่าเขานางรำ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้งในขณะนั้น เป็นผู้จุดประกายการอนุรักษ์เสือโคร่งในผืนป่าประเทศไทยอย่างจริงจังเมื่อปี 2539

หลังไทยเข้าร่วมปฏิญญาเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กเมื่อปี 2553 ภาระและหน้าที่ทั้งหมดถูกส่งต่อมายัง สมโภชน์ ดวงจันทราศิริ หัวหน้าสถานีวิจัยสัตว์ป่าเขานางรำคนปัจจุบัน

ตลอด 10 ปีที่ผ่านมา ในการทำงานของเขา สถานีแห่งนี้สามารถจับภาพเสือโคร่งในผืนป่าห้วยขาแข้ง-ทุ่งใหญ่ได้มากถึง 240 ตัว โดยเป็นตัวที่ไม่ซ้ำกัน

ขณะที่จำนวนประชากรเสือโคร่งในพื้นที่ก็มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ นับตั้งแต่ปี 2553

ปัจจุบันสถานีวิจัยเขานางรำแห่งนี้เป็นเหมือนศูนย์กลางข้อมูลของการอนุรักษ์เสือโคร่งในประเทศไทย และเป็นต้นแบบให้กับสถานีวิจัยสัตว์ป่าทั้งในประเทศและต่างประเทศ

ส่วนงานการอนุรักษ์เสือโคร่งจะแบ่งออกเป็นสองฝ่าย คือฝ่ายนักวิจัย ทำการเก็บรวบรวมและสำรวจข้อมูลประชากรของเสือโคร่งในพื้นที่ กับฝ่ายที่เป็นผู้พิทักษ์หรือเจ้าหน้าที่ลาดตระเวน ที่คอยป้องปรามไม่ให้เกิดการลักลอบล่าสัตว์

ซึ่งหากทั้งสองฝ่ายปฏิบัติหน้าที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพและสอดคล้องกัน สมโภชน์เชื่อว่าจะทำให้เสือโคร่งมีโอกาสอยู่รอดได้

สมโภชน์ตอบคำถามบีบีซีไทยที่ว่าถ้าไม่มีการอนุรักษ์เสือโคร่ง พวกมันจะหายไปจากป่าในประเทศไทยเมื่อใด

ความพยายามของทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง ช่วยทำให้เหตุการณ์นั้นยังไม่เกิดขึ้นในไทย

ในทางตรงกันข้าม  ไทยได้รับการยกย่องให้เป็นหนึ่งในประเทศที่มีประสิทธิภาพมากที่สุดในการอนุรักษ์เสือโคร่งในตลอดหลายปีที่ผ่านมา

ข้อมูลภาพถ่ายเสือโคร่งในป่าล่าสุดจนถึงเดือน ก.ค. 2563 พบว่ามีเสือโคร่งอายุมากกว่า 1 ปี รวม 125 ตัว ในพื้นที่ป่าทั่วประเทศ ในจำนวนนี้มี 79 ตัว ที่ถูกจับภาพได้ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่-ห้วยขาแข้ง ที่สมโภชน์ดูแลอยู่

ตลอดหลายปีที่ผ่านมา มักมีคำถามว่าสรุปแล้วประชากรเสือโคร่งในผืนป่าธรรมชาติของไทยลดลงหรือมีมากขึ้น

ในปี 2553 มีการประเมินว่าไทยมีประชากรเสือโคร่งในป่าธรรมชาติระหว่าง 189-252 ตัว ซึ่งมากกว่าตัวเลขในปีนี้เกือบเท่าตัว 

สมโภชน์ซึ่งเป็นหนึ่งในทีมศึกษาประชากรเสือโคร่งในครั้งนั้นอธิบายว่า ตัวเลขดังกล่าวได้จากการประเมินจากรอยเท้าและการพบเห็น ไม่ใช่จากภาพถ่าย ทำให้การประเมินมีความคลาดเคลื่อนพอสมควร

และเช่นกันในปีนี้ แม้จะมีการจับภาพเสือโคร่งตัวเต็มวัยได้ 125 ตัว ในผืนป่าทั่วประเทศ ทว่าตัวเลขนี้อาจไม่ใช่จำนวนประชากรเสือโคร่งทั้งหมดที่มีอยู่ของไทย

สมโภชน์ประเมินว่าแท้จริงแล้ว ปีนี้ไทยอาจมีเสือโคร่งตัวเต็มวัยที่อายุ 1 ปีขึ้นไปอาศัยอยู่ในผืนป่าธรรมชาติระหว่าง 130-160 ตัว

มีกล้องดักถ่ายแล้ว ทำไมยังต้องประเมินประชากรเสือ คงเป็นอีกหนึ่งคำถามที่หลายคนอยากรู้คำตอบ

สมโภชน์ให้เหตุผลว่าเพราะการติดกล้องดักถ่ายไม่ใช่การสำรวจประชากรที่แม่นยำนัก อาจมีความเป็นไปได้ที่กล้องจะไม่สามารถถ่ายภาพเสือโคร่งที่อยู่ในผืนป่านั้นได้ครบหมด

เนื่องด้วยความกว้างใหญ่ของผืนป่า และจำนวนกล้องที่ใช้ ทีมนักวิจัยจึงอาศัยการคำนวณและประเมินตัวเลขประชากรเสือโคร่งที่คาดว่าจะมีความเป็นไปได้ออกมา

แต่อย่างไรก็ตาม หากลงลึกไปในข้อมูลของจำนวนลูกเสือเกิดใหม่ ก็อาจจะสรุปได้ว่าการอนุรักษ์เสือโคร่งในไทยกำลังดำเนินการไปได้อย่างได้ผล

เพราะจากสถิติในรอบ 5 ปีที่ผ่านมา เฉพาะที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่-ห้วยขาแข้ง มีการพบลูกเสือเกิดใหม่ 54 ตัว

ซึ่งนี่เป็นสัญญาณที่ดีสำหรับการอนุรักษ์เสือโคร่งในผืนป่าธรรมชาติของไทย