เกิดอะไรขึ้นในจอร์เจีย เหตุใดอดีตนักฟุตบอล "แมนซิตี้" กลายเป็นประธานาธิบดี ?

อดีตนักฟุตบอลสโมสรแมนเชสเตอร์ ซิตี้ ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีโดยรัฐสภาที่อยู่ในภาวะขัดแย้งอย่างหนัก หลังเกิดกระแสประท้วงจากกลุ่มประชาชนที่สนับสนุนให้จอร์เจียเข้าร่วมกับสหภาพยุโรป (อียู) โดยการประท้วงครั้งนี้ดำเนินต่อเนื่องมาแล้วถึง 17 วัน และกระจายไปทั่วทั้งเมืองเล็กและเมืองใหญ่ในประเทศ

มิคาอิล คาเวลาชวิลี วัย 53 ปี อดีตสมาชิกรัฐสภาจากพรรครัฐบาลจอร์เจียนดรีม (Georgian Dream) ซึ่งใช้อำนาจที่เข้มงวดขึ้นเรื่อย ๆ ในการปกครองประเทศ เป็นผู้สมัครเพียงคนเดียวสำหรับตำแหน่งดังกล่าว

เมื่อวันเสาร์ที่ผ่านมา สมาชิก 224 คนจากคณะผู้เลือกตั้งทั้งหมด 225 คนของจอร์เจียลงคะแนนสนับสนุนเขา

อย่างไรก็ตาม กลุ่มฝ่ายค้านหลักทั้งหมดสี่กลุ่มปฏิเสธที่จะยอมรับผลการแต่งตั้งคาเวลาชวิลี และตัดสินใจคว่ำบาตรรัฐสภา พร้อมย้ำว่าผลการเลือกตั้งเมื่อเดือน ต.ค. ที่ผ่านมานั้นไม่โปร่งใส

ด้าน ซาโลเม ซูราบิชวิลี ประธานาธิบดีจอร์เจียที่มีจุดยืนสนับสนุนตะวันตกและกำลังจะพ้นวาระ ได้ออกมาประณามการเลือกตั้งคาเวลาชวิลีว่าเป็นเรื่องน่าอดสู และยืนยันว่า เธอคือสถาบันแห่งเดียวที่ยังคงความชอบธรรมในประเทศนี้ไว้ได้

นายกรัฐมนตรีอิรัคลี โคบาคิดเซ กล่าวหาประธานาธิบดีซูราบิชวิลีว่าพยายามทำลายผลประโยชน์ของจอร์เจีย พร้อมเน้นย้ำว่า เมื่อวาระการดำรงตำแหน่งของเธอสิ้นสุดลงในวันที่ 29 ธ.ค. นี้ เธอจะต้องออกจากตำแหน่ง

"เรามีสถาบันรัฐที่แข็งแกร่งมาก ดังนั้นเราจึงไม่มีปัญหาใด ๆ ในการควบคุมสถานการณ์ให้กลับมาเป็นปกติ" เขากล่าวเมื่อวันศุกร์

ทั้งนี้ จอร์เจียปกครองด้วยระบอบประชาธิปไตยแบบรัฐสภา โดยมีประธานาธิบดีเป็นประมุขของรัฐ และนายกรัฐมนตรีเป็นหัวหน้ารัฐสภา

จุดเริ่มต้นหลังการเลือกตั้งเดือน ต.ค.

การประท้วงต่อต้านพรรคจอร์เจียนดรีมเริ่มต้นขึ้นทันทีหลังการเลือกตั้งในเดือน ต.ค. หลังทั้งประธานาธิบดีซูราบิชวิลีและฝ่ายค้านออกมาเรียกร้องให้ยกเลิกผลการเลือกตั้ง

เธอได้เรียกร้องต่อประชาคมระหว่างประเทศให้สนับสนุนประชาชนในประเทศของเธอหลังจากการเลือกตั้งที่เป็นข้อพิพาท ซึ่งเธอกล่าวว่า "ถูกบิดเบือนอย่างสิ้นเชิง"

ซูราบิชวิลี กล่าวว่า พันธมิตรของจอร์เจียจำเป็นต้องมองเห็นสิ่งที่กำลังเกิดขึ้น พร้อมเสริมว่าชัยชนะของรัฐบาล "ไม่ใช่ความต้องการของประชาชนชาวจอร์เจีย" ที่ต้องการรักษาอนาคตในการเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพยุโรปเอาไว้

อิรักลี โคบาคิดเซ นายกรัฐมนตรีจากพรรคจอร์เจียนดรีมได้บอกกับบีบีซีว่าการละเมิดก่อนและระหว่างการลงคะแนนมีเพียง "ไม่กี่" หน่วยเลือกตั้งเท่านั้น

อย่างไรก็ตาม สหภาพยุโรป นาโต และสหรัฐอเมริกา ต่างเรียกร้องให้มีการสืบสวนอย่างเต็มรูปแบบเกี่ยวกับข้อกล่าวหาจำนวนมากที่ถูกเสนอโดยคณะผู้สังเกตการณ์ว่ามีการโกงการเลือกตั้งก่อนและในวันลงคะแนน

รัฐมนตรีต่างประเทศของสหภาพยุโรป 13 คน จากทั้งหมด 27 คน กล่าวว่าพวกเขา "ยืนเคียงข้างชาวจอร์เจียในช่วงเวลาที่ยากลำบากนี้" และเสริมว่า "การละเมิดความสุจริตในการเลือกตั้งไม่สอดคล้องกับมาตรฐานที่คาดหวังจากประเทศผู้สมัครเข้าเป็นสมาชิกสหภาพยุโรป"

เออร์ซูลา ฟอน เดอร์ ไลเอ็น ประธานคณะกรรมาธิการยุโรป กล่าวว่า ชาวจอร์เจียมี "สิทธิที่จะเห็นว่าความไม่ปกติในการเลือกตั้งได้รับการตรวจสอบอย่างรวดเร็ว โปร่งใส และเป็นอิสระ" เธอยังกล่าวเสริมว่า "ชาวจอร์เจีย เช่นเดียวกับชาวยุโรปทั้งหมด ต้องเป็นผู้กำหนดชะตากรรมของตนเอง"

วิกฤตเข้มข้นขึ้นหลังรัฐบาลมีท่าทีไม่เข้าร่วมอียู

ทว่าการประท้วงปะทุขึ้นอย่างเต็มที่เมื่อวันที่ 28 พ.ย. หลังรัฐบาลประกาศชะลอการเจรจาเข้าร่วมสหภาพยุโรป ออกไปจนถึงปี 2028

ชาวจอร์เจียส่วนใหญ่สนับสนุนเส้นทางสู่การเป็นสมาชิกสหภาพยุโรปอย่างท่วมท้น และแนวทางนี้ยังถูกบรรจุไว้ในรัฐธรรมนูญของประเทศ

ทุกค่ำคืน ถนนสายหลักหน้าอาคารรัฐสภาเต็มไปด้วยผู้ประท้วงที่โบกธงสหภาพยุโรป เรียกร้องให้มีการเลือกตั้งใหม่

คืนก่อนการลงคะแนนเสียง กรุงทบิลิซีเต็มไปด้วยการประท้วงที่เกิดขึ้นอย่างฉับพลันจากผู้เชี่ยวชาญด้านไอที ข้าราชการ ผู้ประกอบอาชีพสร้างสรรค์ นักแสดง และนักกฎหมาย

"เรายืนหยัดอยู่ที่นี่เพื่อสร้างรัฐที่ยึดมั่นในกฎหมายอย่างถาวร เคารพบทบัญญัติในรัฐธรรมนูญ และเคารพสิทธิมนุษยชน" ดาวิต คิกาเลชวิลี วัย 47 ปี ทนายความ กล่าว

คาเวลาชวิลีมาจากไหน ?

มิคาอิล คาเวลาชวิลีเป็นผู้ก่อตั้งพรรคพลังประชาชน (People's Power) ซึ่งเป็นที่รู้จักกันดีว่าเขามีจุดยืนต่อต้านการโฆษณาชวนเชื่อจากชาติตะวันตก (anti-Western propaganda) ในจอร์เจีย

เขาได้กล่าวหาพรรคฝ่ายค้านว่าทำตัวเป็น "ขบวนการลับที่ 5" ที่ถูกชักใยจากต่างประเทศ และเรียกประธานาธิบดีซูราบิชวิลีว่าเป็น "สายลับระดับสูง"

คาเวลาชวิลีเข้าสู่เวทีการเมืองหลังจากถูกตัดสิทธิจากการลงสมัครเป็นผู้นำสหพันธ์ฟุตบอลจอร์เจียเนื่องจากขาดคุณสมบัติ

แม้ว่าพรรคของเขาจะลงเลือกตั้งควบคู่ไปกับพรรคจอร์เจียนดรีม ในการเลือกตั้งเมื่อเดือนต.ค. แต่บัดนี้พรรคของเขาได้ตัดสินใจที่จะทำงานในรัฐสภาในฐานะ "ฝ่ายค้านที่ไม่สุดโต่งเกินไป" เพื่อเข้ามาแทนที่ "ฝ่ายค้านที่ถูกเรียกว่าพวกหัวรุนแรงและได้รับทุนสนับสนุนจากต่างชาติ"

กูราม มาชาราชวิลี สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจากพรรคพลังประชาชน ซึ่งได้ประกาศเมื่อวันที่ 13 ธ.ค. ว่ากลุ่มของเขาจะถอนตัวออกจากการเป็นเสียงข้างมากในรัฐสภา กล่าวกับบีบีซีว่าสิ่งที่เกิดขึ้นในประเทศเป็น "วิกฤตที่ถูกสร้างขึ้นอย่างจงใจ มีลักษณะมาจากอิทธิพลของมหาอำนาจต่างชาติ"

มาชาราชวิลีและคาเวลาชวิลีเป็นผู้อยู่เบื้องหลังกฎหมาย "ตัวแทนต่างชาติ" อันเป็นที่ถกเถียงในจอร์เจีย ซึ่งฝ่ายค้านมองว่าเป็นกฎหมายในแบบฉบับเดียวกับรัสเซีย

เมื่อถูกถามถึงความหมายของ "ฝ่ายค้านที่ไม่สุดโต่งเกินไป" มาชาราชวิลีกล่าวว่า: "ฝ่ายค้านไม่ได้หมายถึงการคัดค้านทุกประเด็นเสมอไป และไม่ได้หมายถึงเพียงแค่การร่วมมือกับชาวต่างชาติเท่านั้น มันหมายถึงการแข่งขันกับพรรครัฐบาลในการนำเสนอนโยบายที่ดียิ่งขึ้นเพื่ออนาคตของจอร์เจีย"

อิทธิพลรัสเซียและการประณาม

พรรคจอร์เจียนดรีมซึ่งก่อตั้งโดยมหาเศรษฐีและอดีตนายกรัฐมนตรีของจอร์เจีย บิดซินา อิวานิชวิลี ถูกกล่าวหาว่ากำลังลากประเทศให้กลับเข้าสู่เขตอิทธิพลของรัสเซีย

ด้านพรรคจอร์เจียนดรีม ได้ปฏิเสธอย่างแข็งขันถึงการเชื่อมโยงใด ๆ กับรัฐบาลรัสเซีย แต่การกระทำของพรรคในช่วงที่ผ่านมาได้จุดประเด็นคำถามครั้งสำคัญเกี่ยวกับอนาคตของประเทศนี้กับชาติตะวันตก

ไม่เพียงแต่พรรคได้กำกับดูแลสถานการณ์ที่นำไปสู่ความแตกแยกระหว่างจอร์เจียกับสหภาพยุโรปเท่านั้น แต่สหรัฐฯ เองก็เพิ่งระงับความเป็นหุ้นส่วนเชิงยุทธศาสตร์อันยากลำบากที่จอร์เจียเพิ่งได้รับมา

ทั้งสหภาพยุโรปและสหรัฐอเมริกาได้ประณามรัฐบาลว่ามีการถอยหลังด้านประชาธิปไตย ตามรายงานขององค์กรเพื่อความโปร่งใสนานาชาติมีผู้ถูกควบคุมตัวมากกว่า 460 คนทั่วประเทศจอร์เจียในช่วงสองสัปดาห์ที่ผ่านมา

โดยในจำนวนนี้กว่ากว่า 300 คนได้รับการปฏิบัติที่ไม่เหมาะสมหรือถูกทรมาน รวมถึงนักข่าวจากสื่อจอร์เจียหลายสิบคน เมื่อสุดสัปดาห์ที่ผ่านมา มีกลุ่มอันธพาลถูกบันทึกภาพขณะทำร้ายผู้สื่อข่าวโทรทัศน์และช่างกล้องอีกด้วย

"เรากำลังสูญเสียประเทศของเรา" นิกา กวาราเมีย ผู้นำฝ่ายค้านจากกลุ่มพันธมิตรเพื่อการเปลี่ยนแปลง กล่าว พร้อมทั้งชี้ว่าชาวจอร์เจียกำลังเผชิญกับทางเลือกที่ชัดเจนระหว่างจอร์เจียที่เป็นยุโรป หรือรัสเซีย

คำว่า "No to Russia" (อาจแปลเป็นภาษาไทยว่า "ไม่เอารัสเซีย") ถูกพ่นเป็นกราฟฟิตีด้วยสีดำขนาดใหญ่บนด้านหน้าของอาคารรัฐสภาในช่วงสุดสัปดาห์ที่ผ่านมา และผู้คนสามารถพบเห็นข้อความลักษณะนี้บนผนังทั่วทั้งเมืองทบิลิซี

นอกจากนี้ กฎหมายที่เป็นที่ถกเถียงอย่างรุนแรงของพรรคจอร์เจียนดรีม ซึ่งพุ่งเป้าไปยังภาคประชาสังคมและกลุ่มผู้มีความหลากหลายทางเพศในปีนี้ ยังถูกมองว่าเป็นแบบเดียวกับรัสเซีย และถูกตราหน้าว่าเป็นพฤติกรรมต่อต้านประชาธิปไตย

มีการกล่าวหาว่าการเลือกตั้งเมื่อเดือน ต.ค. เป็นปฏิบัติการของรัสเซีย อย่างไรก็ตาม ไม่มีสิ่งใดพิสูจน์ได้ถึงการแทรกแซงของรัสเซีย แม้ว่ามหาเศรษฐีผู้เป็นพลังขับเคลื่อนเบื้องหลังพรรคนี้อย่างบิดซินา อิวานิชวิลี จะสร้างเนื้อสร้างตัวมาจากธุรกิจธนาคารและเหล็กกล้าในรัสเซีย และฝ่ายวิจารณ์เชื่อว่าเขายังคงมีสายสัมพันธ์อยู่ที่นั่นก็ตาม

สหภาพยุโรปได้ประณาม "การใช้ความรุนแรงอย่างโหดเหี้ยมและผิดกฎหมายโดยตำรวจ" และรัฐมนตรีต่างประเทศมีกำหนดที่จะพิจารณามาตรการต่อต้านรัฐบาลในวันจันทร์นี้

กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ได้กำหนดข้อจำกัดด้านวีซ่าต่อเจ้าหน้าที่จอร์เจียไปแล้ว รวมทั้งรัฐมนตรีของรัฐบาลและเจ้าหน้าที่ตำรวจ

ผู้ประท้วงได้เรียกร้องให้ประชาคมระหว่างประเทศคว่ำบาตรเจ้าหน้าที่ระดับสูงของรัฐบาล รวมถึงบิดซินา อิวานิชวิลี ซึ่งเป็นบุคคลที่ทรงอิทธิพลที่สุดในจอร์เจีย

ขณะเดียวกัน กลุ่มผู้สนับสนุนรัฐบาลยังได้ทำการรณรงค์คุกคามนักกิจกรรมภาคประชาสังคม โดยทำร้ายร่างกายพวกเขานอกบ้าน และดำเนินการจับกุมอย่างตามอำเภอใจอีกด้วย

"มีการทรมานอย่างเป็นระบบ และการปฏิบัติต่อพลเมืองอย่างไร้มนุษยธรรมและลดทอนศักดิ์ศรี" นีโน โลมจาเรีย อดีตผู้พิทักษ์สิทธิสาธารณะกล่าว

ขณะที่คนทำงานด้านละครเวทีซึ่งเข้าร่วมการประท้วงในวันศุกร์ได้ตะโกนร้องว่า "มีตำรวจอยู่ทุกที่ แต่ความยุติธรรมไม่ปรากฏที่ไหนเลย"